Πώς επηρεάζουν οι καλοκαιρινές διακοπές την ψυχική υγεία των παιδιών και τι μπορούμε να κάνουμε για να τα βοηθήσουμε

Οι θερινές διακοπές είναι συνήθως συνυφασμένες στο μυαλό μας με τη χαρά: οικογενειακά ταξίδια, εκδρομές, βουτιές στη θάλασσα ή την πισίνα, ξεκούραση και πιο χαλαροί ρυθμοί στο σπίτι. Για ορισμένα παιδιά, όμως, η απότομη μετάβαση από το γνώριμο σχολικό πρόγραμμα σε μια λιγότερο δομημένη καθημερινότητα μπορεί να γεννήσει άγχος. Χωρίς το σταθερό πλαίσιο του σχολείου, δυσκολεύονται περισσότερο να διαχειριστούν τις αλλαγές στη διάθεσή τους ή εμφανίζουν συμπεριφορές που ξαφνιάζουν τους γονείς. Αν κατανοήσουμε τους λόγους για τους οποίους αυτή η μετάβαση μπορεί να αποδειχθεί απαιτητική, μπορούμε να στηρίξουμε αποτελεσματικότερα την ψυχική υγεία των παιδιών στις καλοκαιρινές διακοπές.

Η αλλαγή ρυθμού το καλοκαίρι

Η σχολική χρονιά προσφέρει στα παιδιά ρουτίνα και συνέπεια, στοιχεία καθοριστικά για τη συναισθηματική τους ισορροπία. Το σχολείο παρέχει επίσης:

• καθημερινό πλαίσιο,

• κοινωνική επαφή,

• νοητικά ερεθίσματα και μάθηση,

• σωματική δραστηριότητα.

Με την έναρξη των διακοπών, όλα αυτά ανατρέπονται απότομα. «Εξαρτάται από το παιδί, αλλά υπάρχουν παιδιά που λειτουργούν πολύ καλύτερα μέσα στη δομή του σχολείου. Γι’ αυτά, η μετάβαση σε ένα καλοκαίρι χωρίς σαφές πρόγραμμα μπορεί να είναι δύσκολη», εξηγεί η Kelsey Traeger, κλινική κοινωνική λειτουργός στα προγράμματα Teenscope και Kidstar του Huntsman Mental Health Institute στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα. «Το καλοκαίρι αυξάνονται επίσης η κοινωνική απομόνωση και ο χρόνος μπροστά στις οθόνες, γεγονός που μπορεί να μειώσει την ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών και να καταστήσει αργότερα πολύ πιο δύσκολη την επιστροφή στο σχολείο».

Καλοκαίρι και ψυχική υγεία των παιδιών

Έρευνα του Kids Mental Health Foundation έδειξε ότι οι μισοί γονείς παιδιών σχολικής ηλικίας ανησυχούν για την ψυχική υγεία  των παιδιών τους το καλοκαίρι ακριβώς όσο και κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.

Οι γονείς δηλώνουν ότι τους απασχολούν κυρίως:

• η αύξηση του χρόνου μπροστά στις οθόνες,

• η βαρεμάρα,

• η απορρύθμιση της καθημερινότητας, ιδιαίτερα του ύπνου.

Αυτή η απότομη αλλαγή μπορεί να αποτυπωθεί στη συμπεριφορά του παιδιού με διάφορους τρόπους, όπως:

• αυξημένο άγχος, ξεσπάσματα ή ευερεθιστότητα,

• έντονη προσκόλληση στους γονείς,

• κοινωνική απομόνωση,

• δυσκολία προσαρμογής σε νέα περιβάλλοντα, όπως η κατασκήνωση ή άλλοι χώροι θερινής απασχόλησης/φύλαξης),

• ασταθές πρόγραμμα ύπνου.

Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν τα παιδιά

Η στήριξη της ψυχικής υγείας των παιδιών το καλοκαίρι δεν χρειάζεται ούτε να είναι περίπλοκη ούτε να κοστίζει. «Είναι δύσκολο, ιδιαίτερα για τους εργαζόμενους γονείς που αντιμετωπίζουν οικονομικούς περιορισμούς και δεν έχουν τη δυνατότητα για οργανωμένες καλοκαιρινές δραστηριότητες», λέει η Traeger.

«Δημιουργήστε ρουτίνες όπου και όπως μπορείτε. Αυτό μπορεί να σημαίνει να καθίσετε μαζί με το παιδί και να καταστρώσετε ένα απλό καθημερινό πρόγραμμα. Μπορεί, επίσης, να σημαίνει ότι κρατάτε τα Σαββατοκύριακα ή τις ημέρες αδείας για κοινό ποιοτικό οικογενειακό χρόνο, κάνοντας κάτι ευχάριστο μαζί».

Η Traeger προτείνει μερικούς τρόπους για να γίνει πιο ήπια η μετάβαση:

1. Διατηρήστε μια σταθερή ρουτίνα

Το καλοκαιρινό πρόγραμμα μπορεί να είναι πιο χαλαρό, αλλά ένα βασικό πλαίσιο βοηθά τα παιδιά να αισθάνονται ασφάλεια και να αυτορρυθμίζονται ευκολότερα.

• Κρατήστε σχετικά σταθερές τις ώρες ύπνου και πρωινού ξυπνήματος.

• Προσφέρετε γεύματα και σνακ περίπου τις ίδιες ώρες κάθε μέρα.

2. Ισορροπήστε τη μάθηση με τη χαρά

Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε «δεύτερο σχολείο», αλλά είναι σημαντικό το παιδί να μην αποκοπεί από κάθε νοητικό ερέθισμα.

• Δανειστείτε βιβλία από τη βιβλιοθήκη.

• Επισκεφθείτε ένα μουσείο.

• Δοκιμάστε κατασκευές ή απλά πειράματα στο σπίτι.

• Αναζητήστε υποστήριξη σε κάποιο μάθημα, αν το παιδί δυσκολεύτηκε ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς.

3. Ενθαρρύνετε την κοινωνική επαφή

Το σχολείο εξασφαλίζει την καθημερινή επαφή με τους φίλους. Το καλοκαίρι αυτή η αλληλεπίδραση συχνά ατονεί, με αποτέλεσμα κάποια παιδιά να νιώθουν απομονωμένα.

• Εξετάστε τη δυνατότητα συμμετοχής σε κατασκηνώσεις ή αθλητικές ομάδες.

• Οργανώστε συναντήσεις με φίλους.

• Ενθαρρύνετε τον χρόνο με συγγενείς, γείτονες ή άλλα παιδιά της γειτονιάς.

4. Περιορίστε τις οθόνες

Όταν δεν υπάρχει πρόγραμμα, ο χρόνος μπροστά στην οθόνη αυξάνεται σχεδόν αναπόφευκτα. Είναι χρήσιμο να υπάρχουν έτοιμες εναλλακτικές λύσεις στο σπίτι:

• θέστε έναν απλό αναγνωστικό στόχο,

• έχετε διαθέσιμα επιτραπέζια παιχνίδια ή παζλ,

• δημιουργήστε μια γωνιά με υλικά για ζωγραφική και χειροτεχνίες.

5. Βγάλτε τα παιδιά από το σπίτι

Ο χρόνος σε εξωτερικούς χώρους λειτουργεί ευεργετικά τόσο για το σώμα όσο και για τη διάθεση. Τα παιδιά δεν χρειάζονται περίπλοκα σχέδια για να απολαύσουν τη φύση.

• Κάντε απλές σωματικές δραστηριότητες όπως κολύμπι, περπάτημα, παιχνίδι στην παιδική χαρά, στην αυλή ή στο μπαλκόνι.

• Λίγες κιμωλίες, σαπουνόφουσκες ή παιχνίδια εξωτερικού χώρου φτάνουν για να μετατρέψουν ακόμη και έναν μικρό χώρο σε πεδίο δράσης.

6. Προετοιμάστε τα παιδιά 

Η Traeger προτείνει τη μέθοδο της έγκαιρης προετοιμασίας, ώστε το παιδί να μην έρθει αντιμέτωπο με αλλαγές που δεν έχει προλάβει να επεξεργαστεί. Διατηρήστε ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας και μιλήστε εγκαίρως για όσα πρόκειται να συμβούν. Αν πλησιάζει ένα ταξίδι, μια κατασκηνωτική εμπειρία ή οποιαδήποτε άλλη αλλαγή στο καθημερινό πρόγραμμα, το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει τι να περιμένει. Όσο πιο ξεκάθαρη είναι η εικόνα που έχει, τόσο λιγότερο παράξενη και απειλητική τού φαντάζει η αλλαγή.

Το κείμενο είναι βασισμένο σε στοιχεία από άρθρο του University of Utah Health Foundation, που δημοσιεύτηκε στο τέλος Μαΐου 2026.