Highlights
- «Το ΛΙΝΕ» χτίζει έναν αλληγορικό κόσμο όπου η κανονικότητα ταυτίζεται με την ευθεία γραμμή και η καμπύλη γίνεται αφορμή για αλλαγή.
- Ο Κυριάκος Μούρτζης μιλάει για το χαμόγελο του ήρωα ως μικρή, αλλά ουσιαστική πράξη αυθεντικότητας.
- Το βιβλίο συνδέεται με την αυτοέκφραση, την αποδοχή και την πίεση της ομοιομορφίας στο σχολείο και στην κοινωνία.
- Η συνεργασία με την Ιφιγένεια Καμπέρη παρουσιάζεται ως δεύτερη δημιουργική ανάγνωση του κόσμου του Λίνε.
- Οι δραστηριότητες για το σπίτι και το σχολείο και μια πλεκτή κούκλα που δίνει το παρών στις παρουσιάσεις δείχνουν πώς η ιστορία συνεχίζεται έξω από τις σελίδες του βιβλίου.
«Το Λίνε: Μια ευθεία που έγινε καμπύλη» είναι το νέο παραμύθι του Κυριάκου Μούρτζη, σε εικονογράφηση της Ιφιγένειας Καμπέρη. Ένας κόσμος φτιαγμένος από ευθείες γραμμές και αυστηρές συνήθειες αιφνιδιάζεται από μια θρασύτατη καμπύλη που εμφανίζεται απρόσκλητη στο χαμόγελο του Λίνε, ενός άκαμπτου, σαν όλα τα άλλα, πλάσματος, που βλέπει ξαφνικά το στόμα του να αλλάζει σχήμα.
Ο Μούρτζης, που εργάζεται ως δάσκαλος εικαστικών, επιστρέφει στις εκδόσεις Key Books, μετά το «Κουμπί είμαι κι εγώ», με μια αλληγορική ιστορία για την αυθεντικότητα, τη μοναδικότητα και το θάρρος να μην κρύβουμε την αλήθεια μας, ακόμη κι όταν οι άλλοι σπεύδουν να τη διορθώσουν ως μη κανονική. Γιατί το Λίνε αρνείται να επαναφέρει σε τάξη το στόμα του, παρά τις καθολικές αντιδράσεις.
Με αφορμή αυτό το παιδικό βιβλίο, συζητήσαμε με τον Κυριάκο Μούρτζη για τον κόσμο του Λίνε, για την απρόσμενη καμπύλη που γίνεται αφετηρία αλλαγής, για τη συνεργασία του με την Ιφιγένεια Καμπέρη και για το πώς ένα παιδικό βιβλίο μπορεί να ανοίγει ουσιαστικές συζητήσεις μεταξύ μικρών και μεγάλων, γύρω από την αυτοέκφραση, την αποδοχή και το δικαίωμα κάθε παιδιού να υπάρχει με τον δικό του τρόπο, χωρίς το βάρος των κοινωνικών προσδοκιών.
Κυριάκο, σε καλωσορίζω στο ParentStories. Το Λίνε γεννιέται σε έναν κόσμο όπου όλα πρέπει να είναι ίσια. Τι στάθηκε αφορμή για να δημιουργήσεις αυτό το σύμπαν και αυτή την ιστορία;
Ως εκπαιδευτικό, αλλά και ως άνθρωπο με απασχολεί πολύ το πώς πολλές φορές μεγαλώνουμε μαθαίνοντας τι «πρέπει» να είμαστε, πώς «πρέπει» να φερόμαστε ή ακόμη και τι «πρέπει» να νιώθουμε. Κι όμως, οι πιο όμορφες στιγμές που έχω συναντήσει στα παιδιά γεννιούνται όταν τολμούν να εκφράσουν κάτι αυθεντικό, ακόμη κι αν αυτό δεν ταιριάζει με αυτό που περιμένουν οι άλλοι.
Το Λίνε ξεκίνησε από μια πολύ απλή εικόνα: ένα χαμόγελο. Ένα χαμόγελο που εμφανίζεται εκεί όπου κανείς δεν το περιμένει και αρνείται να κρυφτεί. Με γοήτευσε η ιδέα ότι κάτι τόσο μικρό μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Γιατί ένα χαμόγελο δεν είναι μόνο έκφραση χαράς. Είναι πολλές φορές πράξη θάρρους. Είναι η στιγμή που δείχνεις στον κόσμο κάτι αληθινό από τον εαυτό σου. Και αυτό μπορεί να είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο φαίνεται. Έτσι γεννήθηκε η ιστορία ενός κόσμου όπου όλα είναι ίσια και ενός ήρωα που ανακαλύπτει, μέσα από ένα χαμόγελο, ότι καμιά φορά η πιο μικρή καμπύλη μπορεί να ανοίξει έναν εντελώς νέο δρόμο.
Στο βιβλίο η καμπύλη εμφανίζεται σαν κάτι που «δεν θα έπρεπε» να συμβεί. Μέχρι που συμβαίνει στα χείλη του Λίνε. Πώς ακριβώς αποτύπωσες αυτή την ξαφνική μετάβαση; Και, άραγε, από πού ήρθε αυτή η καμπύλη;
Με ενδιέφερε η αλλαγή να συμβεί χωρίς εξήγηση. Όπως συμβαίνουν πολλά σημαντικά πράγματα στη ζωή. Δεν ξυπνάμε πάντα γνωρίζοντας γιατί νιώθουμε αλλιώς ή γιατί κάτι μέσα μας μετακινήθηκε. Η καμπύλη δεν έρχεται από κάποιο εξωτερικό γεγονός. Δεν είναι μαγεία. Είναι κάτι που υπήρχε ήδη ως δυνατότητα μέσα στον Λίνε. Απλώς εμφανίστηκε τη στιγμή που ήταν έτοιμο να τη συναντήσει. Ίσως αυτό να είναι και το πιο ανθρώπινο στοιχείο της ιστορίας. Ότι πολλές φορές δεν γινόμαστε κάτι άλλο. Γινόμαστε περισσότερο αυτό που ήμασταν ήδη.
Το χαμόγελο του Λίνε αρνείται να επιστρέψει στην ευθεία του. Σε αυτή τη μικρή ανορθόδοξη πράξη στήνεται σχεδόν όλο το βιβλίο. Ήξερες από την αρχή ότι το χαμόγελο θα ήταν το πρώτο σημείο αντίστασης του ήρωα στο ευθύ σύμπαν του;
Ναι. Από πολύ νωρίς. Ήθελα η αλλαγή να μη βρίσκεται σε κάτι εντυπωσιακό, αλλά σε κάτι απλό και καθημερινό. Ένα χαμόγελο είναι κάτι που όλοι αναγνωρίζουμε αμέσως. Ταυτόχρονα όμως είναι και κάτι βαθιά προσωπικό. Το ενδιαφέρον για μένα ήταν ότι το χαμόγελο του Λίνε δεν είναι μια πράξη επανάστασης. Δεν προσπαθεί να αλλάξει τον κόσμο. Απλώς δεν μπορεί άλλο να σταματήσει να νιώθει. Και καμιά φορά οι μεγαλύτερες αλλαγές ξεκινούν ακριβώς έτσι.
Είσαι εικαστικός. Γιατί δεν θέλησες να εικονογραφήσεις ο ίδιος το Λίνε;
Πάντα πιστεύω στη δύναμη των δύο, στη δύναμη της ομάδας. Έτσι, πάντα όταν γράφω ένα βιβλίο θέλω να του δίνω χώρο να αναπνεύσει μέσα από τα μάτια ενός ακόμα δημιουργού. Η Ιφιγένεια Καμπέρη έφερε τη δική της ευαισθησία, τη δική της ματιά και κατά κάποιον τρόπο ολοκλήρωσε τον κόσμο του Λίνε με ένα μοναδικό τρόπο και νιώθω τυχερός γι’ αυτή τη συνεργασία. Όταν δύο άνθρωποι εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον δημιουργείται κάτι μεγαλύτερο από αυτό που θα μπορούσε να κάνει ο καθένας μόνος του.
Αλήθεια, πώς δουλέψατε με την Ιφιγένεια;
Πάντα στέλνω το κείμενο και μετά κάνουμε μια συζήτηση για το πώς φαντάζομαι τον κεντρικό χαρακτήρα και γενικότερα την αισθητική του βιβλίου. Υπήρχαν τα βασικά στοιχεία που έπρεπε να ακολουθήσει – όπως ότι στην αρχή τα πάντα είναι ευθείες γραμμές και μετά έρχεται η μεταμόρφωση. Από εκεί και πέρα, όμως, είχε μεγάλη ελευθερία. Δεν ήθελα να της δώσω έτοιμες εικόνες. Ήθελα να συνομιλήσει με το κείμενο και να το μεταφράσει μέσα από τη δική της γλώσσα.
Θεωρείς το Λίνε συνέχεια της αλληγορίας που διέτρεχε το «Κουμπί είμαι κι εγώ»;
Νομίζω πως τα δύο βιβλία συνομιλούν μεταξύ τους, αλλά κοιτάζουν το θέμα από διαφορετική γωνία. Στο «Κουμπί είμαι κι εγώ» με απασχόλησε η αξία που έχει ο καθένας μας ως μοναδικός άνθρωπος. Στο «Λίνε» με απασχόλησε περισσότερο το τι συμβαίνει όταν αυτή η μοναδικότητα αρχίζει να φαίνεται προς τα έξω.
Το χαμόγελο του Λίνε είναι κάτι που όλοι βλέπουν. Δεν μπορεί να κρυφτεί. Και κάπου εκεί ξεκινά η ιστορία. Όχι όταν αλλάζει το ίδιο, αλλά όταν οι άλλοι έρχονται αντιμέτωποι με αυτή την αλλαγή. Για μένα, λοιπόν, το βιβλίο μιλά πολύ για το θάρρος. Για το θάρρος να μη γυρίσεις πίσω μόνο και μόνο για να νιώσουν οι άλλοι πιο άνετα. Ταυτόχρονα, μιλά για τη δύναμη που μπορεί να κρύβει κάτι φαινομενικά μικρό και απαλό, όπως ένα χαμόγελο. Γιατί πολλές φορές δεν χρειάζεται να φωνάξεις για να αλλάξεις κάτι. Αρκεί να τολμήσεις να μείνεις αυτό που είσαι. Αυτό ακριβώς κάνει και το Λίνε.
Πόσο συχνά συναντάτε ανάλογες καταστάσεις, μια τάση για αφύσικη ομοιομορφία, στο σχολικό περιβάλλον;
Πολύ συχνά. Και όχι μόνο στο σχολείο. Παντού. Οι ενήλικοι αγαπάμε τα παιδιά και θέλουμε να τα βοηθήσουμε. Κάποιες φορές όμως η βοήθεια μετατρέπεται άθελά μας σε διόρθωση. Ως εκπαιδευτικός προσπαθώ να θυμάμαι ότι ο στόχος δεν είναι να κάνω όλα τα παιδιά να φτάσουν στο ίδιο αποτέλεσμα. Ο στόχος είναι να τα βοηθήσω να ανακαλύψουν τον δικό τους τρόπο.
Μπορεί μια τόσο μικρή αλλαγή να σηματοδοτήσει μια μεγάλη κοινωνική ανατροπή;
Νομίζω πως όλες οι μεγάλες αλλαγές ξεκινούν από κάτι μικρό. Ένα παιδί που τολμά να εκφραστεί. Ένας άνθρωπος που αποφασίζει να μην κρύψει αυτό που είναι. Μια διαφορετική ιδέα που ακούγεται για πρώτη φορά. Το παραμύθι δεν χρειάζεται να κάνει πολιτική. Αρκεί να μιλά για τον άνθρωπο. Όταν μιλά ειλικρινά για τον άνθρωπο, αγγίζει αναπόφευκτα και την κοινωνία.
Το Λίνε έχει γίνει πλεκτή κούκλα. Μίλησέ μας για τη δημιουργία της.
Ήταν μια ιδέα που γεννήθηκε από την ανάγκη να βγει ο ήρωας έξω από τις σελίδες του βιβλίου. Έτσι ζήτησα σε μια φίλη μου, τη μοναδική στο είδος της Κατερίνα Χαλιμούρδα του Loopscrochet, από την Καρδίτσα, που δημιουργεί πλεκτά κουκλάκια, να πλέξει ένα μεγάλο Λίνε. Όταν είδα την κούκλα για πρώτη φορά, ένιωσα σαν να συναντούσα το Λίνε στον πραγματικό κόσμο. Ξαφνικά απέκτησε σώμα, παρουσία και χαρακτήρα. Και τα παιδιά σε κάθε παρουσίαση ξετρελαίνονται μαζί του!
Τι αλλάζει όταν ο ήρωας βγαίνει από το βιβλίο;
Τα παιδιά σταματούν να τον αντιμετωπίζουν ως ένα φανταστικό χαρακτήρα και αρχίζουν να τον αντιμετωπίζουν ως κάτι πιο υπαρκτό. Του μιλούν, τον ρωτούν πράγματα, τον παρατηρούν. Αυτό είναι ίσως το πιο συγκινητικό κομμάτι των παρουσιάσεων. Βλέπεις την ιστορία να συνεχίζεται μέσα από τις φωνές και τα βλέμματα των παιδιών.
Ποια ήταν η πιο ξεχωριστή παιδική αντίδραση;
Ένα παιδί με κοίταξε πολύ σοβαρά και είπε στον Λίνε: «Τελικά δεν είναι όλα ευθεία επάνω σου. Τα μάτια σου είναι στρογγυλά». Και ήταν φανταστικό να βλέπεις πόσο πολύ έχουν συνδεθεί τα παιδιά με την ιστορία και παρατηρούν τόσες λεπτομέρειες επάνω στο Λίνε.
Γιατί αποφασίσατε να συνεχιστεί η ιστορία με δραστηριότητες;
Γιατί πιστεύω ότι τα παιδικά βιβλία δεν τελειώνουν στην τελευταία σελίδα. Η ανάγνωση είναι μόνο η αρχή. Και επειδή όταν τα παιδιά έχουν συνδεθεί με την ιστορία δημιουργούν πάντα δραστηριότητες μέσα από αυτή, είπα να δημιουργήσω κάποιες και εγώ, ώστε να μπουν βαθύτερα στον κόσμο του Λίνε, να πειραματιστούν, να δημιουργήσουν και να εκφραστούν.
Έτσι έφτιαξα ατομικές δραστηριότητες, που λειτουργούν περισσότερο ως προσωπικός διάλογος με το βιβλίο. Τις συμπληρώνει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που σχεδίασαν η Γιούλα Μπλέσιου και η Μαριάννα Κυρίου, ειδικοί παιδαγωγοί, με ομαδικές δραστηριότητες, είτε για το σπίτι είτε για το σχολείο, που ανοίγουν χώρο για συνεργασία, συζήτηση και κοινή εμπειρία.
Κρύβονται εδώ ψήγματα για μελλοντικούς λογοτεχνικούς προορισμούς;
Σίγουρα. Με ενδιαφέρουν όλο και περισσότερο οι αλληγορικοί κόσμοι. Κόσμοι που μοιάζουν φανταστικοί, αλλά μιλούν για πολύ ανθρώπινα πράγματα. Δεν ξέρω ακόμη πού θα με οδηγήσουν οι επόμενες ιστορίες, αλλά ξέρω ότι θέλω να συνεχίσω να γράφω βιβλία που αφήνουν χώρο στα παιδιά να σκεφτούν, να νιώσουν και να ανακαλύψουν τα δικά τους νοήματα.
Αν σου ζητούσα να περιγράψεις με μια σύντομη φράση τι σημαίνει για σένα το Λίνε, τι θα απαντούσες;
Το Λίνε είναι μια ιστορία για το θάρρος να αφήσεις αυτό που νιώθεις να φανεί.
Το Λίνε. Μια ευθεία που έγινε καμπύλη, Εκδόσεις Key Books, 5+
Κείμενο: Κυριάκος Μούρτζης, εικονογράφηση: Ιφιγένεια Καμπέρη
