Το παιδί και το χταπόδι της Caryl Lewis, με εικονογράφηση της Carmen Saldaña είναι ένα τρυφερό, λυρικό παραμύθι ενδυνάμωσης, κατάλληλο για κάθε παιδί 4-7 ετών που αντιμετωπίζει κοινωνικές προκλήσεις στην καθημερινότητά του. Ο Στάνλεϊ είναι ένα παιδί ντροπαλό και εσωστρεφές. Εύχεται, μάλιστα, να μπορούσε να εξαφανιστεί όταν όλα γύρω του τον ξεπερνούν. Οι συνομήλικοί του τον κοροϊδεύουν. Ο πατέρας του δεν τον ακούει. Ο κόσμος γύρω του απαιτεί πολλά και καταλαβαίνει λίγα.
Σε αυτό το πλαίσιο, ένα λούτρινο χταπόδι μεταμορφώνεται από παιχνίδι σε εσωτερικό σύμμαχο και καρδιακό φίλο. Στον γεμάτο φαντασία κόσμο των ονείρων του Στάνλεϊ, το χταπόδι λειτουργεί ως μηχανισμός επιβίωσης: Παρατηρεί, αλλάζει χρώματα, υποχωρεί όταν φοβάται, αντιδρά. Μετατρέπεται σταδιακά σε μοντέλο συναισθηματικής κατανόησης. Και οι τρεις άξονες του ζώου βοηθούν: καμουφλάζ για να μην είναι ορατό, μελάνι για να σημάνει τα όρια που οδηγούν σε προστασία, πολυβραχιώνια δράση/στρατηγικές επιβίωσης.
Ο Στάνλεϊ εύχεται να είχε τις κοινωνικές δεξιότητες του χταποδιού του. Στον ύπνο του, το χταπόδι ζωντανεύει και τον καθοδηγεί σε έναν υποθαλάσσιο κόσμο, όπου μαθαίνει πώς να αντιμετωπίζει συναισθήματα όπως ο φόβος και η ντροπή. Μέσα από αυτή τη σχέση, βρίσκει έναν δικό του τρόπο να μιλήσει για όσα δεν μπορεί να πει με λέξεις: τη ζωγραφική.
Η συγγραφέας διατηρεί μια γραφή απλή, με εσωτερική λογική, συνδέοντας τη σιωπή του παιδιού με τον βυθό, την παρατήρηση με την αποδοχή, την εικόνα με το συναίσθημα. Η εικονογράφηση της Saldaña παρουσιάζει τα όνειρα του Στάνλεϊ με ένταση: ρευστά, φωτεινά, ψευδαισθητικά. Η καθημερινότητα, αντίθετα, αποδίδεται με εικαστική οικονομία. Εκεί επικρατούν ακόμα αρνητικά συναισθήματα.
Ο μπαμπάς είναι συναισθηματικά αποστασιοποιημένος. Δεν είναι βίαιος, ούτε απών με την κλασική έννοια. Είναι εκεί, αλλά δεν βλέπει ούτε ακούει. Ο Στάνλεϊ δεν μπορεί να του μεταβιβάσει όσα βιώνει και αισθάνεται. Κι όταν προσπαθεί να μιλήσει, ο μπαμπάς απαντά γενικόλογα, χωρίς να εμβαθύνει στους προβληματισμούς του γιου του. Στην αφήγηση δεν εμφανίζεται καθόλου μαμά. Δεν αναφέρεται, ούτε υπονοείται. Η ηχηρή απουσία της δημιουργεί έναν πιο «σφιχτό», πιο μοναχικό κόσμο για τον Στάνλεϊ. Το παιδί είναι μόνο με τον ένα γονιό και το χταπόδι λειτουργεί ως υποκατάστατο για στοργή, κατανόηση, ανταπόκριση.
Το βιβλίο δεν απλοποιεί συναισθηματικές διεργασίες για χάρη της παιδικής κατανόησης. Αντιθέτως, τις διατηρεί ολόκληρες, πυκνές, και εμπιστεύεται τα παιδιά να τις διαχειριστούν με τον δικό τους τρόπο. Είπαμε ήδη, για παράδειγμα, ότι η μαμά απουσιάζει και ο μπαμπάς παρουσιάζεται συναισθηματικά δυσπρόσιτος· η αφήγηση μένει στην οπτική του παιδιού, χωρίς να μοιράζει ευθύνες. Το παιδί και το χταπόδι προσφέρεται για εύκολη ανάγνωση, αλλά για αναγνώσεις με βάθος και χώρο για ερωτήσεις και παιχνίδι -για παράδειγμα «γιατί ορισμένα παιδιά κάνουν bullying και γιατί κανείς δεν αντιδρά;»
Κάπως έτσι, γίνεται πολύτιμο εργαλείο επεξεργασίας μιας συχνά δύσκολης ζωής που βιώνουν τα παιδιά εν αγνοία μας. Μόλις τα αποδεχτούμε για αυτό ακριβώς που είναι, θα ανθήσουν.
Για τα παιδιά που δυσκολεύονται να βρουν τις λέξεις. Για τους ενήλικους που δυσκολεύονται να ακούσουν. Για όσους ξέρουν ότι καμιά φορά αρκεί η φαντασία για να μας σώσει. Για όλους τους γενναίους, που άντεξαν μέχρι να αποκτήσουν φωνή. Για τη δύναμη της αυτοέκφρασης. Το παιδί και το χταπόδι κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση της Αργυρώς Πιπίνη.
