Highlights
- Η κατασκήνωση μπορεί να βοηθήσει το παιδί να δοκιμάσει την αυτονομία του μέσα σε ένα οργανωμένο και ασφαλές περιβάλλον.
- Δεν υπάρχει μία σωστή ηλικία για όλα τα παιδιά. Μετρά η συναισθηματική, πρακτική και κοινωνική ετοιμότητα.
- Η προετοιμασία χρειάζεται να είναι και πρακτική και συναισθηματική, χωρίς πίεση και χωρίς αιφνιδιασμό.
- Αν το παιδί ζητήσει να φύγει, οι γονείς χρειάζεται να ξεχωρίσουν τη φυσιολογική δυσκολία προσαρμογής από την πραγματική αδυναμία παραμονής.
- Η κατασκήνωση δοκιμάζει και τον γονιό, που καλείται να εμπιστευτεί το παιδί, τους ανθρώπους της κατασκήνωσης και όσα έχει ήδη μάθει στο σπίτι.
Καθώς το καλοκαίρι βρίσκεται προ των πυλών, το θέμα «παιδί στην κατασκήνωση» επανέρχεται με πολλά ερωτηματικά, όχι μόνο για το πού, αλλά και για το πότε και το υπό ποιες προϋποθέσεις. Εδώ δεν υπάρχει σωστό και λάθος, ιδιαίτερα αν πρόκειται για την πρώτη φορά σε κατασκήνωση. Οι απαντήσεις είναι σχετικές και διαφέρουν ανά οικογένεια. Υπάρχουν παιδιά που δεν θέλουν να αποχωριστούν τους γονείς τους, φοβούνται ή δεν εμπνέονται από αυτό το είδος διακοπών, υπάρχουν γονείς που επίσης διστάζουν, υπάρχουν όμως και ανάγκες που οδηγούν στην επιλογή της κατασκήνωσης ως μόνης λύσης για καλοκαιρινές διακοπές, οπότε χρειάζεται προετοιμασία.
Αληθινά καλοκαίρια που βοηθούν τα παιδιά
Σε κάθε περίπτωση, το κατασκηνωτικό περιβάλλον είναι ιδανικό για την ενίσχυση γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων, ευνοώντας την ψυχοσωματική ωρίμαση κατά τις καλοκαιρινές διακοπές.
Το παιδί αθλείται, έρχεται σε επαφή με τη φύση, ενεργοποιεί τις αισθήσεις του, συνεργάζεται, παίζει, πετυχαίνει άκοπη μάθηση και, κυρίως, δεν είναι καθηλωμένο μπροστά σε μια οθόνη. Η κατασκήνωση εξελίσσεται, πλέον, σε μία από τις ελάχιστες ευκαιρίες που έχουν τα σημερινά παιδιά να ζήσουν τις καλοκαιρινές ημέρες όπως τους αξίζει, παίζοντας φυσικά και ελεύθερα.
Στο κατασκηνωτικό πλαίσιο, τα παιδιά παίζουν και λειτουργούν ως ισότιμα μέλη μιας ομάδας, συνεργάζονται, διασκεδάζουν, αντιμετωπίζουν δυσκολίες και συμμορφώνονται σε κοινούς κανόνες – που δεν σχετίζονται με την αποδοχή από τους γονείς ή τις σχολικές επιδόσεις, αλλά με την προσαρμοστικότητα σε μια καινούργια συνθήκη.
Τις περισσότερες φορές κάνουν νέους φίλους, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσουν αυτονομία και επάρκεια σε θέματα καθαριότητας, προσωπικής υγιεινής, σωστής διατροφής και οργάνωσης του χρόνου.
Εκπαιδεύονται να προσπαθούν ξανά και ξανά προς όφελος μιας ευρύτερης ομάδας, μέσα στην οποία όμως μπορούν να διαπραγματευτούν τις ανάγκες και τα θέλω τους. Κάπως έτσι αρχίζουν να αισθάνονται ασφαλή, μολονότι βρίσκονται μακριά από την οικογενειακή εστία.
Υπάρχει κατάλληλη ηλικία για να πάει το παιδί στην κατασκήνωση;
Θεωρητικά, ένα παιδί μπορεί να είναι έτοιμο για κατασκήνωση από την ηλικία των έξι ετών. Πρακτικά, όμως, για την πρώτη φορά έχουν σημασία η προσωπικότητά του, η συναισθηματική του ωριμότητα, οι πρακτικές του κατακτήσεις και η ψυχική ετοιμότητα να αντέξει τον αποχωρισμό από τους γονείς του.
Ένα παιδί προσκολλημένο στη μαμά και στον μπαμπά θα δυσκολευτεί να φύγει ξαφνικά από κοντά τους, χωρίς προετοιμασία. Σε αυτή την περίπτωση, μάλλον και οι ίδιοι οι γονείς θα δυσκολευτούν να το αποχωριστούν. Επομένως, η κατάλληλη ηλικία δεν σχετίζεται απόλυτα με την ηλικία του παιδιού, αλλά με τον τρόπο που έχει μεγαλώσει.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό οι γονείς να προσπαθούν σταδιακά να αποχωρίζονται το παιδί τους κάποιες φορές, για το καλό όλων των μελών της οικογένειας.
Προετοιμασία για το πρώτο καλοκαίρι στην κατασκήνωση
Τα παιδιά που αρνούνται την κατασκήνωση συνήθως φοβούνται. Δεν αισθάνονται ακόμα ασφάλεια να αποχωριστούν τα οικεία τους πρόσωπα, το οικείο τους περιβάλλον και τη ρουτίνα τους, και να μεταφερθούν για δύο εβδομάδες σε ένα άγνωστο μέρος, με άγνωστα πρόσωπα, σε άγνωστες συνθήκες. Ιδιαίτερα αν δεν έχουν κοιμηθεί ξανά εκτός σπιτιού, σε παππούδες, συγγενείς, φίλους κ.ά. Η λύση είναι η έγκαιρη προετοιμασία για την κατασκήνωση, πρακτική και συναισθηματική, ίσως ήδη από το προηγούμενο καλοκαίρι.
Πρακτική προετοιμασία:
Το παιδί που θα πάει κατασκήνωση χρειάζεται να μπορεί να φροντίζει το σώμα του: να πλένεται και, ανάλογα με την ηλικία του, να λούζεται μόνο του ή τουλάχιστον να ζητά βοήθεια χωρίς ντροπή, να πηγαίνει στην τουαλέτα χωρίς υποστήριξη, να σκουπίζεται σωστά, να πλένει τα χέρια του, να αλλάζει εσώρουχα και ρούχα, να βουρτσίζει τα δόντια του και να θυμάται βασικούς κανόνες προσωπικής υγιεινής.
Δεν ζητάμε τελειότητα ούτε στρατιωτική πειθαρχία. Χρειάζεται όμως να είμαστε βέβαιοι ότι μπορεί να σταθεί στην καθημερινότητα της κατασκήνωσης χωρίς να εκτεθεί, να δυσκολευτεί υπερβολικά ή να νιώσει αβοήθητο. Και αφού του τα έχουμε δείξει, αφού τα έχουμε δοκιμάσει στο σπίτι, χρειάζεται να το εμπιστευτούμε.
Συναισθηματική προετοιμασία:
Ας επιδιώξουμε, αρχικά, να παροτρύνουμε το παιδί μας να διανυκτερεύσει σε κάποιο συγγενικό ή φιλικό σπίτι. Ας επισκεφτούμε μαζί κατασκηνωτικούς χώρους, ας εξηγήσουμε με αυθεντικό ενθουσιασμό πόσα πρωτότυπα πράγματα θα κάνει και θα μάθει εκεί, ώστε σταδιακά να αντιληφθεί ότι μπορεί να περάσει καλά και χωρίς τη φυσική παρουσία των φροντιστών του.
Η κατασκήνωση αποδεικνύεται εποικοδομητική για τα παιδιά με περιορισμένες κοινωνικές δεξιότητες ή χαμηλή αυτοπεποίθηση. Η οικειότητα με τον χώρο, μέσα από μια οικογενειακή επίσκεψη γνωριμίας με τους ανθρώπους της κατασκήνωσης, μπορεί να φέρει αποτέλεσμα.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, ενδεχομένως βοηθούν αδέλφια, ξαδέλφια ή φίλοι που θα πάνε επίσης κατασκήνωση. Ας οργανωθούμε με άλλους ενηλίκους έγκαιρα, φροντίζοντας να στείλουμε τα παιδιά σε κοινό πρόγραμμα. Οι ίδιες οι κατασκηνώσεις ευνοούν αυτή την πρακτική. Έστω και ένα γνωστό παιδί, μπορεί να διώξει τυχόν αρνητικές σκέψεις.
Τέλος, καλό θα ήταν το παιδί να συμμετάσχει στη διαδικασία επιλογής. Ας προτείνουμε κατασκηνώσεις και ας συζητήσουμε πού θα προτιμούσε να πάει. Κοιτάζουμε φωτογραφίες, διαβάζουμε τις δραστηριότητες, διερευνάμε πού τέμνονται με τα ενδιαφέροντά του. Αν το παιδί νιώσει ότι η επιλογή κατασκήνωσης είναι και δική του, οι άμυνές του θα καμφθούν ευκολότερα, ενώ θα οξυνθεί η περιέργειά του.
Μπαμπά, ελάτε να με πάρετε
Αν το παιδί καλέσει από την κατασκήνωση και ζητήσει να φύγει, προσπαθήστε να κερδίσετε τον χρόνο προσαρμογής που χρειάζεται, προτείνοντάς του να μείνει λίγο ακόμα. Μη βιαστείτε να το πάρετε από την κατασκήνωση με το πρώτο παράπονο. Φροντίστε πρώτα να το καθησυχάσετε.
Αρκετά παιδιά που τις πρώτες μέρες ζητούν να φύγουν, την τελευταία ημέρα αποχωρίζονται τους φίλους τους κλαίγοντας και μετρούν ήδη αντίστροφα για του χρόνου.
Μιλήστε, όμως, με τους υπεύθυνους για να έχετε μια σαφή εικόνα για την ψυχολογία του. Αν το παιδί δυσκολεύεται ανυπέρβλητα, οι άνθρωποι της κατασκήνωσης οφείλουν να σας ενημερώσουν αμέσως. Σε τέτοια περίπτωση, θα διακόψετε χωρίς, όμως, αυτό να χρεωθεί ως αποτυχία του παιδιού.
Η κατασκήνωση πρέπει να είναι μια ευχάριστη, δημιουργική εμπειρία. Υπάρχουν παιδιά που δεν τα ευχαριστεί, ανεξαρτήτως ηλικίας, ανεξαρτήτως προετοιμασίας, ανεξαρτήτως αυτονομίας. Η πίεση μόνο αρνητικά μπορεί να λειτουργήσει, αν το παιδί δεν γουστάρει καθόλου τη φάση.
Όταν φοβάται ο γονιός
Η κατασκήνωση δεν αποτελεί εμπειρία μόνο για το παιδί, αλλά και για τον γονιό. Κυρίως, δε, από τους ενήλικους της οικογένειας εξαρτάται αν θα αποδειχθεί θετική ή όχι και για τις δυο πλευρές. Αν την πρώτη φορά του παιδιού σε κατασκήνωση ο γονιός φοβάται ότι εκείνο θα πάθει κάτι μακριά του, αν δεν εμπιστεύεται τους ανθρώπους της κατασκήνωσης ή αν νιώθει ενοχές που αφήνει το παιδί «μόνο», καλό είναι να αντιμετωπίσει άμεσα τους δισταγμούς του.
Αντί να ανησυχείτε γενικώς, φροντίστε να ψάξετε διεξοδικά, να επισκεφθείτε όσους χώρους κρίνετε ότι σας ικανοποιούν αρχικά και να επιλέξετε τελικά εκείνον που θα σας εμπνεύσει και θα πληροί τις προσωπικές προδιαγραφές σας. Το παιδί σας πρέπει να βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον, με έμπειρους ανθρώπους που έχουν ως μέλημά τους, εκτός από τη διασκέδαση, και την ασφάλεια των παιδιών.
Ρωτήστε πρακτικά πράγματα: ποιος φροντίζει τα παιδιά τη νύχτα, τι γίνεται σε περίπτωση αδιαθεσίας, πώς αντιμετωπίζεται ένας καβγάς, ποια είναι η διαδικασία αν ένα παιδί δεν τρώει, αν δεν κοιμάται ή αν κλαίει συστηματικά. Οι καλές κατασκηνώσεις δεν ενοχλούνται από τέτοιες ερωτήσεις.
Για τον γονιό, η πρώτη φορά στην κατασκήνωση σηματοδοτεί τη συνειδητοποίηση ότι το μωρό μας μεγάλωσε και μπορεί να κάνει περισσότερα πράγματα μόνο του. Μακριά μας. Είναι η ώρα να εμπιστευτούμε όσα του έχουμε μάθει και να του επιτρέψουμε να αρχίσει από τώρα να χτίζει τη μελλοντική του ανεξαρτησία. Άλλωστε η κατασκήνωση είναι μια καλή ευκαιρία, όσο το παιδί είναι σε ασφαλή χέρια, να βρεθούμε λίγο με τον/τη σύντροφό μας ή τον εαυτό μας, να ανασάνουμε, και να γεμίσουμε τις μπαταρίες μας για τη χρονιά που θα έρθει.
