Σας προκαλεί άγχος η ιδέα και μόνο να απευθυνθείτε σε παιδοψυχολόγο; Ήρθε η ώρα να αναθεωρήσετε. Και να απενοχοποιήσετε τον παιδοψυχολόγο, διότι είναι ένας επαγγελματίας υγείας που έχει εκπαιδευτεί να στηρίζει, εφόσον είναι αναγκαίο, το παιδί και φυσικά τον οικογενειακό του περίγυρο (με συνεργασία, όπου χρειάζεται, με παιδίατρο, εκπαιδευτικούς και, όταν απαιτείται, με παιδοψυχίατρο).
Συχνά πολλοί γονείς σήμερα αισθάνονται ότι δεν μπορούν ή δε θέλουν ή δεν ξέρουν να χειριστούν κάποια θέματα που αφορούν το παιδί τους. Δεν είναι συχνό όμως να ζητούν βοήθεια και συμβουλές από ειδικό για ό,τι σχετίζεται με τον γονεϊκό τους ρόλο. Άγνοια, φόβος, προκαταλήψεις, αγκυλώσεις μετατρέπονται σε αόρατα αλλά ισχυρά εμπόδια που υψώνονται εμπρός στους γονείς, εμποδίζοντας έτσι πολλές φορές και το χτίσιμο μιας στερεής σχέσης με το παιδί τους. Στο σήμερα (2025), η εικόνα στην Ελλάδα περιλαμβάνει και πρακτικούς φραγμούς, όπως λίστες αναμονής στο δημόσιο, ελλιπή κάλυψη στα σχολεία και κοστοβόρες ιδιωτικές υπηρεσίες.
Πότε πρέπει να απευθυνθούμε σε ειδικό
Η ανατροφή των παιδιών γεμίζει τους γονείς με χαρά και ικανοποίηση, ωστόσο είναι μια διαδρομή γεμάτη από προκλήσεις και απρόβλεπτες καταστάσεις, και σε κάθε περίπτωση μια διαδρομή μοναδική για κάθε οικογένεια. Κάποιοι τη διανύουν χωρίς βοήθεια, κάποιοι μπορεί να χρειαστεί να κάνουν στάσεις ή παρακάμψεις, να ζητήσουν συμβουλές, ή να σκεφτούν τα επόμενα βήματά τους.
Οι δάσκαλοι, οι φίλοι με παιδιά, οι συγγενείς, οι παππούδες και οι γιαγιάδες αποτελούν ένα άτυπο υποστηρικτικό δίκτυο, απαραίτητο σε αυτή τη μακρά διαδρομή. Η αναζήτηση της γνώμης και κάποιου ειδικού, όπως του ψυχολόγου, του παιδοψυχολόγου, του ψυχοθεραπευτή, είναι μια καλή λύση, αλλά δεν αφορά όλους τους γονείς. Δεν μπορεί να αφορά όλους τους γονείς. Αυτό που μπορεί να φαίνεται βουνό στον έναν, να φαντάζει ήσσονος σημασίας θέμα για τον άλλον.
Στόχος του ειδικού δεν είναι να υποκαταστήσει, να ακυρώσει τους γονείς, αλλά να τους υποστηρίξει και να τους βοηθήσει να κατανοήσουν καλύτερα τι συμβαίνει στο παιδί τους ως ένας ουδέτερος τρίτος, επαγγελματίας, που μπορεί να δει πιο καθαρά αφού δεν εμπλέκεται στα σενάρια και τους οικογενειακούς μύθους. Με τον τρόπο αυτόν, μπορεί να συνδιαμορφώσει με τους φροντιστές του παιδιού ένα σαφές πλάνο δράσης για το σπίτι και το σχολείο.
Στην πράξη, τα ερωτήματα των γονιών αφορούν κυρίως την καθημερινότητα: πώς μπαίνουν όρια, αν και γιατί έχει νόημα η τιμωρία, πώς αντιμετωπίζονται δύσκολες συμπεριφορές στο σπίτι ή στο σχολείο. Πίσω από αυτά συχνά κρύβεται η δυσκολία να γίνει αποδεκτό ότι το παιδί μεγαλώνει, αντιδρά, αλλάζει και διαμορφώνει δική του προσωπικότητα, διαφορετική από εκείνη των γονέων ή από τις προσδοκίες τους.
Δεν είναι σπάνιο οι γονείς να νιώθουν ότι έχουν απέναντί τους «έναν ξένο» που δεν ακούει, φέρεται ακατανόητα και τους απογοητεύει. Εξίσου συχνή είναι και η ανάγκη επιβεβαίωσης ότι «είμαι αρκετά καλή/καλός γονιός»· η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης στον ρόλο, μαζί με την αναγνώριση λαθών και δυνατών σημείων της σχέσης, βελτιώνει την καθημερινότητα και μειώνει το άγχος για «τα μικρά αλλά βασανιστικά».
Όμως, κάποιες φορές το ερέθισμα για επίσκεψη σε παιδοψυχολόγο δεν προκύπτει από τη γονεϊκή αβεβαιότητα, αλλά από το ίδιο το παιδί. Σημάδια δυσλειτουργίας στο σπίτι ή στο σχολείο, επίμονη θλίψη ή ευερεθιστότητα, δυσκολίες στις φιλίες ή στις οικογενειακές σχέσεις, επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις και συμπεριφορές που «ενοχλούν/εκθέτουν», είναι σαφή καμπανάκια. Στα προαναφερθέντα, προστίθενται και γεγονότα ζωής που αναστατώνουν ολόκληρη την οικογένεια: Θάνατος, διαζύγιο, ασθένεια, απώλεια εισοδήματος, μετακόμιση, μεταναστευτικές πιέσεις. Πένθος. Για όλα. Η καλή σχέση και επικοινωνία γονέα–παιδιού λειτουργεί προστατευτικά και ο ειδικός μπορεί να ενισχύσει αυτή την προστασία με στοχευμένες παρεμβάσεις.
Τα σιωπηλά περιστατικά
Όση ανάγκη για βοήθεια «ζητεί» ένα επιθετικό και προκλητικό παιδί, άλλη τόση χρειάζεται κι ένα κλειστό παιδί που δεν φωνάζει και δεν «ενοχλεί», αλλά εμφανίζει ανησυχητική προσαρμοστικότητα, απομόνωση ή επίμονη θλίψη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αφού ο γονιός επιχειρήσει να πλησιάσει με κατανόηση το παιδί, η έγκαιρη προσφυγή σε ειδικό είναι συνετή επιλογή.
Το κρίσιμο είναι να πιστέψουν όλοι στη διαδικασία: να υπάρχει διάθεση αυτοπαρατήρησης και συνεργασία, ώστε το παιδί να μην «φορτώνεται» τον ρόλο του «ασθενή» της οικογένειας. Η γλώσσα μας οφείλει να αποφεύγει τον στιγματισμό και εστιάζει στη σχέση και στο πλαίσιο.
Υπάρχουν επίσης ευδιάκριτες καταστάσεις που απαιτούν αξιολόγηση/παρέμβαση: χρόνιες και σοβαρές αναπτυξιακές διαταραχές, παραμέληση/κακοποίηση, διαταραχές λόγου και μάθησης. Ενδεικτικά «κόκκινες σημαίες» μπορεί να είναι: καθυστέρηση λόγου και επικοινωνίας, επίμονες παράδοξες ιδέες/συμπεριφορές, σαν ιδεοληψίες, δυσκολίες στις σχέσεις, υπερβολικό και διάχυτο άγχος ή θλίψη, σημαντική μείωση όρεξης, δυσανάλογες αντιδράσεις σε καθημερινά ερεθίσματα. Εδώ απαιτείται έγκαιρη αξιολόγηση και συχνά διεπιστημονική συνεργασία (λογοθεραπευτής, εργοθεραπευτής, ειδικός παιδαγωγός) με σαφή διάκριση ρόλων μεταξύ ψυχολόγου και παιδοψυχιάτρου.
Σε τέτοιες περιπτώσεις ο ειδικός ψυχικής υγείας είναι αναγκαιότητα. Η αποφυγή αναζήτησης βοήθειας, συχνά από φόβο για «στίγμα», για «τρέλα», ή για αποκάλυψη ευάλωτων πλευρών των γονιών, κοστίζει σε χρόνο και σε ψυχική φθορά σε όλους. Η έγκαιρη, στοχευμένη υποστήριξη προλαμβάνει τη χρονιότητα και μειώνει το οικογενειακό στρες.
Όταν ο ψυχολόγος χρειάζεται εξ απαλών ονύχων
Με τα βρέφη και τα νήπια (0-5 ετών) η σύγχυση είναι μεγαλύτερη, επειδή το παιδί δεν μπορεί να εκφράσει με λόγια ανάγκες και συναισθήματα και συχνά υποτιμάται ο εύθραυστος ψυχισμός του.
Κι όμως, σε αυτή την ηλικία υπάρχουν κρίσιμα αναπτυξιακά ζητήματα: θηλασμός–απογαλακτισμός, ύπνος, αποχωρισμός, εκπαίδευση τουαλέτας, κοινωνικοποίηση (φίλοι/παιδικός σταθμός). Ο ρόλος του ειδικού εδώ εστιάζει στη γονεϊκή καθοδήγηση (parent coaching), στη ρύθμιση ρουτινών και στην ενίσχυση του δεσμού.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό οι σοβαρές δυσλειτουργίες στην πρώιμη φάση να αναγνωρίζονται ως ψυχικές δυσκολίες και να αναζητείται κατάλληλη βοήθεια όταν οι γονείς νιώθουν ότι δεν κατανοούν τι συμβαίνει στο μωρό ή στο νήπιο και δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις ανάγκες του. Σήμερα υπάρχουν ευέλικτοι δρόμοι πρόσβασης (τηλεσυνεδρίες, σύντομες συμβουλευτικές παρεμβάσεις, ομαδικά εργαστήρια γονέων) που επιτρέπουν η υποστήριξη να ξεκινά έγκαιρα και ρεαλιστικά.
Κρατάμε το βλέμμα στο παιδί και στη μεταξύ μας σχέση: παρατηρούμε τα επίμονα σημάδια (διάθεση, εκρήξεις, απόσυρση, σχολικές δυσκολίες), μιλάμε ανοιχτά στο σπίτι, συντονιζόμαστε με παιδίατρο και εκπαιδευτικούς και κλείνουμε ραντεβού με ειδικό όταν κρίνουμε εμείς ότι χρειάζεται ή όταν μας προταθεί. Χωρίς ενοχές, μυστήριο και ντροπή, με συνέπεια, συνεργασία, και έγκαιρη παρέμβαση, θα προλάβουμε την όποια δυσκολία έγκαιρα.
