Αν πέθανε ο Τσακ Νόρις, τότε τελείωσε. Δεν υπάρχει ελπίδα για κανέναν μας.
Ο Τσακ Νόρις πέθανε στα 86 του, και έτσι έκλεισε οριστικά ένας κύκλος που πέρασε από το σινεμά, την τηλεόραση και το διαδίκτυο στη συλλογική μνήμη διαφορετικών γενεών – με διαφορετικούς τρόπους και αποκλίνουσες αναγνώσεις. Η δημόσια πορεία του μετατράπηκε σε μια σύγχρονη μυθολογία, όπου ο άνθρωπος υποχωρεί για να δώσει τη θέση του σε ένα σε ένα είδωλο που διεκδικεί την αχρονικότητα.
Ο θάνατος του Νόρις δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους που μεγάλωσαν με ταινίες δράσης, βιντεοκασέτες και τηλεοπτικές επαναλήψεις. Η περίπτωσή του είναι χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίον η ποπ κουλτούρα διαχειρίζεται τους ήρωές της. Ξεκίνησε ως πρωταθλητής πολεμικών τεχνών, έγινε διεθνώς γνωστός μέσα από τις action ταινίες των δεκαετιών του ’70 και του ’80, και πέρασε στο πιο μαζικό κοινό με το Walker, Texas Ranger, που προβλήθηκε για οκτώ σεζόν από το 1993 έως το 2001 και στα ελληνικά αποδόθηκε ως Στην υπηρεσία του νόμου.
O Τσακ Νόρις υπήρξε το απόλυτο σύμβολο μιας ηγεμονικής αρρενωπότητας που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση, γιατί εργαλειοποιεί τη βία ως τη μόνη έγκυρη ηθική σταθερά και ταυτίζει την ανδρική φύση με την απόλυτη κυριαρχία. Στη δεκαετία του ’80 και του ’90, δεν χρειαζόταν να είναι καλός ηθοποιός (και ας είμαστε ειλικρινείς, δεν ήταν). Ήταν σταθερός και στιβαρός. Σε έναν κόσμο που άλλαζε, εκείνος παρέμενε ο Ranger Cordell Walker, ο νόμος, η τάξη και η γροθιά που δεν αστοχεί.
Σκληρός, πειθαρχημένος, αυτάρκης, λιγομίλητος, προερχόταν από μια εποχή σε κρίση, αλλά ο ίδιος έμοιαζε ακλόνητος. Εκπροσωπούσε τον ήρωα που η παρουσία του αρκούσε για να νικήσει. Αυτή η φιγούρα είχε τεράστια απήχηση στην εποχή της αναλογικής μαζικής κουλτούρας, όταν η τηλεοπτική επανάληψη και η βιντεοκασέτα μπορούσαν να κάνουν ένα πρόσωπο οικείο σχεδόν σε κάθε νοικοκυριό. Ο Νόρις εκπροσώπησε τη συντηρητική Αμερική της αυτοπεποίθησης του ισχυρού, αλλά και έναν μονοδιάστατο ανδρισμό που με τη σημερινή ματιά αποδομείται, καθώς ορίζεται αποκλειστικά από την άρνηση της ανδρικής τρωτότητας και τη μετατροπή του σώματος σε πολεμική μηχανή. Είναι ο άντρας που θεωρητικά δεν χρειάζεται κανέναν, όμως η ύπαρξή του εξαντλείται στην επιβολή, ακυρώνοντας κάθε έννοια συναισθηματικής αμοιβαιότητας και σύνδεσης.
Νέες οθόνες, νέα πορεία
Η διαδρομή του Τσακ Νόρις δεν ολοκληρώθηκε στη μικρή και στη μεγάλη οθόνη. Το πραγματικά παράξενο και πολιτισμικά ενδιαφέρον είναι ότι έζησε μια δεύτερη ζωή μέσα από το διαδίκτυο. Χώρεσες ως μύθος και στις δυο μιντιακές εποχές, γεφυρώνοντας το αναλογικό χθες με το ψηφιακό σήμερα. Ήταν ίσως ο μόνος από τους «σκληρούς» της εποχής του που κατάφερε να επιβιώσει στη μεταμοντέρνα συνθήκη μέσω ενός παράδοξου τρόπου: της σαρκαστικής αποδόμησής του. Η πρώιμη διαδικτυακή κουλτούρα δεν τον κατέστρεψε, αλλά προχώρησε σε μια ιδιότυπη πολιτισμική λεηλασία. Πήρε το σύμβολο από τη βιομηχανία του θεάματος και μετατρέποντάς το σε συμμετοχική ιδιοκτησία, το ανακύκλωσε, το τροποποίησε, το επανακωδικοποίησε και εν τέλει το ενσωμάτωσε, ως σχεδόν μεταφυσικό σύμβολο της απόλυτης ισχύος.
Τα “Chuck Norris Facts” εμφανίστηκαν το 2005 και εξαπλώθηκαν διεθνώς ως σατιρικά μικροκείμενα που τον παρουσίαζαν σαν υπεράνθρωπο. Υπήρχε ήδη έτοιμη μια καλή πρώτη ύλη: ο κόσμος αναγνώριζε πάνω του τον απόλυτο σκληρό τύπο, που ξεπεράστηκε από την εποχή του και έπρεπε να επανεφευρεθεί. Τα memes γεννήθηκαν επειδή η δημόσια εικόνα του ήταν ήδη τόσο υπερβολική, ώστε η διολίσθηση στην παρωδια ήταν νομοτελειακή. Το σύμβολο της απόλυτης ισχύος μετατράπηκε σε μια σουρεαλιστική καρικατούρα. Όταν λέγαμε πως «ο Τσακ Νόρις δεν φοράει ρολόι, αυτός αποφασίζει τι ώρα είναι», στην ουσία διαχειριζόμασταν με χιούμορ το τέλος εκείνου του τύπου του ήρωα.
Αυτός είναι και ο λόγος που ο Τσακ Νόρις παραμένει ως σήμερα μια κοινή πολιτισμική αναφορά. Η ανακοίνωση του θανάτου του έγινε αμέσως -τι άλλο;- viral και δημιουργήθηκαν memes για τον θάνατό του, κάτι φυσιολογικό που, όμως, φαντάζει σχεδόν αδύνατον στο σύμπαν του Νόρις.
Μαμά, ποιος είναι ο Τσακ Νόρις;
Σήμερα, η πολιτισμική αναγνωρισιμότητα δεν περνά απαραίτητα από το πρωτότυπο έργο, αλλά κυρίως από τη διαδικτυακή του (επαν)ερμηνεία. Στην Gen Z, ο Νόρις είναι γνωστός, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο που είναι γνωστός στους Millennials ή στους Gen Xers. Οι μεγαλύτεροι της Gen Z μάλλον τον γνωρίζουν ως ψηφιακό μύθο (ή ψηφιακό φολκλόρ) και δευτερευόντως ως ηθοποιό. Για τους περισσότερους νέους, η πρώτη επαφή ήταν οι ατάκες τύπου «ο Τσακ Νόρις δεν κάνει push-ups, σπρώχνει τη Γη» και όχι οι ταινίες ή/και οι σειρές του.
Για την Gen Alpha, ο Νόρις είναι μάλλον ένα ίχνος στο πολιτισμικό αρχείο, μια αναφορά που στερείται βιώματος και υπάρχει πλέον μόνο ως ψηφιακό απολίθωμα χωρίς ιστορικό βάθος. Το ψηφιακό είδωλο γίνεται πλέον πιο πραγματικό από τον ίδιο τον ηθοποιό, καταλήγοντας σε μια καθαρή προσομοίωση που δεν χρειάζεται πια το πρωτότυπο για να λειτουργήσει.
Μπορεί, με αφορμή τον θάνατό του, να εμφανιστεί μπροστά τους ως ίχνος: ένα παλιό meme, μια αναφορά από γονείς ή ένα αστείο που ανακυκλώνεται εκτός του αρχικού του πλαισίου. Αν μας ρωτήσουν, μπορούμε να τους εξηγήσουμε ποιος ήταν και γιατί έγινε meme.
«Ο Τσακ Νόρις ήταν ένας παλιός διάσημος ηθοποιός και αθλητής πολεμικών τεχνών, που έπαιζε σχεδόν πάντα τον πολύ σκληρό και αήττητο ήρωα. Γι’ αυτό ακριβώς το διαδίκτυο τον έκανε meme: άρχισε να φτιάχνει αστεία που τον παρουσίαζαν σαν υπεράνθρωπο, ικανό να κάνει τα πάντα».
Μέσα από αυτή την προσέγγιση, τα παιδιά δεν εγκλωβίζονται σε μια παρωχημένη πατριαρχική μυθολογία, αλλά αντιλαμβάνονται πώς λειτουργεί συχνά η κουλτούρα την εποχή της κοινωνικής δικτύωσης. Πρώτα φτιάχνει σύμβολα. Μετά τα επιβάλλει, συχνά στην υπερβολή τους. Μετά τα μετατρέπει σε αστείο, απομυθοποιώντας τα. Ο Τσακ Νόρις ήταν ένας παλιός τύπος ήρωα: ο άντρας που δεν λυγίζει, που λύνει κάθε πρόβλημα μόνος του, που ταυτίζει τη δύναμη με την αυτοκυριαρχία και τη σιωπή. Έγινε meme όταν αυτό το μοντέλο άρχισε να φαίνεται τόσο απόλυτο, ώστε να μπορεί να επιβιώσει πιο εύκολα ως υπερβολή παρά ως ρεαλισμός.
Ο Τσακ Νόρις ήταν ένας από τους τελευταίους παγκόσμιους τύπους ποπ ανδρικής ισχύος που κατάφεραν να υπάρξουν και στην αναλογική και στην ψηφιακή εποχή. Και από σήμερα θα περάσει στην ψηφιακή αθανασία. Ή μήπως όχι; Γιατί διαβάζω ότι ο Τσακ Νόρις δεν πέθανε. Απλώς πήγε να πιει κάτι με τον Άγιο Πέτρο και θα δώσει κανονικά το παρών στα Σαράντα του απλώς για να επιβλέψει τη διαδικασία. Ίσως, πάλι, να αποφάσισε ότι ο θάνατος είναι μια ενδιαφέρουσα εμπειρία που ήθελε να δοκιμάσει. Και ο Χάρος, φοβισμένος, του έκανε τη χάρη.
Υ.Γ. Ο Τσακ Νόρις ήταν ένας βαθιά θρησκευόμενος Αμερικανός Ευαγγελικός. Η μεταφορά του σε ένα αυστηρά ελληνορθόδοξο λαογραφικό πλαίσιο έγινε προφανώς για τις ανάγκες του κειμένου και με αρκετή δόση χιούμορ, όπως του άξιζε.
