Το καλοκαίρι, στο μυαλό των περισσότερων, είναι συνδεδεμένο με τη θάλασσα, την ξεγνοιασιά, την ξυπολησιά, τις χαλαρές βόλτες και τις διακοπές σε έναν γνώριμο ή καινούργιο τόπο. Για πολλές οικογένειες, όμως, αυτό το σενάριο δεν είναι δεδομένο. Τα οικονομικά, τα ωράρια εργασίας, οι οικογενειακές υποχρεώσεις, η έλλειψη βοήθειας ή απλώς η εξάντληση της χρονιάς καθιστούν τις διακοπές, ολιγοήμερες ή πολυήμερες, δύσκολες ακόμα και αδύνατες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το καλοκαίρι ακυρώνεται. Ούτε ότι τα παιδιά είναι καταδικασμένα να περάσουν εβδομάδες μπροστά σε μια οθόνη, επειδή «δεν φύγαμε». Ιδίως για τα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, η αλλαγή ρυθμού, η σύνδεση με τους γονείς, το παιχνίδι και οι μικρές εξορμήσεις μπορούν να λειτουργήσουν ανακουφιστικά, ακόμη και μέσα στην πόλη.
Το ζητούμενο είναι να φτιάξουμε μια καλοκαιρινή καθημερινότητα που θα μας δίνει τις απαραίτητες ανάσες.
1. Μικρές εξορμήσεις, χωρίς μεγάλο πρόγραμμα
Δεν χρειάζεται κάθε καλοκαιρινή έξοδος να είναι οργανωμένη σαν εκδρομή τριημέρου. Μια κοντινή παραλία ή ένα κοντινό βουνό, ένα άλσος, ένα πάρκο, ένας αρχαιολογικός χώρος, μια βόλτα σε άλλη γειτονιά μπορούν να σπάσουν τη μονοτονία της πόλης.
Για τα παιδιά, η αίσθηση ότι «πήγαμε κάπου αλλού» έχει μεγαλύτερη σημασία από την απόσταση. Ένα απογευματινό μπάνιο μετά τη δουλειά, ένα πικνίκ με φρούτα και σάντουιτς, μια βόλτα με το λεωφορείο σε μια άγνωστη περιοχή, θα γίνει μια όμορφη καλοκαιρινή ανάμνηση.
Ας μην το δούμε ως άλλη μία υποχρέωση. Ας δώσουμε και εμείς στον εαυτό μας δικαίωμα στο καλοκαίρι. Αρκούν λίγες ώρες μέσα στην εβδομάδα για μια έξοδο χωρίς βιασύνη και χωρίς την ψευδαίσθηση ότι όλα πρέπει να είναι «τέλεια».
2. Σταθερός χρόνος παιχνιδιού με τους γονείς
Το καλοκαίρι τα παιδιά αναζητούν περισσότερο τους γονείς τους, επειδή η σχολική ρουτίνα χαλαρώνει και ο χρόνος ανοίγει. Αν οι γονείς εργάζονται κανονικά, ίσως δημιουργούνται εντάσεις: το παιδί είναι διαθέσιμο και περιμένει διαθεσιμότητα, όμως ο γονιός είναι κουρασμένος − το καλοκαίρι, άλλωστε, οι μετακινήσεις και η ίδια η εργασία επιβαρύνονται λόγω ζέστης.
Το ιδανικό θα ήταν να οριστεί μέσα στη μέρα ένα ή περισσότερα χρονικά διαστήματα που ανήκουν στο παιδί. Μπορεί να είναι μισή ώρα αγκαλιάς και γαργαλητών το απόγευμα. Μπορεί να είναι ένα επιτραπέζιο μετά το φαγητό, παιχνίδι με το λάστιχο στο μπαλκόνι πριν το σούρουπο, ζωγραφική, παζλ και κοινή ανάγνωση το Σαββατοκύριακο ή μια βόλτα γύρω από το τετράγωνο μόλις δροσίσει.
Δεν χρειάζονται υπερβολές. Το σημαντικό για το παιδί είναι να ξέρει πάνω κάτω τι και πότε να περιμένει, γιατί με τον τρόπο αυτό μπορεί να διαχειριστεί ευκολότερα την αναμονή. Άλλωστε, και ο γονιός, από τη δική του μεριά, μπορεί να οργανωθεί καλύτερα όταν δεν αφήνει στην τύχη τα πράγματα. Την ώρα που περνάει με το παιδί του χρειάζεται να είναι ουσιαστικά παρών. Το παιδί διαισθάνεται αμέσως πότε ο ενήλικος ασχολείται πράγματι μαζί του και πότε απλώς κάθεται δίπλα του κρυφοκοιτάζοντας το κινητό.
3. Τουρίστες στην ίδια μας την πόλη
Τα αστικά κέντρα το καλοκαίρι είναι κουραστικά, για να μην πω αφόρητα. Επειδή, όμως, οι περισσότεροι περνάμε τις ημέρες μας εργαζόμενοι, πρέπει να βρούμε τρόπους να τα αξιοποιούμε. Ψάχνοντας λίγο, θα ανακαλύψουμε θερινά σινεμά, παιδικές παραστάσεις, οικογενειακές δράσεις, μουσεία, δημοτικές βιβλιοθήκες, αρχαιολογικούς χώρους, υπαίθριες εκδηλώσεις, πάρκα, αυλές και άλλα πολλά που συχνά προσπερνάμε, ώστε να σπάσουμε τη μονοτονία και να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τη ζέστη.
Δεν χρειάζεται να γίνουν όλα. Καλύτερα λίγα και καλά, χωρίς τρέξιμο, ανάλογα με τις δυνάμεις μας και τις διαθέσεις του παιδιού. Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε πόλη είναι τόπος ανακάλυψης. Η κίνηση, η ζέστη και η κούραση ξορκίζονται με όμορφες, δροσερές στιγμές ανάσας. Ας κάνουμε λίγο τουρισμό. Κάτι θα ξέρουν τόσοι τουρίστες που διασκεδάζουν αμέριμνοι. Σίγουρα είναι σε άλλο mood και γενικά σε άλλη φάση ζωής, μα μπορούν να μας εμπνεύσουν.
4. Καλοκαίρι μέσα στο σπίτι
Υπάρχουν μέρες που η έξοδος είναι αδύνατη. Έχει πολλή ζέστη, δεν υπάρχει μεταφορικό μέσο, οι γονείς εργάζονται, το παιδί είναι κουρασμένο ή απλώς δεν βγαίνει το πρόγραμμα. Εκεί χρειάζεται απλώς λίγη φαντασία.
Ένα μεγάλο δοχείο με άμμο ή νερό σε εξωτερικό χώρο, αν υπάρχει βεράντα, μπαλκόνι ή αυλή, μπορεί να κρατήσει απασχολημένο ένα μικρό παιδί για αρκετή ώρα. Κοχύλια, κουβαδάκια, πετρούλες, μικρά ζωάκια, καραβάκια, όλα μπορούν να φτιάξουν μια μικρογραφία «παραλίας». Επιστρατεύστε λεκάνες, λάστιχα ακόμα και φουσκωτές πισίνες, στρώστε πετσέτες ή ψάθες και οργανώστε τις διακοπές των παιχνιδιών.
Μια άλλη ιδέα είναι να κάνουμε ένα νοερό ταξίδι. Διαλέγουμε μαζί με το παιδί έναν τόπο, ένα νησί, μια χώρα, ένα βουνό, μια έρημο, και ψάχνουμε εικόνες, χάρτες, μουσικές, παραμύθια, φαγητά ή ιστορίες από εκεί. Έπειτα το παιδί μπορεί να ζωγραφίσει πώς φαντάζεται αυτό το μέρος ή να φτιάξει μια μικρή ιστορία: τι θα κάναμε αν ήμασταν εκεί, τι θα τρώγαμε, τι θα βλέπαμε, ποιον θα συναντούσαμε. Με τον τρόπο αυτό, παραμένει ζωντανή η παιδική περιέργεια, ενώ το παιδί μαθαίνει και εγγράφει νέες γνώσεις.
5. Μια διαφορετική καλοκαιρινή ρουτίνα
Τα παιδιά χρειάζονται πάντοτε ρουτίνα. Ας μην ξεχνάμε ότι η προβλεψιμότητα μειώνει τα ξεσπάσματα. Όμως, το καλοκαίρι η ρουτίνα μπορεί να γίνει πιο χαλαρή, πάντοτε φυσικά με τις ανάγκες της κάθε οικογένειας. Λίγο πιο αργό πρωινό ξύπνημα, περισσότερη ώρα για παιχνίδι, μικρές δουλειές στο σπίτι, ξεκαθάρισμα ρούχων και παιχνιδιών, διάβασμα, ξεκούραση, μουσική, κατασκευές.
Όπως αναφέρθηκε και πριν, αυτό που βοηθά περισσότερο είναι να ξέρει το παιδί τι περίπου θα γίνει μέσα στη μέρα του. Φυσικά, δεν μιλάμε για στρατιωτικό πρόγραμμα, αλλά για έναν απλό ρυθμό, που θα εμποδίζει το χάος και τις διενέξεις: πρωινό, παιχνίδι, λίγη ξεκούραση, μια δραστηριότητα, φαγητό, διάβασμα ή λίγη οθόνη (προτιμήστε παιδικές ταινίες και σειρές, κάτι με αρχή μέση και τέλος), απογευματινή έξοδος ή παιχνίδι στο σπίτι.
6. Λιγότερες ενοχές, περισσότερη εφευρετικότητα
Οι γονείς που δεν μπορούν να κάνουν διακοπές με τα παιδιά τους, είτε ολιγοήμερες είτε πολυήμερες, συχνά κουβαλούν ενοχές. Εντωμεταξύ, ο τρόπος λειτουργίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης διογκώνει τις τύψεις μέσα από τη σχεδόν live παρακολούθηση των διακοπών των άλλων. Τύψεις γεννούν και ερωτήσεις των παιδιών, όπως «Εμείς πότε θα πάμε;» ή «Γιατί εμείς δεν θα πάμε;»
Η αλήθεια είναι απλή και σίγουρα θα την κατανοήσουν, εάν συζητήσετε μαζί τους με ειλικρίνεια. Δεν εφευρίσκουμε δικαιολογίες. «Δεν έχουν όλες οι οικογένειες τις ίδιες δυνατότητες». Δεν είναι μόνο τα χρήματα η αιτία αδυναμίας. Είναι η εργασία. Οι υποχρεώσεις. Θέματα υγείας. Πένθος. Και κάθε τι άλλο.
Τα παιδιά, όμως, κάνουν ήδη διακοπές από το σχολείο. Δεν χρειάζονται απαραίτητα πολυήμερη αλλαγή τόπου για να νιώσουν χαρούμενα το καλοκαίρι. Και, φυσικά, διόλου δεν τα ενδιαφέρουν οι πολυτέλειες. Χρειάζονται στιγμές ουσιαστικής σύνδεσης με τους φροντιστές τους, παιχνίδι, ελευθερία, αλλαγή της ρουτίνας και διαθέσιμους γονείς, που δεν έχουν βουλιάξει σε ενοχές. Αν δεν μπορούμε να φύγουμε ή θα φύγουμε για λίγο ή αργούμε να φύγουμε, μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που μένουμε. Να δώσουμε στα παιδιά την αίσθηση ότι το καλοκαίρι δεν χωράει απαραίτητα σε μια βαλίτσα.
