Πυρετός, κακό κέφι, ένας βήχας που δεν λέει να σταματήσει. Κάπου στο σπίτι υπάρχει σιρόπι, μια μισοτελειωμένη αντιβίωση, υπόθετα «που βοήθησαν τότε». Κάπου στο μυαλό των γονέων υπάρχει μια συμβουλή φίλων, παππούδων, διαδικτυακή. Το ερώτημα όμως δεν είναι τι έχουμε στο φαρμακείο, αλλά αν και πότε τα φάρμακα χρειάζονται πραγματικά.
Τα φάρμακα μπορούν να σώσουν ζωές, να προλάβουν επιπλοκές, να ανακουφίσουν τον πόνο. Με λάθος χρήση, όμως, μπορούν να βλάψουν το ίδιο το παιδί και να τροφοδοτήσουν ένα πρόβλημα που σήμερα θεωρείται κρίσιμο για τη δημόσια υγεία: τη μικροβιακή αντοχή. Η Ελλάδα παραμένει, σύμφωνα με τα τελευταία ευρωπαϊκά δεδομένα, ανάμεσα στις χώρες με την υψηλότερη κατανάλωση αντιβιοτικών και πολύ ανησυχητικά ποσοστά αντοχής μικροβίων στα νοσοκομεία (ΟΑΣΑ, 2024–2025).
Μικρός οδηγός για την ασφαλή χρήση φαρμάκων στα παιδιά
1. Η αφετηρία είναι πάντα ο παιδίατρος
Διάγνωση και θεραπεία δεν γίνονται ούτε από συμβουλές φίλων ούτε από ερωτήσεις στο διαδίκτυο ούτε με βάση το τι βοήθησε σε προηγούμενη ίωση. Ο/η παιδίατρος είναι εκείνος που κρίνει αν το παιδί χρειάζεται φάρμακο, ποιο, σε ποια δοσολογία και για πόσο χρονικό διάστημα. Για τα αντιβιοτικά, αυτό δεν είναι πια μόνο θέμα ιατρικής δεοντολογίας, αλλά και νομική υποχρέωση: από το 2020, η χορήγησή τους επιτρέπεται μόνο με ιατρική συνταγή, όπου αναγράφεται συγκεκριμένα η διάγνωση και η δοσολογία.
2. Η θεραπεία είναι συγκεκριμένη
Ο/η γιατρός δίνει αγωγή. Φανταστείτε την ως ένα μικρό «συμβόλαιο» που συνάπτει με τον φροντιστή, με βάση την κλινική εικόνα και το ιστορικό του παιδιού: φάρμακο Χ, δόση ανάλογα με τα κιλά, συχνότητα, διάρκεια, ανάλογα με τη νόσο ή άλλους παράγοντες. Κάθε αυθαίρετη αλλαγή, να «κόψουμε πιο νωρίς, αφού συνήλθε», να «παρατείνουμε λίγο για καλύτερα», να «ανεβάσουμε μόνοι μας» τη δόση – αλλάζει τη θεραπεία εις βάρος του παιδιού. Αν η πορεία δεν είναι αυτή που περιέγραψε ο γιατρός, ενημερώνεται ο ίδιος και ορίζει αλλαγές. Οι φροντιστές δεν αυτοσχεδιάζουμε.
3. Ενημερώνουμε αμέσως για παρενέργειες και περίεργα συμπτώματα
Εξανθήματα, δυσκολία στην αναπνοή, έντονη υπνηλία, επίμονοι εμετοί ή οτιδήποτε σας ανησυχεί κατά τη διάρκεια μιας θεραπείας είναι λόγος άμεσης επικοινωνίας με τον παιδίατρο. Αν υπάρχει υποψία ότι το παιδί κατάπιε μεγάλη ποσότητα φαρμάκου ή λάθος φάρμακο, ο πρώτος αριθμός που καλούμε, πριν από οτιδήποτε άλλο, είναι το Κέντρο Δηλητηριάσεων: 210 7793777.
4. Δόση «με το μάτι» δεν υπάρχει στην παιδιατρική
Στα παιδιά, η δοσολογία βασίζεται σχεδόν πάντα στα κιλά, όχι στην ηλικία. Το «ένα καπάκι περίπου» ή «ένα κουταλάκι πρόχειρα» μπορεί να σημαίνει υποδοσολογία (άρα άχρηστη θεραπεία) ή υπερδοσολογία (άρα κίνδυνο παρενεργειών). Η δόση μετριέται με τη σύριγγα ή το δοσομετρικό εργαλείο που συνοδεύει το φάρμακο. ΠΟΤΕ με κουταλάκια κουζίνας. Φροντίζουμε να γνωρίζουμε το ακριβές βάρος του παιδιού μας και να ενημερώσουμε τον/την παιδίατρο.
5. Φύλλο οδηγιών: όχι στα σκουπίδια μαζί με το κουτί
Το φύλλο οδηγιών δεν πετιέται μόλις ξεκινήσει η θεραπεία. Εκεί θα βρείτε ηλικιακούς περιορισμούς, πιθανές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα, οδηγίες φύλαξης (θερμοκρασία, φως), συνήθεις και σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε συνδυασμό με τις οδηγίες του παιδιάτρου, η ανάγνωση του φύλλου οδηγιών, χωρίς άγχος και φοβία, μειώνει τυχόν λάθη και βοηθά να αναγνωριστούν έγκαιρα συμπτώματα που πρέπει να αναφερθούν.
6. Τα αντιβιοτικά σε σιρόπι δεν είναι «μόνιμο απόθεμα» στο σπίτι
Τα περισσότερα παιδιατρικά αντιβιοτικά σε υγρή μορφή ανασυστήνονται με νερό και έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής μετά το άνοιγμα, που συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 7 και 14 ημερών, ανάλογα με το σκεύασμα και τις συνθήκες φύλαξης. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι φυλάσσονται όπως ακριβώς αναγράφεται στις οδηγίες (συχνά στο ψυγείο), για μικρό χρονικό διάστημα.
Δηλαδή, δεν δίνονται πέρα από τον χρόνο όπου αναγράφεται στις οδηγίες. Δεν κρατάμε «λίγο που περίσσεψε» για επόμενη φορά. Η επαναχρησιμοποίηση παλιού αντιβιοτικού – σε λάθος δόση, για λάθος νόσο, εκτός χρονικού ορίου – είναι κλασικός τρόπος να ενισχυθούν ανθεκτικά μικρόβια, κάτι που ήδη αποτυπώνεται στα ευρωπαϊκά στοιχεία για την Ελλάδα.
7. Τα φάρμακα δεν είναι καραμέλα
Το παιδί χρειάζεται να μάθει ότι το φάρμακο είναι κάτι που παίρνουμε μόνο όταν μας το λέει ο γιατρός ή ο γονιός. Δεν είναι γλυκό, παιχνίδι ή βραβείο. Αν το παρουσιάζουμε ως λιχουδιά, αυξάνουμε την πιθανότητα να το αναζητήσει μόνο του, να ανοίξει ένα μπουκάλι σε ανύποπτο χρόνο και να πιει επικίνδυνη ποσότητα.
Γι’ αυτό όλα τα φάρμακα φυλάσσονται ψηλά και κλειδωμένα ή σε ντουλάπι με ασφάλεια. Φροντίστε να μην κυκλοφορούν σε τσάντες και κομοδίνα ούτε να τα παίρνετε μπροστά σε μικρά παιδιά σαν να είναι κάτι αδιάφορο, που καταπίνεται εύκολα, καθημερινά και ολίγον καταχρηστικά.
8. Οικιακό φαρμακείο με οργάνωση
Ιδανικά, το ντουλάπι με τα φάρμακα πρέπει να βρίσκεται σε χώρο δροσερό, χωρίς υγρασία, δηλαδή όχι στο μπάνιο. Επιπλέον, πρέπει να κλείνει με κλειδί ή παιδική ασφάλεια και να έχει διακριτά διαχωρισμένα τα φάρμακα των ενηλίκων από εκείνα των παιδιών.
Χρήσιμα #musthave:
-
υλικά για μικροτραυματισμούς (γάζες, τραυμαπλάστ, ελαστικοί επίδεσμοι),
-
αντισηπτικό για το δέρμα ή/και οινόπνευμα 70%,
-
θερμόμετρα (2+),
-
αμπούλες φυσιολογικού ορού για μύτη και για ήπιο καθαρισμό ματιών,
-
αντιπυρετικό/αναλγητικό για ενηλίκους και σιρόπι παρακεταμόλης ή άλλο αντιπυρετικό που έχει εγκρίνει ο παιδίατρος για το παιδί,
-
σύριγγες χωρίς βελόνα για σωστή χορήγηση σιροπιών.
Πιο εξειδικευμένα φάρμακα (αντιισταμινικά σιρόπια, κορτιζονούχες κρέμες, εισπνεόμενα κ.ά.) μπαίνουν στο ντουλάπι του φαρμακείου μόνο όταν τα έχει συστήσει ο γιατρός για συγκεκριμένο παιδί και νόσημα, με γραπτές οδηγίες.
Προσοχή: Αν έχετε παραπάνω από ένα παιδιά, σημειώστε με διπλάσια προσοχή τις δοσολογίες, γιατί δεν ταυτίζονται απαραίτητα. Σε ένα μπλοκάκι, σημειώνετε τις ώρες που δώσατε στο παιδί ή στα παιδιά το φάρμακό τους και ποιο φάρμακο δώσατε. Μπορεί δυο αδέλφια να παίρνουν για την ίδια ίωση εναλλάξ δυο σιρόπια, αλλά σε διαφορετικές ή εντελώς αντίθετες ώρες. Αν δεν έχετε ένα πινακάκι όπου γράφετε ώρες/δοσολογίες/φάρμακο, θα μπερδευτείτε.
9. Τα αντιβιοτικά δεν είναι για τις ιώσεις
Οι περισσότερες λοιμώξεις στην παιδική ηλικία είναι ιογενείς. Εκεί τα αντιβιοτικά δεν προσφέρουν τίποτα. Ούτε μειώνουν τη διάρκεια της νόσου, ούτε «προστατεύουν από επιπλοκές».
Αντιβιοτικό μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει ισχυρή υποψία ή τεκμηρίωση για βακτηριακή λοίμωξη, όπως πνευμονία, ορισμένες ωτίτιδες, ουρολοιμώξεις, επιβεβαιωμένη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα ή άλλες σοβαρές δερματικές λοιμώξεις. Ακόμη και τότε, η επιλογή φαρμάκου και διάρκειας γίνεται από τον/τη γιατρό, με βάση διεθνείς και εθνικές οδηγίες και την κλινική εικόνα του παιδιού.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για μια συνηθισμένη οικογένεια
Στην πράξη, όλα τα παραπάνω μεταφράζονται σε μερικές απλές συνήθειες όταν το παιδί αρρωστήσει:
-
δεν «ψάχνουμε» μόνοι μας στο ντουλάπι, μιλάμε με τον/την παιδίατρο.
-
δεν ανακυκλώνουμε παλιά φάρμακα, τα απορρίπτουμε ανάλογα με τις οδηγίες.
-
δεν δίνουμε ΠΟΤΕ αντιβιοτικό χωρίς ιατρική συνταγή,
-
δεν κρύβουμε ή υποβαθμίζουμε παρενέργειες,
-
κρατάμε το οικιακό φαρμακείο μικρό, οργανωμένο και κυρίως ασφαλές για τα παιδιά.
Έτσι προστατεύεται το συγκεκριμένο παιδί – και μαζί με αυτό, προστατεύεται και η δυνατότητα της ιατρικής να συνεχίσει να «έχει όπλα» απέναντι στα μικρόβια, σε μια Ευρώπη όπου η μικροβιακή αντοχή έχει ήδη χαρακτηριστεί από τους ειδικούς ως απειλή πρώτης γραμμής για τη δημόσια υγεία (ECDC, 2025).
Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή. Για κάθε παιδί και κάθε επεισόδιο νόσου, αρμόδιος είναι ο θεράπων ιατρός.
Τέλος, μια αναγνωστική πρόταση: Αν το παιδί σας δεν θέλει να πάρει το φάρμακό του, όπως συμβαίνει με πολλά μικρούλια, προμηθευτείτε το βιβλίο της Μαρίνας Πλούμπη Είναι μπλιαχ, είναι ίου, είναι γιάμι, από τις Εκδόσεις Sweet Serendipities, σε εικονογράφηση Κωνσταντίας Σελήσιου.
Δυο αδέλφια με ίωση, ένα θερμόμετρο σε ετοιμότητα, χαρτομάντιλα και παιχνίδια σκόρπια στο πάτωμα. Ένας μπαμπάς και μια μαμά με το αντιπυρετικό στο χέρι και ένας σκύλος με πολλή όρεξη και παράξενα γευστικά γούστα…«Είναι μπλιαχ!» φωνάζει η Ηρώ. «Είναι ίου!» παραπονιέται ο Μελέτης. «Είναι γιάμι!» ξετρελαίνεται ο Σμαρτ. Μα τι είναι, τελικά, αυτό το φάρμακο; Μια ιστορία γεμάτη χιούμορ για να δουν τα παιδιά το σιρόπι τους… αλλιώς!
