Highlights
- Οι βαθμολογίες των Πανελλαδικών δεν κρίνουν την αξία, την εξυπνάδα ή την προοπτική ενός παιδιού.
- Τα παιδιά που δεν έγραψαν όσο περίμεναν χρειάζονται πρώτα σταθερότητα και αποδοχή, όχι αναλύσεις, συγκρίσεις και βιαστικές λύσεις.
- Τα παιδιά που πήγαν μέτρια συχνά μένουν σε μια αμήχανη ζώνη, όπου η οικογένεια χρειάζεται να αποφύγει το «πάλι καλά» και τις άμεσες πράξεις για το μηχανογραφικό.
- Ακόμη και η επιτυχία μπορεί να πιέσει έναν έφηβο, όταν συνοδεύεται από πανηγυρισμούς, προσδοκίες και την απαίτηση να αποφασίσει αμέσως για το μέλλον του.
- Οι γονείς έχουν δικαίωμα να αγχωθούν, αλλά δεν πρέπει να φορτώσουν στο παιδί την απογοήτευση, τον φόβο ή τις παλιές δικές τους ιστορίες.
Σε λίγες ώρες ανακοινώνονται οι βαθμολογίες των Πανελλαδικών για ΓΕΛ και ΕΠΑΛ. Για χιλιάδες οικογένειες, η ημέρα αυτή φέρει έντονη συναισθηματική φόρτιση: για τα παιδιά που περίμεναν περισσότερα, για εκείνα που φοβούνται ότι «απέτυχαν», για όσα πήγαν περίπου όπως υπολόγιζαν, αλλά και για όσα τα πήγαν καλά και ξαφνικά νιώθουν πως πρέπει να δικαιώσουν μια επιτυχία πριν ακόμη την καταλάβουν. Ως επιτυχία ή αποτυχία ορίζεται εδώ η επίτευξη ή μη συγκεκριμένων ακαδημαϊκών στόχων, διαφορετικών για κάθε παιδί και οικογένεια.
Οι Πανελλαδικές έχουν μια ιδιομορφία που οφείλεται σε χρόνιες κοινωνικές στρεβλώσεις. Δεν αφορούν μόνο το παιδί ούτε αφορούν μόνο την εισαγωγή του σε μια πανεπιστημιακή σχολή. Κουβαλούν χρόνια φροντιστηριακών μαθημάτων, οικονομικών θυσιών, οικογενειακών προσδοκιών, συγκρίσεων με φίλους, συμμαθητές, μεγαλύτερα αδέλφια, ξαδέλφια και με τους ίδιους τους γονείς.
Όταν ανακοινωθούν οι βαθμολογίες των Πανελλαδικών έρχεται μια καινούργια φάση, κατά την οποία οι έφηβοι χρειάζονται ενήλικους που να μπορούν να σταθούν δίπλα τους χωρίς πανηγυρισμούς που τους πνίγουν, χωρίς άγχος, χωρίς άκαιρα σχόλια, χωρίς επικρίσεις και χωρίς απογοήτευση. Ειδικά το τελευταίο, τα συντρίβει.
Το παιδί που δεν πήγε καλά
Για το παιδί που δεν έγραψε όσο περίμενε, δεν χρειάζονται αναλύσεις. Το μηχανογραφικό, οι εναλλακτικές, οι ερωτήσεις σχετικά με τις επιδόσεις των φίλων, οι συγκρίσεις, οι αιτιάσεις τύπου «σου τα λέγαμε», ακόμα και η γρήγορη, εύκολη και αληθινή παρηγοριά ότι όλα γίνονται για κάποιον λόγο μπορούν να περιμένουν.
Αυτό που χρειάζεται το παιδί είναι να μην αισθανθεί ότι μαζί με τον βαθμό του κρίθηκε και η οριστική αξία του. Ένας βαθμός ισοδυναμεί με μια συγκεκριμένη επίδοση, σε μια συγκεκριμένη στιγμή, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Δεν περιγράφει την εξυπνάδα, τον χαρακτήρα, την προοπτική ή την ικανότητα ενός ανθρώπου να χαράξει τη διαδρομή του στην ενήλικη ζωή. Αυτό ακούγεται αυτονόητο, αλλά μέσα στο σπίτι, την ώρα της απογοήτευσης, συχνά ξεχνιέται.
Το παιδί που πήγε μέτρια
Για το παιδί που πήγε μέτρια, τα πράγματα είναι πιο αμήχανα. Δεν υπάρχει η χαρά μιας σπουδαίας επιτυχίας ούτε, όμως, η καθαρή λύπη της αποτυχίας. Υπάρχει μια γκρίζα ζώνη, όπου το παιδί μπορεί να νιώθει ότι «κάπως τα κατάφερε», αλλά όχι αρκετά ώστε να χαρεί. Εκεί οι γονείς χρειάζεται να προσέξουν ιδιαίτερα τη σύγκριση.
Το «πάλι καλά» μπορεί να ακουστεί σαν μισή αποδοχή. Το «θα υπολογίσουμε τι σχολές πιάνεις» μπορεί να μετατρέψει αμέσως το παιδί σε αριθμούς και πράξεις. Αυτό που χρειάζεται πρώτα είναι μια απλή αναγνώριση: «Ξέρω ότι περίμενες κάτι καλύτερο. Θα τα δούμε με ηρεμία, όχι σήμερα όλα μαζί».
Το παιδί που πήγε καλά
Όταν το παιδί πηγαίνει καλά, η οικογένεια συχνά θεωρεί ότι δεν υπάρχει κανένα απολύτως πρόβλημα προς αντιμετώπιση. Κι όμως, υπάρχει: η πίεση να χαρεί όπως περιμένουν οι άλλοι, να αποφασίσει αμέσως τι σχολή θα επιλέξει, να γίνει το παιδί-παράδειγμα, να δεχτεί συγχαρητήρια ενώ μπορεί να είναι εξαντλημένο, μουδιασμένο ή ακόμη και φοβισμένο μπροστά στον νέο δρόμο που του ανοίγεται.
Η επιτυχία, επίσης, θέλει φροντίδα. Οι γονείς μπορούν να πουν: «Χαιρόμαστε πολύ για σένα. Πάρε χρόνο να το νιώσεις. Δεν χρειάζεται σήμερα να απαντήσεις σε όλους ούτε να αποφασίσεις αμέσως τι σημαίνει αυτό για τη ζωή σου».
Οικογενειακές ιστορίες
Δυσκολίες δεν αντιμετωπίζουν μόνο τα παιδιά. Τα αποτελέσματα επηρεάζουν και τους γονείς που αναβιώνουν την προσωπική τους εμπειρία: τις δικές τους εξετάσεις, τις δικές τους σπουδές, τις δικές τους ματαιώσεις, τις κοινωνικές αγωνίες, την αντίδραση της οικογένειάς τους, τον φόβο για την επαγγελματική επισφάλεια. Στα προηγούμενα, προσθέστε την κούραση από μια χρονιά ζόρικη, που έχει επηρεάσει ολόκληρο το σπίτι.
Όμως το παιδί δεν μπορεί ούτε πρέπει να διαχειριστεί, εκτός από το δικό του, το άγχος των ενηλίκων γύρω του. Οι γονείς έχουν δικαίωμα να αγχωθούν, να στενοχωρηθούν, να μπερδευτούν. Αλλά οφείλουν να επεξεργαστούν αυτά τα συναισθήματα μεταξύ ενηλίκων, όχι πάνω στο παιδί.
Τι βοηθάει πρακτικά; Λίγα συγκεκριμένα πράγματα. Να μην ξεκινήσει αμέσως οικογενειακό συμβούλιο. Να μη γίνουν τηλεφωνήματα χωρίς τη συναίνεση του παιδιού. Να μη δημοσιευτεί τίποτα στα κοινωνικά δίκτυα αν το ίδιο δεν το θέλει. Να μη συγκριθεί ο βαθμός του με κανέναν. Φαγητό, ύπνος, σιωπή αν χρειάζεται, μια βόλτα αν βοηθάει, ό,τι θέλει και χρειάζεται το παιδί.
Μέσα στις επόμενες ημέρες, με πιο καθαρό κεφάλι, λιγότερο άγχος και ηρεμία, μπορεί να αρχίσει η συζήτηση για το μηχανογραφικό, τις επιλογές, τις σπουδές, τις εναλλακτικές διαδρομές. Οι έρευνες για τη σχολική επιτυχία, την αποτυχία και την ψυχική ανθεκτικότητα των εφήβων δείχνει ξεκάθαρα ότι ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς νοηματοδοτούν την αποτυχία επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο το παιδί θα τη μεταβολίσει.
Αν η αποτυχία παρουσιαστεί ως ντροπή ή ανικανότητα, το παιδί θα αισθανθεί πολύ άσχημα και πιθανόν θα αρχίσει να την κρύβει, αποφεύγοντας, για παράδειγμα, την επαφή με την παρέα του, ακόμα και λέγοντας ψέματα. Αν, όμως, παρουσιαστεί ως πληροφορία, ως ένα δύσκολο αλλά υπαρκτό δεδομένο, γίνεται το έναυσμα για το επόμενο βήμα.
Ας μην κοροϊδευόμαστε. Φυσικά και οι Πανελλαδικές έχουν σημασία, αλλά ο τρόπος που τις διαχειριζόμαστε, αυτή η ελληνική υπέρμετρη αγωνία, την καθιστά δυσανάλογη με την πραγματικότητα. Η ζωή ενός παιδιού στο κατώφλι της ενηλικότητας δεν σταματάει λόγω της βαθμολογίας στις τελικές εξετάσεις. Αν οι ενήλικοι δεν προσέξουν και αφήσουν μια αίσθηση απογοήτευσης ή την εκφράσουν ξεκάθαρα, κλονίζεται συθέμελα η εμπιστοσύνη του παιδιού ότι θα το αγαπούν και θα το σέβονται ακόμα κι αν δεν φέρνει το αποτέλεσμα που περίμεναν.
