Το καλοκαίρι το νερό είναι παντού γύρω μας. Στη θάλασσα, στην πισίνα, στα μπουγέλα, στο λάστιχο της αυλής ή της βεράντας, στα βρεγμένα μαγιό, στα παγωμένα ποτήρια που αφήνουν σημάδια πάνω στο τραπέζι. Μας δροσίζει, μας ξεκουράζει, μας επιτρέπει να βγούμε έξω, να παίξουμε, να κινηθούμε και να αντέξουμε τη ζέστη, χωρίς να κινδυνεύσουμε. Όμως, η αφυδάτωση στα παιδιά το καλοκαίρι είναι συχνή. Γιατί συνήθως αγνοούμε πόσο νερό χρειάζονται τα παιδιά.
Ανάμεσα στις βουτιές, στα παιχνίδια και στις μετακινήσεις της ημέρας, ξεχνάμε κάτι απλό : το παιδί μπορεί να είναι μέσα/δίπλα στο νερό για ώρες και παρ’ όλα αυτά να μην έχει πιει αρκετό νερό. Παρεμπιπτόντως, η αφυδάτωση στα παιδιά δεν αφορά μόνο τις πολύ ζεστές ημέρες ούτε προϋποθέτει έντονη άσκηση.
Μπορεί να εμφανιστεί σε μια απλή ημέρα στην παραλία, σε μια εκδρομή, σε ένα μεσημέρι με πολύ παιχνίδι έξω, ακόμη και σε μια διαδρομή με το αυτοκίνητο, όταν το παιδί ιδρώνει, ζεσταίνεται, κουράζεται και δεν ζητάει να πιει.
Δεν περιμένουμε να ακούσουμε ότι το παιδί διψάει
Εδώ είναι το πρώτο λάθος που κάνουμε συχνά οι μεγάλοι: περιμένουμε να ακούσουμε το «διψάω». Μόνο που η δίψα δεν δίνει πάντα έγκαιρο σήμα. Πολλά παιδιά, ιδίως τα μικρότερα, δεν αναγνωρίζουν αμέσως ότι διψούν. Άλλα το καταλαβαίνουν, αλλά δεν θέλουν να διακόψουν το παιχνίδι τους. Άλλα ζητούν κάτι γλυκό, κάτι παγωμένο, κάτι «ωραίο», ενώ στην πραγματικότητα αυτό που έχουν πρώτα ανάγκη είναι να πιουν νερό.
Το νερό είναι βασικό για τη λειτουργία του οργανισμού. Συμμετέχει στην πέψη, στη μεταφορά θρεπτικών συστατικών, στην καλή λειτουργία του εντέρου και του ουροποιητικού, στην αποβολή άχρηστων ουσιών και, κυρίως το καλοκαίρι, στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Όταν κάνει ζέστη, όταν υπάρχει υγρασία ή όταν το παιδί κινείται πολύ, το σώμα χάνει περισσότερα υγρά ιδρώνοντας. Αν αυτά τα υγρά δεν αναπληρωθούν, η αφυδάτωση ξεκινάει.
Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά έχουν περισσότερο νερό στο σώμα τους, αναλογικά με το βάρος τους, απ’ ό,τι οι ενήλικες. Όταν λοιπόν χάνουν υγρά, η ισορροπία του οργανισμού τους μπορεί να διαταραχθεί πιο γρήγορα. Εντωμεταξύ, οι μηχανισμοί με τους οποίους αντιλαμβάνονται και ρυθμίζουν τη δίψα δεν λειτουργούν πάντα με αξιοπιστία. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί μπορεί να αφυδατωθεί πιο γρήγορα από ό,τι νομίζουμε, χωρίς να το αντιληφθεί ώστε να το εκφράσει.
Ποια σημάδια δείχνουν ότι το παιδί έχει αφυδάτωση
Το πιο απλό σημάδι είναι τα ούρα. Αν το παιδί ουρεί λιγότερο από το συνηθισμένο ή αν τα ούρα του είναι σκούρα και με έντονη μυρωδιά, πιθανότατα χρειάζεται περισσότερα υγρά. Στα βρέφη και στα πολύ μικρά παιδιά, αντίστοιχη ένδειξη είναι η πάνα που μένει στεγνή για πολλές ώρες ή οι σαφώς λιγότερες βρεγμένες πάνες μέσα στην ημέρα.
Προσοχή, επίσης, στα στεγνά χείλη, στο στεγνό ή κολλώδες στόμα, στην έντονη δίψα, στην κόπωση, στην υπνηλία, στον πονοκέφαλο, στη ζάλη, στην ευερεθιστότητα, στην αδυναμία και στις κράμπες. Ένα παιδί που είναι ασυνήθιστα νωθρό, που δεν έχει διάθεση να παίξει, που παραπονιέται ότι ζαλίζεται ή μοιάζει «πεσμένο» χωρίς προφανή λόγο, δεν πρέπει να συνεχίσει τη δραστηριότητά του. Κατευθείαν σκιά, δροσιά, υγρά και παρακολούθηση.
Ακόμα πιο σοβαρά, οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε τα σημάδια που μας δίνουν τα μωρά, που ακόμα δεν έχουν κατακτήσει τον λόγο. Εκτός των σημαδιών στην πάνα, μας ανησυχεί η απουσία δακρύων όταν κλαίνε, τα βυθισμένα μάτια, η βυθισμένη πηγή στο κεφάλι, η αφύσικη υπνηλία ή η έντονη ανησυχία. Όλα τα παραπάνω είναι λόγοι για άμεση επικοινωνία με παιδίατρο. Το ίδιο ισχύει όταν το παιδί έχει πυρετό, εμετούς ή διάρροια, γιατί τότε η απώλεια υγρών επιταχύνεται.
Πόσο νερό χρειάζονται τα παιδιά;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ποσότητα νερού που να ισχύει οριζόντια για όλα τα παιδιά. Οι ανάγκες αλλάζουν ανάλογα με την ηλικία, το βάρος, τη σωματική δραστηριότητα, τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος, την υγρασία και τη γενική κατάσταση της υγείας. Άλλες ανάγκες έχει ένα παιδί που κάθεται σε δροσερό σπίτι και άλλες ένα παιδί που παίζει δύο ώρες στην παραλία.
Ως γενικός οδηγός, οι ευρωπαϊκές συστάσεις για τη συνολική ημερήσια πρόσληψη υγρών, δηλαδή από νερό, άλλα ροφήματα και τροφές, είναι περίπου:
- 2-3 ετών: περίπου 1,3 λίτρα την ημέρα
- 4-8 ετών: περίπου 1,6 λίτρα την ημέρα
- 9-13 ετών: περίπου 2,1 λίτρα για τα αγόρια και 1,9 λίτρα για τα κορίτσια
- από 14 ετών και πάνω: περίπου 2,5 λίτρα για τα αγόρια και 2 λίτρα για τα κορίτσια
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλη αυτή η ποσότητα πρέπει να προέρχεται από ποτήρια νερό. Ένα μέρος της πρόσληψης έρχεται από τα τρόφιμα. Φρούτα, λαχανικά, σούπες (υπάρχουν και φανταστικές κρύες, αν δεν το γνωρίζετε!), γάλα, γιαούρτι, κεφίρ και άλλα συμβάλλουν στην ενυδάτωση. Το καλοκαίρι, το καρπούζι, το πεπόνι, το αγγούρι, η ντομάτα, τα ροδάκινα και άλλα φρούτα και λαχανικά βοηθούν σημαντικά. Δεν αντικαθιστούν όμως το νερό.
Πρακτικά, για τα περισσότερα παιδιά, το ζητούμενο είναι να έχουν συχνή πρόσβαση σε νερό μέσα στη μέρα. Όχι να πιουν μεγάλη ποσότητα μαζεμένη το βράδυ, που μάλιστα θα τα βαρύνει και θα τα δυσκολέψει στον ύπνο τους. Το σώμα απαιτεί σταθερή αναπλήρωση υγρών, ειδικά όταν το παιδί ιδρώνει ή κινείται πολύ.
Νερό, χυμοί και «δροσερά» ροφήματα
Το καλύτερο ρόφημα για τη δίψα είναι το νερό. Αυτό ακούγεται αυτονόητο, αλλά στην καθημερινότητα δεν είναι πάντα. Ειδικά το καλοκαίρι, τα παιδιά ζητούν εντυπωσιακότερα ροφήματα: χυμούς, αναψυκτικά, γρανίτες, smoothies, παγωμένα ροφήματα. Κάποια από αυτά μπορούν να τους προσφέρονται περιστασιακά, αλλά δεν πρέπει να παίρνουν τη θέση του νερού.
Οι φυσικοί χυμοί έχουν βιταμίνες, αλλά έχουν και σάκχαρα. Δεν είναι το ίδιο με το ολόκληρο φρούτο ούτε το ίδιο με το νερό. Τα αναψυκτικά και τα πολύ γλυκά ροφήματα δεν βοηθούν στο χτίσιμο μιας σωστής ρουτίνας ενυδάτωσης. Τα ενεργειακά ποτά, ειδικά για παιδιά και εφήβους, καλό είναι να αποφεύγονται.
Η κατανάλωση νερού δεν παρουσιάζεται στα παιδιά ούτε ως τιμωρία ούτε ως υποχρέωση. Πρέπει να ενταχθεί με φυσικότητα μέσα στην ημέρα. Ένα ποτήρι μόλις ξυπνήσουν. Λίγο νερό πριν φύγουν από το σπίτι. Παγούρι στην τσάντα. Νερό πριν από και μετά το παιχνίδι. Νερό πριν από το παγωτό. Νερό (με μέτρο) πριν ξαναμπούν στη θάλασσα.
Πώς βοηθάμε τα παιδιά να πίνουν περισσότερο νερό
Το πρώτο βήμα είναι να υπάρχει νερό κοντά τους. Στο γραφείο, στο τραπέζι, στο αυτοκίνητο, στην τσάντα, στην παραλία. Τα παιδιά πίνουν πιο εύκολα όταν το νερό βρίσκεται μπροστά τους. Αν πρέπει να το ζητήσουν, να σηκωθούν, να ψάξουν, να διακόψουν αυτό που κάνουν, συχνά δεν θα το κάνουν.
Στα μικρότερα παιδιά βοηθάει να έχουν δικό τους ποτήρι ή παγούρι, σε χρώμα ή σχέδιο που τους αρέσει. Μπορούμε επίσης να προσθέσουμε στο νερό μια φέτα λεμόνι, πορτοκάλι, αγγούρι ή λίγα φύλλα δυόσμου, αν αυτό τα κάνει να το πίνουν πιο ευχάριστα. Δεν χρειάζονται υπερβολές, απλώς να υπάρχει πάντοτε διαθέσιμο νερό και, αν χρειαστεί, να εμφανίζεται λίγο πιο ελκυστικό.
Οι υπενθυμίσεις πρέπει να είναι απλές. «Πιες λίγο νερό πριν συνεχίσεις». «Δυο γουλιές πριν ξαναμπείς». «Πρώτα νερό και μετά παγωτό». Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε την ενυδάτωση σε καθημερινή διαπραγμάτευση. Χρειάζεται να τη βάλουμε στη ροή της ημέρας, ώστε σύντομα τα παιδιά να την υιοθετήσουν ως μια αναγκαία πρακτική για να αισθάνονται καλά.
Ας τους δίνουμε εμείς το παράδειγμα. Συχνά, οι μεγάλοι περνάμε το καθημερινό μας εικοσιτετράωρο με καφέ, αναψυκτικά και αλκοόλ. Με τον τρόπο αυτόν, είναι δύσκολο να πείσουμε τα παιδιά ότι το νερό είναι η πρώτη και η απολύτως απαραίτητη φυσική επιλογή. Ένα παιδί που βλέπει στο τραπέζι κανάτα με νερό, νεροπότηρα και φρούτα, παρακολουθώντας τους γονείς του να πίνουν και να εξηγούν χαλαρά τον κίνδυνο για αφυδάτωση, μαθαίνει πιο εύκολα ότι η δίψα δεν λύνεται με κάτι γλυκό ή εντυπωσιακό.
Πότε επικοινωνούμε με παιδίατρο;
Η απλή δίψα ή τα λίγο πιο σκούρα ούρα διορθώνονται συνήθως με πιο συχνή πρόσληψη υγρών, ξεκούραση και απομάκρυνση από πολύ ζεστά περιβάλλοντα. Υπάρχουν, όμως, περιπτώσεις όπου δεν περιμένουμε.
Επικοινωνούμε με παιδίατρο όταν:
- το παιδί έχει επαναλαμβανόμενους εμετούς ή διάρροια
- δεν μπορεί να κρατήσει υγρά
- ουρεί ελάχιστα
- είναι πολύ νωθρό ή βρίσκεται σε σύγχυση
- έχει έντονη ζάλη,
- έχει υψηλό πυρετό
- η γενική εικόνα του μας ανησυχεί.
Στα βρέφη και στα πολύ μικρά παιδιά, καλύτερα να μην αναμείνουμε.
Το καλοκαίρι θέλει πολύ νερό μέσα στη μέρα, πριν φτάσουμε στην έντονη δίψα, πριν το παιδί εξαντληθεί, πριν εξαντληθούμε και αφυδατωθούμε και οι μεγάλοι, πριν η ζέστη δημιουργήσει σοβαρά θέματα υγείας. Οι βουτιές μάς δροσίζουν. Το νερό μάς προστατεύει.
