Το ποδόσφαιρο είναι αλληλένδετο με την κοινωνία.
Μπορεί να την επηρεάσει, να την αλλάξει, μπορεί όμως και να χρησιμοποιηθεί.
Γι’ αυτό και έχει ανάγκη από ανθρώπους που θα το υπηρετούν με αγάπη. –El Sombrero
Κάθε Μουντιάλ επαναφέρει το ποδόσφαιρο στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, ακόμη και για όσους δεν παρακολουθούν συστηματικά αγώνες. Για λίγες εβδομάδες, χώρες, φανέλες, παίκτες, μνήμες και προσδοκίες μπαίνουν σε μια κοινή, μεγάλη αφήγηση, που ξεπερνά κατά πολύ το αγωνιστικό πρόγραμμα.
Το Sombrero, με logo του μια μπάλα με… σομπρέρο, δημιουργήθηκε το 2008 ως ένα blog που δεν θα πουλούσε καπέλα ούτε θα έμενε στο τυπικό πλαίσιο δημοσιογραφικής κάλυψης των αγώνων, αλλά θα προσέγγιζε το ποδόσφαιρο με διαφορετικό τρόπο. Μετά από χρόνια επιτυχημένης παρουσίας στο διαδίκτυο, το 2022 κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο με τίτλο Ο γύρος του κόσμου με ένα σομπρέρο. Το 2025, ακολούθησε το δεύτερο βιβλίο του με τίτλο 40 ζωές, 1 μπάλα, ενώ φέτος (2026) μόλις κυκλοφόρησε το παιδικό βιβλίο Ταξίδι στον κόσμο με μία μπάλα, σε εικονογράφηση της Θέντας Μιμηλάκη. Και τα τρία βιβλία κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Διόπτρα.
Ο γύρος του κόσμου με ένα σομπρέρο συγκεντρώνει 45 ποδοσφαιρικές ιστορίες από είκοσι χώρες, όπου το ποδόσφαιρο είναι συχνά μόνο η αφορμή. Παρεμπιπτόντως, δεν χρειάζεται να πετύχετε αριστοτεχνικές ντρίπλες, να γνωρίζετε συστήματα και ομάδες, να παρακολουθείτε τις μεταγραφικές περιόδους ή να θυμάστε παλιές ενδεκάδες για να το διαβάσετε.
Το ενδιαφέρον του στρέφεται σε ανθρώπους και αφηγήσεις που αναδεικνύουν την ποικιλία των τρόπων με τους οποίους το ποδόσφαιρο αγγίζει ζωές πολύ διαφορετικές μεταξύ τους: Στην ημέρα που ο καλύτερος ποδοσφαιριστής του κόσμου –σποϊλεράκι, ο Μαραντόνα– έπαιξε στο λασπωμένο γήπεδο ενός χωριού για χάρη ενός παιδιού, στον άνθρωπο που, χάρη στο ποδόσφαιρο, σώθηκε από μία γενοκτονία, στο παιδί που βλέπει με τα μάτια της ψυχής, στην πρώτη γυναίκα σταρ του ποδοσφαίρου που «μπορούσε να κάνει ό,τι κάνουν οι άντρες», στον σκύλο που έγινε το σύμβολο μιας ομάδας…
Προσωπική μου αγαπημένη ιστορία, αυτή της Εθνικής Βουλγαρίας του 1993-1994, με Χρίστο –«Ο Θεός είναι Βούλγαρος»– Στόιτσκοφ, Εμίλ Κοσταντίνοφ, Τρίφον Ιβάνοφ και λοιπές «μορφές» να δίνουν ρεσιτάλ καλτίλας, από τα προκριματικά με νίκη επί της Γαλλίας, μέχρι την πρώτη φάση του Μουντιάλ του 1994, όταν έριξαν τεσσάρα στην ακόμα πιο καλτ Εθνική του Αλκέτα Παναγούλια και ως τα ημιτελικά της διοργάνωσης, όπου κατόρθωσαν να φτάσουν. Εκεί, έχασαν από την Ιταλία με δύο γκολ του Ρομπέρτο Μπάτζο και το όνειρό τους για έναν τελικό με τη Βραζιλία έσβησε – με τον Χρίστο να φτύνει τον Γάλλο διαιτητή και να κατηγορεί τη FIFA ότι έστειλε στον τελικό τη Σκουάντρα Ατζούρα για εμπορικούς λόγους.
Το βιβλίο 40 ζωές, 1 μπάλα στρέφεται στα πρόσωπα, καθώς αφηγείται με συγκίνηση, χιούμορ και κοινωνική οξυδέρκεια 40 αυτοτελείς ιστορίες ανθρώπων –από αθλητές και προπονητές μέχρι οπαδούς, καλλιτέχνες και εγκληματίες– που με κάποιον τρόπο επηρέασαν και επηρεάστηκαν από το ποδόσφαιρο, που έδωσαν μάχη με τις προκαταλήψεις, την καταπίεση και την αδικία και που, μέσω του ποδοσφαίρου, προσπάθησαν να φέρουν κοινωνικές αλλαγές. Ιστορίες ανθρώπων που η πορεία και η προσωπική ζωή τους καθορίστηκαν από το ποδόσφαιρο, αλλά και ιστορίες αφανών ηρώων που υπηρέτησαν το άθλημα με διαφορετικούς τρόπους.
Ο Βραζιλιάνος καλλιτέχνης της μπάλας που ονομάστηκε «Χαρά του Λαού», ο έμπορος ναρκωτικών που η αγάπη του για την μπάλα τον οδήγησε στο θάνατο, ο ιεραπόστολος που τραγουδούσε στο πέταλο των φανατικών, ο παίκτης-πράκτορας της μυστικής αστυνομίας, ο διάσημος μπασίστας που διαφημίζει την ομάδα του στον κόσμο, ο παίκτης που προτίμησε μια επανάσταση από ένα Μουντιάλ, ο άνθρωπος που έδωσε μια σφαλιάρα και άλλαξε το γερμανικό ποδόσφαιρο, ο παράξενος οπαδός που χάριζε χαμόγελα στον κόσμο, ο διανοούμενος Εδουάρδο Γκαλεάνο, που κατάλαβε όσο λίγοι το ποδόσφαιρο, οι γυναίκες που πάλεψαν με τις προκαταλήψεις για να παίξουν μπάλα, οι ποδοσφαιριστές που τα έβαλαν με δικτατορίες…
Η ιστορία που ξεχωρίζω εδώ είναι αυτή του Λιλιάν Τουράμ, ενός… φιλοσόφου σε έναν κόσμο κάφρων. Ο ποδοσφαιριστής της Εθνικής Γαλλίας, μεγαλωμένος στα υποβαθμισμένα προάστια του Παρισιού, ήταν απλώς ένα παιδί μέχρι τα εννιά του χρόνια. Τότε που κατάλαβε ότι ήταν ένα μαύρο παιδί, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν. Η μητέρα του δεν μπορούσε να του προσφέρει τις απαντήσεις που χρειαζόταν.
Μεγαλώνοντας και ξεκινώντας την επαγγελματική του καριέρα ως κορυφαίο δεξί μπακ, άρχισε να μιλάει δημόσια εναντίον του ρατσισμού — σε μια εποχή όπου ο λεπενισμός στη Γαλλία έβρισκε απήχηση. Οι Τρικολόρ του τέλους του 20ού και των αρχών του 21ου αιώνα ήταν μια σπουδαία εθνική ομάδα, με ταλαντούχους παίχτες κάθε χρώματος, από σχεδόν κάθε γαλλική αποικία. Οι επιτυχίες της και τα σπουδαία ονόματα έδωσαν στον Λιλιάν Τουράμ έδαφος για να αναπτύξει τον πολιτικό του ακτιβισμό. Μετά την απόσυρσή του, για λόγους υγείας στα 34 του χρόνια, σπούδασε φιλοσοφία, δημιούργησε ίδρυμα για την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων και εξέδωσε το ακαδημαϊκό δοκίμιο Η λευκή σκέψη, που στα ελληνικά κυκλοφορεί από τους Αντίποδες.
«Σομπρέρο» ονομάζεται στο ποδόσφαιρο η ενέργεια κατά την οποία ένας ποδοσφαιριστής τσιμπάει την μπάλα πάνω από το κεφάλι ενός ανυποψίαστου αντιπάλου και την ξαναπαίρνει περνώντας την από πίσω του. Σύμφωνα με τους Λατινοαμερικανούς, ο όρος προέρχεται από το περίγραμμα που σχηματίζεται από την πορεία της μπάλας στον αέρα και την πορεία του παίκτη γύρω από τον αντίπαλό του.
Τα δύο παραπάνω βιβλία απευθύνονται σε ενήλικο κοινό, αλλά μπορούν (και προτείνω), επίσης, να διαβαστούν από εφήβους και παιδιά με αναγνωστική ευχέρεια και αγάπη για το ποδόσφαιρο. Οι ιστορίες που κατέγραψε η ομάδα του El Sombrero είναι καλογραμμένες, σύντομες και ενδιαφέρουσες, ενώ το βλέμμα τους πάνω στο ποδόσφαιρο μπορεί να διευρύνει εγκαίρως την κοινότοπη οπτική που το περιορίζει σε μαζικό θέαμα και να αντισταθεί στην ακόρεστη αγορά που μετατρέπει ένα άθλημα με τεράστια λαϊκή απήχηση σε μηχανή παραγωγής πιθανών και απίθανων στοιχημάτων, συνδέοντάς το με τον εθιστικό και άκρως επικίνδυνο τζόγο.
Για τα παιδιά που δεν έχουν εξοικειωθεί ακόμα με το μεγάλο κείμενο, χωρίς εικονογράφηση, προτείνουμε το ολόφρεσκο Ταξίδι στον κόσμο με μια μπάλα, με εικόνες της Θέντας Μιμηλάκη. Με αφορμή το Μουντιάλ, το Σομπρέρο στήνει μια διαδρομή γεμάτη ποδοσφαιρικές αναφορές. Πάντα με περιπετειώδη διάθεση, ταξιδεύει με ένα ιπτάμενο λεωφορείο προς τη μεγάλη διοργάνωση, στα γήπεδα των ΗΠΑ, του Καναδά και του Μεξικού. Κατά τη διάρκεια αυτής της εκδρομής, συναντά παιδιά από διαφορετικές χώρες, που μοιράζονται ιστορίες για ανθρώπους και στιγμές από τον κόσμο του ποδοσφαίρου.
Στο βιβλίο συνυπάρχουν ονόματα γνωστά, όπως ο Λίο Μέσι, ο Κριστιάνο Ρονάλντο και ο Μο Σάλαχ, παλαιότερες στιγμές που θυμούνται οι ενήλικοι, επομένως μπορούν να συμπληρώσουν και να επεκτείνουν με τις αφηγήσεις τους την παιδική εμπειρία, ελληνικές αναφορές όπως η κατάκτηση του Euro 2004 – με την οποία ανοίγει το βιβλίο –, πληροφορίες για το πώς τροποποίησαν το άθλημα τα πέναλτι, οι κάρτες και πολλά άλλα. Αυτό που αναδεικνύεται είναι η χαρά του παιχνιδιού: να κυλά η μπάλα, να αλλάζει πόδια, να ενώνει δισεκατομμύρια ανθρώπους με μια κοινή γλώσσα: αυτή του ποδοσφαίρου.
Η φιλοσοφία του Σομπρέρο κινείται στο ίδιο πλαίσιο, απλώς χρησιμοποιεί διαφορετικό αφηγηματικό σχήμα. Στο επίκεντρο βρίσκονται πάντοτε ενδιαφέρουσες ιστορίες, που γαργαλούν την παιδική περιέργεια όχι μόνο μέσα από τις λέξεις, αλλά και μέσα από τις εικόνες.
Το παιδί που αρχικά θα ξεφυλλίσει το βιβλίο θα κατανοήσει αμέσως ότι δεν προαπαιτούνται συγκεκριμένες γνώσεις επί του αθλήματος για να ευχαριστηθεί την ανάγνωση. Αρκεί να ακολουθήσει την μπάλα που, εδώ και λίγες ημέρες, έχει εκδράμει στην αμερικανική ήπειρο και να ζήσει το δικό του Μουντιάλ.
Αγαπημένες μου ιστορίες από την εικονογραφημένη έκδοση είναι καταρχάς αυτή της Ράγιο Βαγιεκάνο, της ομάδας μιας γειτονιάς της Μαδρίτης, με τους ξεχωριστούς φιλάθλους – ακριβώς γιατί φέτος παρακολούθησα την εντυπωσιακή πορεία της προς τον τελικό του Conference League και θαύμασα τη φιλοσοφία μέσα στην οποία εξελίσσεται.
Έπειτα η συγκινητική ιστορία της Εθνικής Γυναικών του Αφγανιστάν που κατάφερε να συσταθεί, κόντρα στους Ταλιμπάν, με τις αθλήτριες να έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, αλλά να την εκπροσωπούν σε διεθνείς αγώνες, προσφέροντας μαθήματα θάρρους και ελπίδας για ουσιαστική κοινωνική αλλαγή σε μια χώρα που έχει βυθιστεί στον σκοταδισμό, με τη διεθνή κοινότητα να την αγνοεί μετά την αποτυχία ελέγχου του καθεστώτος.
Κοινός τόπος των τριών βιβλίων είναι η πίστη ότι η μπάλα κουβαλά περισσότερες ιστορίες απ’ όσες χωρούν σε έναν αγώνα ή σε ένα γήπεδο. Προσωπικά, αγαπώ το ποδόσφαιρο και γι’ αυτό παρακολουθώ σταθερά τα διαδικτυακά κείμενα και έχω διαβάσει τα βιβλία των El Sombrero μόλις εκδόθηκαν.
Όμως, θεωρώ ότι θα ικανοποιήσουν και αναγνώστες που ελάχιστα γνωρίζουν για το ποδόσφαιρο, αλλά θέλουν να κατανοήσουν καλύτερα την παράξενη κοινωνική δύναμή του: τον τρόπο με τον οποίο η χαρά ενός παιχνιδιού μπορεί να συγκινεί και να ενώνει ανθρώπους κάθε φύλου, ηλικίας και τάξης, που μεγαλώνουν σε διαφορετικές χώρες, κουλτούρες, γλώσσες, θρησκείες και οικογενειακές συνθήκες, σε κοινωνίες που άλλοτε ανοίγουν και άλλοτε κλείνουν δρόμους.
