Highlights

Όταν το παιδί ζαλίζεται στο αυτοκίνητο ή και σε άλλα μέσα, κάθε οικογενειακή απόδραση –ιδίως οι μεγαλύτερες ή οι δυσκολότερες διαδρομές– μάλλον αρχίζει με φόβο, παρά με ενθουσιασμό. Όσοι έχουν ταλαιπωρηθεί ή ακόμα ταλαιπωρούνται από κινητική ναυτία γνωρίζουν καλά ότι δεν πρόκειται για απλή γκρίνια ούτε για υπερβολή. Το παιδί που ζαλίζεται μπορεί να χλομιάσει, να ιδρώσει, να χάσει την όρεξή του, να παραπονιέται ότι «δεν νιώθει καλά» και, αρκετές φορές, να κάνει εμετό.

Γιατί ζαλίζεται το παιδί στο αυτοκίνητο ή σε άλλα μέσα μεταφοράς;

Η κινητική ναυτία εμφανίζεται όταν ο εγκέφαλος λαμβάνει αντικρουόμενες πληροφορίες. Το σώμα και το έσω αυτί αντιλαμβάνονται την κίνηση του αυτοκινήτου. Αντιθέτως, τα μάτια, ειδικά αν το παιδί κοιτάζει χαμηλά προσηλωμένο σε κάτι σταθερό, στέλνουν διαφορετικό μήνυμα. Αυτή η σύγχυση είναι που προκαλεί ζάλη, ναυτία, κρύο ιδρώτα, δυσφορία, πονόκοιλο και έμεση.

Η ζαλάδα που προκαλείται από την κίνηση είναι συχνότερη στα παιδιά από 2 έως 12 ετών. Δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά ούτε σε όλες τις μεταφορές. Άλλο παιδί ζαλίζεται σε κάθε οδική διαδρομή, άλλο στα αστικά ΜΜΜ, άλλο στις στροφές, άλλο στο καράβι, άλλο σε μια διαδρομή με πολλή κίνηση και απότομα φρεναρίσματα. Επίσης, η ασθένεια, η κούραση, η ένταση πριν από τη μετακίνηση, η πολλή ζέστη, η φασαρία και το βαρύ φαγητό μπορούν να επιδεινώσουν την κατάσταση.

Κινητική ναυτία: Τι βοηθά πριν ξεκινήσουμε τη διαδρομή

Το ταξίδι με παιδί που ζαλίζεται χρειάζεται μια προετοιμασία. Πριν από το ταξίδι, δεν αφήνουμε το παιδί νηστικό ούτε όμως του δίνουμε βαριές τροφές. Ένα ελαφρύ γεύμα ή κολατσιό είναι συνήθως η καλύτερη λύση: λίγες φρυγανιές, μερικά κουλουράκια, κρακεράκια ή κριτσίνια, ένα απλό σάντουιτς, μια μπανάνα. Αποφεύγουμε τα γλυκά, τα λιπαρά φαγητά, τις υπερεπεξεργασμένες τροφές, τα αναψυκτικά και τις μεγάλες ποσότητες υγρών λίγο πριν από την αναχώρηση.

Ντύνουμε το παιδί με άνετα ρούχα, χωρίς σφιχτά λάστιχα στη μέση. Αν το παιδί πιέζεται στην κοιλιά, ειδικά όταν κάθεται αρκετή ώρα στο παιδικό κάθισμα, η δυσφορία μπορεί να μεγαλώσει. Ρυθμίζουμε επίσης τη θερμοκρασία της καμπίνας ώστε να μην κάνει ζέση και φροντίζουμε να υπάρχει καλός αερισμός.

Αν ξέρουμε ότι το παιδί ζαλίζεται εύκολα, προγραμματίζουμε τη διαδρομή μας με συγκεκριμένες στάσεις. Δεν χρειάζεται να φτάσουμε στον προορισμό μας γρήγορα, αλλά με ασφάλεια και άνεση. Καλύτερα μια στάση δέκα ή δεκαπέντε λεπτών όποτε χρειάζεται παρά ένα παιδί εξαντλημένο, ιδρωμένο και τρομαγμένο στο πίσω κάθισμα.

Κατά τη διάρκεια της διαδρομής 

Το παιδί πρέπει να κάθεται πάντα σε κατάλληλο παιδικό κάθισμα ή κάθισμα ενίσχυσης (booster), ανάλογα με την ηλικία, το ύψος και το βάρος του. Η κινητική ναυτία δεν αποτελεί λόγο παράκαμψης των κανόνων ασφαλείας ούτε μετακίνησης του παιδιού σε ακατάλληλη θέση.

Κατά τη διάρκεια της διαδρομής απαγορεύονται το διάβασμα, οι οθόνες και κάθε ερέθισμα που αναγκάζει το παιδί να κοιτάζει χαμηλά. Μπορούμε να του προτείνουμε να κοιτάζει έξω από το παράθυρο, κατά προτίμηση προς τον δρόμο, χωρίς να εστιάζει στα αντικείμενα που περνούν γρήγορα δίπλα του. Συζητάμε για την εκδρομή μας, παίζουμε λεκτικά παιχνίδια, ακούμε μουσική, τραγουδάμε ή αφηγούμαστε ιστορίες.

Ο/η οδηγός μπορεί να βοηθήσει περισσότερο απ’ όσο νομίζει. Καταρχάς, η οδική ασφάλεια όλης της οικογένειας εξαρτάται βασικά από εκείνον/η. Η σταθερή ταχύτητα, τα ήρεμα φρεναρίσματα, οι ήπιες επιταχύνσεις, η αποφυγή δύσκολων προσπεράσεων και η προσοχή στις στροφές μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. Όταν το παιδί ζαλίζεται, δεν βοηθούν σχόλια τύπου «έλα τώρα, φτάνουμε» ή «μην το σκέφτεσαι», γιατί το παιδί χρειάζεται να αισθανθεί ότι οι μεγάλοι το πιστεύουν και το βοηθούν.

Αν το παιδί ζαλίζεται και κάνει εμετό

Αν το παιδί πει ότι δεν νιώθει καλά, δεν περιμένουμε να φτάσει στα όριά του. Ανοίγουμε λίγο το παράθυρο, το δροσίζουμε με λίγο νερό ή κατευθύνουμε τον αέρα προς το μέρος του, χωρίς όμως να το παγώσουμε. Του ζητάμε να ακουμπήσει το κεφάλι πίσω, να κοιτάξει ή να κλείσει για λίγο τα μάτια του. Μερικά παιδιά ανακουφίζονται αν καταφέρουν να κοιμηθούν.

Αν η ζαλάδα επιμένει, κάνουμε μια στάση σε ασφαλές σημείο. Το παιδί βγαίνει από το αυτοκίνητο, παίρνει βαθιές ανάσες, δέχεται καθαρό αέρα, περπατά ή ξαπλώνει για λίγα λεπτά με κλειστά μάτια. Μια δροσερή κομπρέσα στο μέτωπο ή στον αυχένα μπορεί να το ανακουφίσει, όπως και ένα πιο παραδοσιακό γιατρικό: να μυρίσει λεμόνι.

Αν το παιδί κάνει εμετό, δεν το μαλώνουμε και δεν πανικοβαλλόμαστε. Είναι αποτελεσματικό να έχουμε εκ των προτέρων ένα σχέδιο δράσης (σακούλες έμεσης, αλλαξιές, μωρομάντιλα, σύνεργα καθαρισμού για το κάθισμα) κι ας μείνει τελικά αχρείαστο. Βοηθάμε το παιδί να αλλάξει και να καθαριστεί, του δίνουμε μικρές γουλιές νερό και αφήνουμε να περάσει λίγη ώρα πριν του προσφέρουμε κάτι στερεό. Έπειτα, αν το ζητήσει και φαίνεται καλύτερα, μπορεί να φάει μια φρυγανιά ή λίγα κράκερ.

Το παιδί ζαλίζεται στο πλοίο ή/και στο αεροπλάνο

Στο πλοίο, βοηθά να βγούμε σε σημείο με καθαρό αέρα και το παιδί να κοιτάζει τον ορίζοντα. Οι κλειστοί χώροι, οι έντονες μυρωδιές και η ζέστη μπορούν να επιδεινώσουν τη ναυτία. Αν υπάρχει δυνατότητα, επιλέγουμε θέση σε σχετικά σταθερό σημείο του πλοίου ή σε εξωτερικό χώρο.

Στο αεροπλάνο, προτιμάμε θέση κοντά στο φτερό, όπου η κίνηση γίνεται συνήθως λιγότερο αισθητή. Και εκεί ισχύουν τα ίδια: όχι οθόνες και διάβασμα αν το παιδί ζαλίζεται, μικρές γουλιές νερό, δροσερές κομπρέσες, ήρεμη αναπνοή και όσο γίνεται λιγότερη ένταση. Έχουμε πάντοτε διαθέσιμη την ειδική σακούλα έμεσης και αν χρειαστεί καλούμε κάποιον συνοδό για βοήθεια.

Προσοχή: Τα ταξίδια με πούλμαν ή ΚΤΕΛ δεν ενδείκνυνται για παιδιά που ζαλίζονται, καθώς ελάχιστο έλεγχο μπορούμε να έχουμε επί των συνθηκών.

Δίνουμε φάρμακα για την κινητική ναυτία σε παιδιά;

Σε παιδιά που ταλαιπωρούνται πολύ, ο παιδίατρος μπορεί να συστήσει κάποιο φάρμακο για την πρόληψη της ναυτίας πριν από το ταξίδι, ίσως ένα σιρόπι ή μία ειδική τσίχλα. Μολονότι εμείς μεγαλώσαμε με ασύδοτη παροχή δραμαμίνης, δεν δίνουμε από μόνοι μας φάρμακα για την κινητική ναυτία σε παιδιά, επειδή «το πήρε και το παιδί μιας φίλης» ή επειδή το πρότεινε η φαρμακοποιός. Ορισμένα σκευάσματα μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, ξηροστομία, θολή όραση ή, σε κάποια παιδιά, την αντίθετη αντίδραση, δηλαδή υπερδιέγερση.

Αν το παιδί ζαλίζεται σε κάθε μετακίνηση, αν κάνει συχνούς εμετούς, αν παραπονιέται για πονοκεφάλους, προβλήματα στην ακοή ή στην όραση, αστάθεια ή άλλα ασυνήθιστα συμπτώματα που δεν εμφανίζονται μόνο όταν δεν ταξιδεύει, χρειάζεται επικοινωνία με τον παιδίατρο.

Η κινητική ναυτία στα παιδιά δεν εξαφανίζεται πάντα μαγικά. Μπορεί όμως να γίνει πολύ πιο διαχειρίσιμη, αν οργανώσουμε σωστά το ταξίδι, αν αποφύγουμε όσα την προκαλούν και, κυρίως, αν αντιμετωπίσουμε το παιδί με ψυχραιμία. Δεν γκρινιάζει για να μας ταλαιπωρήσει. Το σώμα του δυσκολεύεται και δεν ξέρει πώς να το διαχειριστεί.