Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας | Πρόωρα μωρά

Πρόωρα μωρά: Τι σημαίνει η προωρότητα για την υγεία και την ανάπτυξή τους

Highlights

  • Η προωρότητα αφορά τα μωρά που γεννιούνται πριν από τις 37 εβδομάδες κύησης. Όσο νωρίτερα γεννιέται ένα μωρό, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να χρειαστεί εξειδικευμένη φροντίδα.

  • Οι συχνότερες δυσκολίες των πρόωρων νεογνών αφορούν την αναπνοή, τη σίτιση και τη διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος. Ορισμένα χρειάζονται παρατεταμένη νοσηλεία στη ΜΕΝΝ.

  • Η παρουσία των γονέων, η επαφή δέρμα με δέρμα και η σίτιση με μητρικό γάλα αποτελούν σημαντικά στοιχεία της φροντίδας των πρόωρων νεογνών.

  • Η ανάπτυξη των πρόωρων παιδιών αξιολογείται με βάση τη διορθωμένη ηλικία, συνήθως μέχρι τα δύο χρόνια, ώστε να λαμβάνεται υπόψη το διάστημα της κύησης που υπολειπόταν.

  • Τα πολύ πρόωρα παιδιά έχουν αυξημένη πιθανότητα αναπτυξιακών και μαθησιακών δυσκολιών. Η συστηματική παρακολούθηση και η έγκαιρη παρέμβαση έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εξέλιξή τους.

Ένα μωρό που γεννιέται στις 35 εβδομάδες κύησης ενδέχεται να χρειαστεί λίγες ημέρες παρακολούθησης πριν την άφιξή του στο σπίτι. Ένα άλλο, που γεννιέται στις 26 εβδομάδες, ενδέχεται να περάσει μήνες στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (MENN). Και τα δύο θεωρούνται πρόωρα μωρά, όμως οι ανάγκες τους είναι διαφορετικές.

Με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της UNICEF για την προωρότητα, το 2020 περίπου 1 στους 10 τοκετούς στον κόσμο ήταν πρόωρος. Η πρόοδος της νεογνολογίας έχει βελτιώσει σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης των πρόωρων βρεφών. Παρ’ όλα αυτά, η προωρότητα μπορεί να συνοδεύεται από προβλήματα υγείας που χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση ή παρακολούθηση για αρκετά χρόνια.

Τα ερωτήματα που βασανίζουν τους γονείς είναι πολλά. Γιατί γεννήθηκε το μωρό νωρίτερα; Έφταιξα κάπου; Κινδυνεύει η ζωή του; Πόσο θα μείνει στη ΜΕΝΝ; Πότε θα το πάρουμε σπίτι; Θα μπορέσει να θηλάσει; Υπάρχει πιθανότητα να έχει αναπηρία; Θα αναπτυχθεί όπως τα άλλα παιδιά; Θα αντιμετωπίσει κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας; Τι έχει το παιδί μου;

Ας εξετάσουμε, λοιπόν, τι σημαίνει προωρότητα και ποια φροντίδα ενδέχεται να χρειαστεί ένα πρόωρο νεογνό μετά τη γέννησή του.

Πότε ένα μωρό θεωρείται πρόωρο;

Πρόωρο θεωρείται το μωρό που γεννιέται πριν συμπληρωθούν οι 37 εβδομάδες κύησης. Ο ΠΟΥ διακρίνει τα πρόωρα νεογνά σε τρεις κατηγορίες:

  • Εξαιρετικά πρόωρα: πριν από τις 28 εβδομάδες.
  • Πολύ πρόωρα: από τις 28 έως πριν από τις 32 εβδομάδες.
  • Μέτρια έως όψιμα πρόωρα: από τις 32 έως πριν από τις 37 εβδομάδες.

Τα μέτρια πρόωρα (32+0 έως 33+6 εβδομάδες) έχουν συνήθως βάρος γέννησης μεταξύ 1.500 και 2.200 γραμμαρίων. Συχνά χρειάζονται υποστήριξη σε Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ) για λίγες ημέρες ή εβδομάδες.

Τα όψιμα πρόωρα (34+0 έως 36+6 εβδομάδες) αποτελούν πάνω από το 70% όλων των πρόωρων τοκετών. Παρότι συχνά μοιάζουν με τελειόμηνα μωρά, μπορεί να κουράζονται στο τάισμα ή να εμφανίζουν ίκτερο και χαμηλό σάκχαρο.

Γιατί γεννιούνται πρόωρα ορισμένα μωρά;

Ο πρόωρος τοκετός μπορεί να ξεκινήσει αυτόματα ή να προκληθεί εσπευσμένα από τους/τις γιατρούς, εάν η μητέρα ή/και το έμβρυο βρίσκονται σε κίνδυνο.

Ιατρικές καταστάσεις όπως η πολύδυμη κύηση, το ιστορικό πρόωρου τοκετού, ορισμένες λοιμώξεις, η προεκλαμψία και προβλήματα στον τράχηλο ή στον πλακούντα αυξάνουν την πιθανότητα για πρόωρο τοκετό. Βεβαίως, καταγράφονται περιπτώσεις όπου δεν εντοπίζεται κάποια συγκεκριμένη αιτία πρόωρου τοκετού.

Η τακτική παρακολούθηση της εγκύου βοηθά τους/τις γιατρούς να εντοπίζουν έγκαιρα σημάδια κινδύνου και να συζητούν αναλυτικά με τους γονείς για ό,τι χρήζει προσοχής και φροντίδας. Όμως, ακόμα και ο καλύτερος προγεννητικός έλεγχος ποτέ δεν μπορεί να εξασφαλίσει απόλυτη προστασία.

Αν η έγκυος παρατηρήσει συμπτώματα όπως συσπάσεις πριν από τις 37 εβδομάδες, απώλεια υγρών, κολπική αιμορραγία, οίδημα, υψηλή πίεση ή ασυνήθιστο βάρος και πόνο χαμηλά στην κοιλιά χρειάζεται να επικοινωνήσει άμεσα με τη μαία/τον μαιευτή ή τον/τη μαιευτήρα της. Το ίδιο ισχύει εφόσον παρατηρήσει μείωση ή σημαντική αλλαγή στις συνηθισμένες κινήσεις του εμβρύου.

Ποιες δυσκολίες μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόωρο νεογνό;

Όσο νωρίτερα γεννιέται ένα παιδί, αυξάνεται η πιθανότητα να χρειαστεί ιατρική υποστήριξη για κάποιο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, η εβδομάδα γέννησης από μόνη της δεν αρκεί για να προβλέψουμε την εξέλιξή του. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης το βάρος του νεογνού στον τοκετό, τυχόν επιπλοκές στη ΜΕΝΝ και η συνολική κατάσταση της υγείας του.

Κατά τις τελευταίες εβδομάδες της εγκυμοσύνης οι πνεύμονες, ο εγκέφαλος και άλλα όργανα συνεχίζουν να ωριμάζουν. Όταν ο τοκετός συμβεί νωρίτερα, ο οργανισμός του μωρού δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις ανάγκες της ζωής έξω από τη μήτρα.

Τα πιο συχνά προβλήματα αφορούν την αναπνοή, τη διατήρηση σταθερής θερμοκρασίας και τη σίτιση. Ορισμένα νεογνά χρειάζονται οξυγόνο ή πλήρη αναπνευστική υποστήριξη. Άλλα δεν μπορούν ακόμη να συντονίσουν αποτελεσματικά το πιπίλισμα, την κατάποση και την αναπνοή, οπότε τρέφονται προσωρινά με έναν λεπτό σωλήνα που φτάνει στο στομάχι.

Τα πρόωρα μωρά είναι επίσης πιο ευάλωτα στις λοιμώξεις. Στα πολύ πρόωρα και στα εξαιρετικά πρόωρα νεογνά οι γιατροί παρακολουθούν επιπλέον για επιπλοκές στο έντερο, στον εγκέφαλο ή στην όραση.

Τι είναι η διορθωμένη ηλικία;

Για την αξιολόγηση της ανάπτυξης χρησιμοποιούμε συχνά τη διορθωμένη ηλικία. Υπολογίζουμε πόσες εβδομάδες απέμεναν μέχρι τις 40 εβδομάδες μιας ολοκληρωμένης κύησης και τις αφαιρούμε από την ηλικία του μωρού μετά τη γέννηση. Για παράδειγμα, ένα πρόωρο μωρό που γεννήθηκε στις 32 εβδομάδες, δηλαδή περίπου οκτώ εβδομάδες νωρίτερα, όταν γίνει τεσσάρων μηνών θα έχει διορθωμένη ηλικία περίπου δύο μηνών.

Αυτή την ηλικία λαμβάνουμε υπόψη όταν εξετάζουμε ορόσημα όπως το χαμόγελο, το κάθισμα και τα πρώτα βήματα, συνήθως μέχρι τα δύο χρόνια. Η διορθωμένη ηλικία βοηθά τους γονείς να έχουν πιο ρεαλιστικές προσδοκίες, ενώ επιτρέπει στους επαγγελματίες υγείας να αξιολογούν σωστότερα την πρόοδο του παιδιού.

Τι συμβαίνει στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών;

Στη ΜΕΝΝ οι γιατροί και οι νοσηλευτές παρακολουθούν την αναπνοή, τη θερμοκρασία, τη σίτιση και τη γενική ανάπτυξη των βρεφών, επί εικοσιτετραώρου βάσεως. Η θερμοκοιτίδα –μια ειδική ιατρική συσκευή που δημιουργεί ένα ελεγχόμενο τεχνητό περιβάλλον μήτρας για πρόωρα νεογνά ή νεογνά με ιατρικές ανάγκες–, βοηθά στη διατήρηση της θερμοκρασίας, ενώ άλλες συσκευές καταγράφουν συνεχώς σε μόνιτορ βασικές ζωτικές λειτουργίες ή παρέχουν την απαραίτητη υποστήριξη.

Η παρουσία των γονέων στη μονάδα έχει ουσιαστική σημασία. Χρειάζεται να του μιλούν με αγάπη και ηρεμία. Όταν το επιτρέπει η κατάστασή του μπορούν να το αγγίζουν, να συμμετέχουν στη φροντίδα του, θηλάζοντας ή δίνοντας μπουκάλι, και να το κρατούν αγκαλιά, ιδανικά σε επαφή δέρμα με δέρμα.

Η γνωστή «μέθοδος καγκουρό» βοηθά στη θερμορύθμιση, στη σίτιση και στην ανάπτυξη του δεσμού μεταξύ γονέα και παιδιού. Ο ΠΟΥ συστήνει να αρχίζει όσο το δυνατόν νωρίτερα, πάντοτε με την κατάλληλη ιατρική επίβλεψη. Στην Ελλάδα, η μέθοδος εφαρμόζεται σε ορισμένες ΜΕΝΝ μαιευτηρίων και νοσοκομείων, με βάση τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για τη στήριξη της επιβίωσης και της υγείας των πρόωρων βρεφών.

Το μητρικό γάλα έχει ιδιαίτερη αξία για τα πρόωρα νεογνά, καθώς συμβάλλει στην προστασία τους από λοιμώξεις και σοβαρές εντερικές επιπλοκές. Επειδή το μωρό μπορεί αρχικά να μην είναι έτοιμο να θηλάσει, η μητέρα ενδέχεται να χρειαστεί να αντλεί γάλα είτε στο μαιευτήριο είτε στο σπίτι. Σε κάθε περίπτωση, η ομάδα της μονάδας καθορίζει τον καταλληλότερο τρόπο σίτισης και καθοδηγεί τους γονείς.

Πότε επιστρέφει το πρόωρο μωρό στο σπίτι;

Κάθε οργανισμός και κάθε συνθήκη είναι μοναδικά. Πριν δοθεί εξιτήριο και η οικογένεια επιστρέψει στο σπίτι, οι νοσοκομειακοί γιατροί αξιολογούν αν το μωρό αναπνέει με ασφάλεια, αν διατηρεί τη θερμοκρασία του, αν τρέφεται επαρκώς και αν παίρνει βάρος. Καθοδηγούν τους γονείς για τις πρώτες παιδιατρικές επισκέψεις εντός ή εκτός νοσοκομείου, δίνουν σαφείς οδηγίες για τα γεύματα και τη φαρμακευτική αγωγή (αν χρειάζεται) και επισημαίνουν συμπτώματα που χρήζουν άμεσης αξιολόγησης, όπως δυσκολία στην αναπνοή, ασυνήθιστη υπνηλία ή άρνηση σίτισης, θερμοκρασία 37,5°C

Μετά το εξιτήριο, ο/η νεογνολόγος/παιδίατρος θα παρακολουθεί τακτικά την ανάπτυξη και τη διατροφή του πρόωρου μωρού. Οι εμβολιασμοί γίνονται κατά κανόνα με βάση τη χρονολογική και όχι τη διορθωμένη ηλικία, με ορισμένες εξαιρέσεις. Αυτό που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή είναι οι λοιμώξεις, κυρίως του αναπνευστικού. Προτείνεται μάσκα σε κοινόχρηστους χώρους ή αν ο γονιός είναι άρρωστος, συστηματικό πλύσιμο των χεριών και αποφυγή επαφών με ασθενείς. Το μωρό κοιμάται πάντοτε ανάσκελα, στη δική του κούνια, σε επίπεδο, σταθερό στρώμα χωρίς μαξιλάρια και χαλαρά σκεπάσματα.

Πώς εξελίσσεται η ανάπτυξη των πρόωρων παιδιών;

Τα τελευταία χρόνια, η νεογνολογία έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο. Παιδιά που παλαιότερα είχαν ελάχιστες πιθανότητες επιβίωσης σήμερα μπορούν να μεγαλώσουν και να έχουν μια καλή ποιότητα ζωής. Πολλά πρόωρα παιδιά αναπτύσσονται χωρίς σοβαρά προβλήματα. Όμως, τα πολύ πρόωρα και τα εξαιρετικά πρόωρα βρέφη παρουσιάζουν αυξημένη πιθανότητα δυσκολιών στην κίνηση, στην όραση, στην ακοή και, αργότερα, στη συγκέντρωση και στη μάθηση. Η παρακολούθηση, λοιπόν, δεν σταματάει στο τέλος της βρεφικής ηλικίας.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες προβλέπουν συστηματικό αναπτυξιακό έλεγχο για τα παιδιά αυξημένου κινδύνου. Ανάλογα με το ιστορικό τους, μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις από παιδονευρολόγο, παιδοοφθαλμίατρο, ειδικό ακοής ή αναπτυξιολόγο. Μολονότι μια καθυστέρηση είναι αναμενόμενη, αν το παιδί δεν κατακτά τις αναμενόμενες δεξιότητες για τη διορθωμένη ηλικία του, συζητάμε έγκαιρα με τον/τη γιατρό που το παρακολουθεί. Δεν προϋποτίθεται ότι θα καλύψει τη διαφορά μεγαλώνοντας. Αντιθέτως, όταν εντοπίζεται κάποια καθυστέρηση, η έγκαιρη παρέμβαση με φυσικοθεραπεία, εργοθεραπεία, λογοθεραπεία ή άλλη εξειδικευμένη υποστήριξη συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη του παιδιού.

Η προωρότητα από μόνη της δεν προδικάζει ότι ένα παιδί θα αντιμετωπίσει μαθησιακές ή αναπτυξιακές δυσκολίες. Χρειάζεται, όμως, να γνωρίζουμε το ιστορικό του και να αξιολογούμε την εξέλιξή του με βάση τις πραγματικές ανάγκες του.

Οι γονείς των πρόωρων μωρών χρειάζονται επίσης φροντίδα

Για πολλούς γονείς, η εμπειρία του πρόωρου τοκετού είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Αντί να επιστρέψουν από το μαιευτήριο με το μωρό ή τα μωρά τους, περνούν εβδομάδες ή μήνες πηγαινοερχόμενοι στη ΜΕΝΝ.

Η καθημερινότητά τους οργανώνεται γύρω από τις ώρες επισκεπτηρίου, τις ενημερώσεις από τους/τις νεογνολόγους, την άντληση γάλακτος, τις εξετάσεις και τις αλλαγές στην κατάσταση του παιδιού. Όταν μάλιστα η νοσηλεία είναι παρατεταμένη, προστίθενται συχνά οικονομικές δυσκολίες, προβλήματα με την εργασία και η ανάγκη φροντίδας των υπόλοιπων παιδιών της οικογένειας.

Οι μητέρες και οι πατέρες πρόωρων νεογνών παρουσιάζουν αυξημένα ποσοστά άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων και μετατραυματικού στρες, ιδιαίτερα όταν η γέννηση και η νοσηλεία συνοδεύονται από σοβαρές επιπλοκές.

Δεν είναι σπάνιο οι γονείς να αναζητούν μια εξήγηση για τον πρόωρο τοκετό και να αναρωτιούνται αν θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει όσα συνέβησαν. Όμως, όπως είδαμε, σε πολλές περιπτώσεις δεν εντοπίζεται συγκεκριμένη αιτία, ενώ ακόμη και η συστηματικότερη προγεννητική παρακολούθηση δεν μπορεί να αποτρέψει κάθε πρόωρη γέννηση.

Η ψυχολογική υποστήριξη, η έγκαιρη και κατανοητή ενημέρωση από τους γιατρούς, καθώς και η δυνατότητα συμμετοχής στη φροντίδα του μωρού έχουν ιδιαίτερη σημασία. Το ίδιο ισχύει και μετά την επιστροφή στο σπίτι. Η αγωνία για την υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού μπορεί να συνεχιστεί για μεγάλο διάστημα, ακόμη και όταν η νοσηλεία έχει ολοκληρωθεί. Η πρόσβαση των οικογενειών σε δωρεάν εξειδικευμένες υπηρεσίες, ψυχολογική στήριξη και κατάλληλες κοινωνικές παροχές αποτελεί επομένως ουσιαστικό μέρος της φροντίδας που χρειάζονται τα πρόωρα παιδιά.

Η προωρότητα μπορεί να επηρεάσει την υγεία και την ανάπτυξη ενός παιδιού για μεγάλο διάστημα. Κάθε πρόωρο παιδί έχει διαφορετικό ιστορικό και διαφορετικές ανάγκες. Η κατάλληλη ιατρική φροντίδα, η συστηματική παρακολούθηση και η έγκαιρη αντιμετώπιση των δυσκολιών που ενδέχεται να εμφανιστούν μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην υγεία και στην ποιότητα της ζωής του. Αυτή την ανάγκη αναδεικνύει και η Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας, η οποία από το 2026 τιμάται επίσημα από τον ΠΟΥ στις 15 Νοεμβρίου, αντί της 17ης Νοεμβρίου που είχε καθιερωθεί τα προηγούμενα χρόνια.

Πηγές: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), UNICEF, Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP/HealthyChildren), National Institute for Health and Care Excellence (NICE), National Health Service (NHS).

Κανείς δεν έχει manual για τη γονεϊκότητα, αλλά έχουμε ο ένας τον άλλον.

Γίνε μέλος της παρέας του ParentStories για ιστορίες, ιδέες και σκέψεις που κάνουν τη γονεϊκότητα λίγο πιο αληθινή και λίγο πιο ελαφριά!

Βρες έμπνευση, στήριξη και καινούργιες οπτικές που θα σε συνοδεύουν σε αυτό το ταξίδι.

We don’t spam! Read our privacy policy for more info.