Πώς να πάτε το χταπόδι σας στο σχολείο: Η τέλεια προετοιμασία για την πρώτη μέρα στο σχολείο!

Highlights

Αν και ακόμα βρισκόμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού, πολλοί αναρωτιέστε πώς να πάτε το χταπόδι σας στο σχολείο στις αρχές του φθινοπώρου. Η μετάβαση στη νέα χρονιά και η πρώτη μέρα στο σχολείο σάς αγχώνουν, όπως αγχώνουν και το χταπόδι σας. Σας κατανοώ. Έχω βρεθεί στη θέση σας, έχω μάθει και θα μπορέσω να σας βοηθήσω. Η απαιτητική αυτή διαδικασία χρειάζεται δύναμη, ψυχραιμία, ηρεμία, χιούμορ, υπομονή, αποφασιστικότητα, κουράγιο και ένα ολοκαίνουργιο, αστείο και συνάμα τρυφερό βιβλίο. Πάμε, λοιπόν, να τη δούμε βήμα-βήμα.

Πώς να πάτε το χταπόδι σας στο σχολείο

Ας είμαστε ρεαλιστές. Γα να φτάσετε εγκαίρως στο σχολείο, πρέπει πρώτα να εντοπίσετε τον μαθητή. Ακόμα κι αν ο μαθητής είναι ένα χταπόδι που έχει αλλάξει χρώμα, έχει προσαρμόσει περίτεχνα την υφή του δέρματός του στο περιβάλλον και κρύβεται κάπου ανάμεσα στα φυτά εσωτερικού χώρου, στα σκορπισμένα παιχνίδια ή στα πράγματα του μπάνιου, χρειάζεται να τον βρείτε και να τον βγάλετε από την κρυψώνα του.

Ύστερα, ο μαθητής-χταπόδι πρέπει να αποφασίσει τι θα φορέσει, να φάει το πρωινό του, να διαχειριστεί με ψυχραιμία ένα ατυχηματάκι με… μελάνι και, το κυριότερο, να εμπεδώσει ότι δεν μπορεί να πάρει μαζί του στην τάξη ολόκληρη τη συλλογή του από λούτρινα ζωάκια. Παρότι, αν το καλοσκεφτείς, έχοντας οκτώ χέρια, το να διαλέξει οκτώ παιχνίδια φαντάζει στο δικό του μυαλό απολύτως λογικό.

Στο παιδικό βιβλίο Πώς να πάτε το χταπόδι σας στο σχολείο, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος σε μετάφραση της Αιμιλίας Γιασεμή, η Becky Scharnhorst χρησιμοποιεί το κοινότοπο (μα εξουθενωτικό) αφήγημα της πρωινής προετοιμασίας για την πρώτη μέρα στο σχολείο και μεταθέτει όλες τις πρακτικές και συναισθηματικές της δυσκολίες σε ένα ντροπαλό, πανέξυπνο και εντυπωσιακά ευέλικτο χταπόδι.

Η αφήγηση μιλά απευθείας στον αναγνώστη και οργανώνεται έξυπνα σαν ένα manual επιβίωσης. Τα παιδιά μπαίνουν στον ρόλο του φροντιστή του χταποδιού και καλούνται να αντιμετωπίσουν εκείνα τις πρωινές προκλήσεις.

Πώς ακριβώς ξυπνάτε ένα χταπόδι που αρνείται πεισματικά να σηκωθεί; Πώς το εντοπίζετε όταν επιστρατεύει το καμουφλάζ του; Πώς το καθησυχάζετε όταν το πνίγει το άγχος για τα ρούχα, την ώρα, τους άγνωστους φίλους και την πρώτη συνάντηση με τη δασκάλα του; Κάθε νέο εμπόδιο απαιτεί από το παιδί να σταματήσει, να παρατηρήσει και να σκεφτεί τι θα μπορούσε να λειτουργήσει πυροσβεστικά σε κάθε δύσκολη συνθήκη.

Τα παιδιά καλούνται να φροντίσουν

Στην πλειονότητα των παιδικών βιβλίων που διαπραγματεύονται την πρώτη μέρα στο σχολείο, η δυναμική είναι ξεκάθαρη. Το παιδί ανησυχεί και η φιγούρα του φροντιστή προσπαθεί να το καθησυχάσει. Όμως εδώ συμβαίνει μια υπέροχη ανατροπή. Αυτό που τρέμει από τον φόβο του είναι το χταπόδι.

Το παιδί αναλαμβάνει τον ρόλο του ενήλικου, του υπομονετικού συνοδού που γνωρίζει καλά πως ό,τι και να γίνει πρέπει να ετοιμαστούν, να βγουν από την πόρτα και να φτάσουν στην τάξη, ακόμη κι αν η διαδρομή μοιάζει με αγώνα δρόμου μετ’ εμποδίων που περιλαμβάνει κρυφτό, εξωφρενικές μεταμφιέσεις, εκτοξεύσεις μελανιού και απανωτές καθυστερήσεις.

Με άλλα λόγια, το βιβλίο τοποθετεί εξαρχής τον μικρό αναγνώστη σε θέση εξουσίας, καθώς είναι εκείνος που κατέχει τη διαδικασία της προετοιμασίας και της μετάβασης στο σχολείο και αναλαμβάνει την ευθύνη να φροντίσει ένα άλλο, πιο ευάλωτο πλάσμα που αγνοεί πού του παν τα τέσσερα… Ή μάλλον τα οχτώ.

Για να πας το χταπόδι σου στο σχολείο και να αποφύγεις τις δυσάρεστες εκπλήξεις, θα χρειαστείς τα παρακάτω:

• Σακίδιο
• Μολύβια
• Τετράδιο
• Μαρκαδόρους
• Τα αγαπημένα του ρούχα
• Πολλές αγκαλίτσες

Αυτή η έξυπνη μετατόπιση επιτρέπει στα παιδιά να αποκωδικοποιήσουν και να επεξεργαστούν τις δικές τους ανησυχίες από μια θέση ασφάλειας. Το χταπόδι είναι αυτό που φοβάται ότι δεν θα γνωρίζει κανέναν, αυτό που πελαγώνει με τα ρούχα που θα φορέσει, αυτό που κάνει μικροαταξίες (ή μεγαλύτερες ζημιές) και αυτό που προσπαθεί απεγνωσμένα να κουβαλήσει μαζί του καθετί που του προσφέρει σιγουριά.

Το παιδί μπορεί να γελάσει με τις υπερβολές του, να το συμπονέσει και να το βοηθήσει, χωρίς να νιώσει το βάρος του διδακτισμού. Δηλαδή χωρίς να νιώσει ότι η ιστορία το βάζει στο μικροσκόπιο για να «διορθώσει» τη δική του «προβληματική» συμπεριφορά.

Παράλληλα, το παιδί εξασκείται νοερά και ίσως ασυνείδητα σε όσα πιθανόν θα κληθεί να αντιμετωπίσει και το ίδιο την πρώτη μέρα στο σχολείο. Η χαοτική πρωινή ρουτίνα σπάει σε μικρά βήματα, πιο εύκολα διαχειρίσιμα. Το απειλητικό, άγνωστο σχολείο αποκτά συγκεκριμένο πλαίσιο, που απαιτεί συγκεκριμένο σχεδιασμό.

Υπάρχει το ξύπνημα, το πλύσιμο, το ντύσιμο, το πρωινό, η αναχώρηση από το σπίτι και, τελικά, η άφιξη και η είσοδος στην τάξη. Το χιούμορ εδώ δεν λειτουργεί ως υπεκφυγή που ακυρώνει τον φόβο. Αντιθέτως, του δίνει διαστάσεις που ένα παιδί μπορεί να αντέξει, ώστε να διαχειριστεί καλύτερα κάθε εσωτερική του ένταση. Ένα ξαφνικό σύννεφο μελανιού στο σαλόνι, άλλωστε, μεταβολίζει την ένταση πολύ πιο αποτελεσματικά από οποιαδήποτε αφηρημένη συζήτηση περί σχολικού άγχους.

Χιούμορ και βιολογία

Η επιλογή του πρωταγωνιστή δεν εξαντλείται σε ποπ παραδοξότητες ή σε φανταχτερά οπτικά τρικ. Η Scharnhorst αξιοποιεί με εξαιρετική συνέπεια τις πραγματικές βιολογικές ιδιότητες του χταποδιού για να χτίσει τις σκηνές, τις κωμικές καθυστερήσεις και τις αγωνιώδεις αντιδράσεις του.

Το φυσικό καμουφλάζ μεταφράζεται σε ένα επίμονο, αγωνιώδες παιχνίδι κρυφτού. Το μελάνι γίνεται η απόλυτη σωματοποίηση της ταραχής. Οι βεντούζες και τα οκτώ χέρια νομιμοποιούν τις μεγάλες αγκαλιές, την ανάγκη για προσκόλληση και τον εξωφρενικό όγκο πραγμάτων που αρνείται να αποχωριστεί.

Η εμβιομηχανική ικανότητά του να χωράει σε απίθανες κρυψώνες δίνει στην εικονογράφηση ζωτικό χώρο για ένα απολαυστικό παιχνίδι παρατήρησης. Τέλος, η καταγεγραμμένη ευφυΐα και η έμφυτη περιέργειά του είναι τα στοιχεία που προετοιμάζουν οργανικά τη στιγμή όπου η αμηχανία υποχωρεί και η καινούργια τάξη αρχίζει να φαντάζει ενδιαφέρουσα.

Είναι ενδιαφέρον ότι η ιστορία πήρε τη σημερινή της μορφή όταν η συγγραφέας παρακολουθούσε με τον γιο της ένα ντοκιμαντέρ για το καμουφλάζ των χταποδιών. Είχε προηγηθεί ένα άλλο, ανέκδοτο draft με ηρωίδα ένα κορίτσι που αγχωνόταν τόσο έντονα για την πρώτη μέρα στο σχολείο, ώστε μεταμορφωνόταν σε ένα πλάσμα με πολλά πλοκάμια, που ήθελε αγκαλιές και ήταν ικανό να πάρει μαζί του στο σχολείο ολόκληρη την οικογένειά του.

Δύο χρόνια αργότερα, η Scharnhorst αποδόμησε την αρχική ιδέα: κράτησε τον πυρήνα της προσκόλλησης και του άγχους αποχωρισμού, αλλά έχρισε πρωταγωνιστή το ίδιο το χταπόδι. Έτσι, οι πραγματικές του ικανότητες ενσωματώθηκαν στην πλοκή, δίνοντας στα γκαγκ του βιβλίου μια απόλυτα ρεαλιστική, σχεδόν επιστημονική βάση.

Εικόνες γεμάτες κρυψώνες

Στο εικαστικό κομμάτι, η Jaclyn Sinquett συνεχίζει την αφήγηση από εκεί όπου σταματούν οι λέξεις, δημιουργώντας ένα πλούσιο περιβάλλον, που ωστόσο δεν εξαφανίζει ποτέ τη βασική δράση. Το γαλαζοπράσινο της θάλασσας συνομιλεί με κοραλλί, ροδακινί και κόκκινες αποχρώσεις, ενώ οι σελίδες απεικονίζουν όλη την υλική κουλτούρα της παιδικής ηλικίας γεμίζει τις σελίδες,

Το καμουφλάζ επιτρέπει στην εικονογράφο να κρύβει τον ήρωα κυριολεκτικά μπροστά στα μάτια μας. Το παιδί-αναγνώστης καλείται να σταματήσει την ανάγνωση, να σκανάρει με το μάτι τη σελίδα και να προσπαθήσει να εντοπίσει πού έχει «χαθεί» το χταπόδι. Το κρυφτό γίνεται διαδραστικό εργαλείο κατά την κοινή ανάγνωση, κάνοντας το παιδί ακόμα πιο ενεργό συμμέτοχο του βιβλίου.

Η Sinquett αποτυπώνει με ακρίβεια τις συναισθηματικές μεταπτώσεις του ήρωα στο σώμα του. Τα μπράτσα του μαζεύονται αμυντικά ή απλώνονται διεκδικητικά, το σώμα του συσπάται και οι βεντούζες του γαντζώνονται σε ό,τι προσφέρει μια ψευδαίσθηση ελέγχου. Το εκρηκτικό δισέλιδο όπου το χταπόδι αμολάει μελάνι αποτυπώνει εικαστικά τη στιγμή που το άγχος βραχυκυκλώνει και φεύγει πέρα από τις λέξεις, προσφέροντας στο παιδί μια εικόνα που μπορεί να αποκωδικοποιήσει άμεσα, ακόμα κι αν το ίδιο δεν διαθέτει ακόμα το λεξιλόγιο για να ονοματίσει αυτό που του συμβαίνει: τον πανικό μπροστά στο άγνωστο.

Δύσκολοι αποχαιρετισμοί

Όταν, ύστερα από όλα αυτά, το παιδί και το χταπόδι φτάνουν τελικά στην τάξη, το φοβισμένο πλάσμα αντικρίζει μια ζεστή, καθησυχαστική δασκάλα και άλλα χταποδάκια, έτοιμα για παιχνίδι (ναι, κρυφτό, καλά το μαντέψατε). Ο χώρος που του φάνταζε εχθρικός από την ασφάλεια του σπιτιού του γεμίζει ξαφνικά με χαμογελαστά πρόσωπα, χρώματα και δράση. Αυτό που συμβαίνει είναι μαγικό! Το χταπόδι ξεχνάει κάθε προηγούμενο αρνητικό συναίσθημα και επιθυμεί να μπει στην αίθουσα.

Στο σημείο αυτό η ιστορία κρύβει μια τελευταία ανατροπή, ίσως την πιο σπουδαία, καθώς μεταβάλλει τη δυναμική των χαρακτήρων. Το χταπόδι είναι πια πανέτοιμο για την πρώτη μέρα στο σχολείο. Αυτό που δυσκολεύεται στον αποχωρισμό είναι το (έως πρόσφατα) στωικό παιδί-συνοδός.

Αυτό το κλείσιμο του ματιού απευθείας στους γονείς (και σε κάθε άλλον φροντιστή) υπενθυμίζει ότι ο πρώτος αποχωρισμός σπάνια είναι επώδυνος μονόπλευρα. Διότι όταν το παιδί, κόντρα σε κάθε πρόβλεψη, αφήνει το χέρι του μεγάλου και ορμάει στην τάξη, ο ψύχραιμος ενήλικος που οργάνωσε τη μετάβαση στέκεται στην πόρτα, καθώς χρειάζεται λίγο παραπάνω χρόνο για να χωνέψει ότι η μέρα του μπορεί να συνεχιστεί και χωρίς εκείνο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο δεν κατονομάζει τη βαθμίδα εκπαίδευσης όπου φοιτά το χταπόδι. Αυτή η έξυπνη αφαίρεση επιτρέπει σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό να προβάλει τη δική του προσωπική εμπειρία μετάβασης, από την πρώτη φορά στον παιδικό σταθμό μέχρι την πρώτη μέρα στο δημοτικό.

Από τη φαντασία στη γνώση

Στο τέλος της έκδοσης, οι αναγνώστες βρίσκουν δέκα (σχεδόν) επιστημονικές πληροφορίες για τα χταπόδια. Μαθαίνουν πώς ακριβώς λειτουργεί το καμουφλάζ, γιατί εκκρίνουν μελάνι, ποια είναι η ανατομία της κίνησής τους στο νερό και γιατί αυτά τα πλάσματα χωρίς οστά (αλλά με ράμφος!) μπορούν να τρυπώσουν κυριολεκτικά παντού. Και, ναι, επιβεβαιώνεται επιστημονικά: μιλάμε για οκτώ χέρια και όχι για πλοκάμια ή πόδια.

Η προσθήκη αυτή δεν λειτουργεί πρωτευόντως ως εκπαιδευτικό παράρτημα. Αντιθέτως, συνδέεται άμεσα με όλες τις σκηνές του παραμυθιού που προηγήθηκαν, βοηθώντας το παιδί να διακρίνει τη βιολογία πίσω από τη μυθοπλασία. Μετά την ανάγνωση, η επιστροφή στις εικόνες επιτρέπει στα παιδιά να κατανοήσουν ότι το κωμικό στοιχείο του παραμυθιού χτίζεται πάνω στην αληθινή φύση του χταποδιού.

Συμπερασματικά, το «Πώς να πάτε το χταπόδι σας στο σχολείο» είναι ένα πολύτιμο βιβλίο που χαρτογραφεί την προετοιμασία, τη ρουτίνα, την αναμονή και τον αποχωρισμό πριν από την πρώτη μέρα στο σχολείο και την είσοδο στην τάξη, έτσι ώστε να ελαφρύνει το αναπόφευκτο άγχος των μικρών μαθητών, αλλά και των φροντιστών τους στην αρχή της σχολικής χρονιάς.

Οργανώνει το χάος πριν από την πρώτη ημέρα στο σχολείο, ώστε να γίνει αναγνωρίσιμο και διαχειρίσιμο, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει στο παιδί να διασκεδάσει με τον ίδιο του τον εαυτό, χωρίς να το καταλαβαίνει – μια και η πρώτη του ταύτιση θα γίνει αναπόφευκτα με το παιδί της ιστορίας.

Πώς να πάτε το χταπόδι σας στο σχολείο, Εκδόσεις Παπαδόπουλος, 3+

Κείμενο: Becky Scharnhorst, εικονογράφηση: Jaclyn Sinquett, μετάφραση: Αιμιλία Γιασεμή