Highlights
- Ο «Αρχαίος Αύγουστος» του Γιάννη Αξιώτη είναι μυθιστόρημα ενηλικίωσης για εφήβους 14+ και ενηλίκους.
- Συνδυάζει επιστημονική φαντασία, μαγικό ρεαλισμό, μυστήριο και queer θεματική.
- Η Θήβα του 2005 γίνεται τόπος παράξενων γεγονότων και μυστηρίου.
- Αποτυπώνει μια εφηβεία πριν από τα smartphones, με περισσότερη αυτονομία και περιπλάνηση.
- Τολμηρό και απαιτητικό, αφήνει χώρο στον αναγνώστη για τη δική του ερμηνεία.
Ο «Αρχαίος Αύγουστος», που έγραψε ο Γιάννης Αξιώτης και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη, είναι ένα crossover μυθιστόρημα για εφήβους 14+ (και για όλους) που δεν κατατάσσεται εύκολα σε είδος.
Έχει στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, μαγικού ρεαλισμού, περιπέτειας και μυστηρίου, είναι μυθιστόρημα ενηλικίωσης, φιλοσοφικό και queer μαζί. Και είναι, πάνω απ’ όλα, μια χειμαρρώδης υβριδική αφήγηση που δύσκολα αφήνεις από τα χέρια σου.
Ένας παράξενος, επίμονος ήχος, σαν κραυγή κουκουβάγιας ή σαν διαστημόπλοιο, που προέρχεται από ένα σημείο κοντά στο εργοστάσιο μπισκότων αναστατώνει τη Θήβα. Το κράτος στήνει έναν μαύρο ηχομονωτικό κύβο γύρω από την «πηγή» και η πόλη μετατρέπεται σε τουριστική ατραξιόν.
Ο Άγγελος, ένας δεκαπεντάχρονος έφηβος που ζει εκεί, προσπαθεί μαζί με τους φίλους του να καταλάβει τα αλλόκοτα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω του. Όταν η αδελφή του εξαφανίζεται και μετά επιστρέφει τελείως διαφορετική, θα συνειδητοποιήσει ότι ο κόσμος που γνώριζε δεν θα είναι ποτέ πια ο ίδιος.
Ο Αξιώτης εκπλήσσει διαρκώς, με την αφηγηματική του δεινότητα, με τη φαντασία του, με τον τρόπο που ξεδιπλώνει τη σκέψη του και κυρίως με την επιλογή του να μιλήσει σε εφήβους αλλά και ενηλίκους χωρίς να απλοποιήσει τα ζητήματα που τον απασχολούν.
Θα ήθελα πάρα πολύ αυτό το μυθιστόρημα να διαβαστεί από εφήβους 14+. Όμως, απαιτείται συγκέντρωση, ιδιαίτερα όσο πλησιάζει προς το τέλος, και χρειάζεται ανοιχτό πνεύμα, ώστε να αφεθεί κανείς στην αφήγηση απρόσκοπτα, χωρίς να απαιτεί να εξηγηθούν τα πάντα.
Διότι ο «Αρχαίος Αύγουστος» δεν τα εξηγεί όλα. Και καλά κάνει. Το ανεξήγητο παραμένει εν πολλοίς ανεξήγητο, αφήνοντας στον αναγνώστη χώρο για προσωπική αποκωδικοποίηση: να αποφασίσει τι ακριβώς συνέβη, τι ήταν πραγματικό, τι φαντασίωση, τι όνειρο και τι μπορεί να ανήκει σε μια άλλη, υπερφυσική περιοχή.
Τα στοιχεία επιστημονικής φαντασίας υπάρχουν καθαρά: ο θόρυβος από το εργοστάσιο, όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους, οι ανεξήγητες ή δυσεξήγητες μεταβολές.
Όσο όμως προχωρά το μυθιστόρημα, και κυρίως στο τέλος, η αφήγηση πλησιάζει περισσότερο στον μαγικό ρεαλισμό. Δεν προσφέρει μια τελική επιστημονική εξήγηση ούτε λύνει κάθε μυστήριο. Αφήνει τα πράγματα μετέωρα, στον νοητό εκείνον χώρο όπου η πραγματικότητα μπορεί να συνυπάρξει με το παράδοξο, χωρίς να χρειάζεται να απολογηθεί γι’ αυτό.
Και υπάρχει έντονα το όνειρο. Πολλά κομμάτια του βιβλίου πατούν σε ονειρικές αφηγήσεις, όπου μπλέκονται οι φαντασιώσεις, η πραγματικότητα, οι φόβοι, οι επιθυμίες και το υπερφυσικό. Υπάρχει ακόμη μια ψυχαναλυτική σκιά, όχι τόσο έντονη ώστε να καθορίζει ολοκληρωτικά το μυθιστόρημα, αλλά αρκετή για να κάνει τον αναγνώστη να αναρωτιέται συχνά αν αυτό που βλέπει συμβαίνει έξω από τους ήρωες ή μέσα τους.
Στο επίκεντρο όλων βρίσκεται η Θήβα. Μια πόλη με μυστικιστικό χαρακτήρα ήδη από την αρχαία Ελλάδα και μεγάλη σημασία για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Η Θήβα του σήμερα δεν μοιάζει να έχει κρατήσει τίποτα από την αίγλη του παρελθόντος. Θα έλεγα, λοιπόν, πως ο Αξιώτης της δίνει νέα πνοή και, στις αρχές του 21ου αιώνα, τη μεταμορφώνει ξανά σε τόπο μυστηρίου.
Οι ήρωες ζουν στο 2005, σε έναν κόσμο χωρίς smartphones. Τα παιδιά περιπλανιούνται, ψάχνουν, χάνονται, ανακαλύπτουν. Έχουν εκείνη την περιέργεια που πάντα χαρακτήριζε την εφηβεία και μαζί την υπέροχη ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας της: την αίσθηση ότι μπορούν να πάνε παντού, να δοκιμάσουν τα πάντα, να μπλέξουν σε πράγματα μεγαλύτερα από τα ίδια, μα τελικά να βγουν αλώβητα.
Και εκεί συνειδητοποιείς πόσο έχει αλλάξει η εφηβική εμπειρία μέσα σε μόλις δύο δεκαετίες. Στον «Αρχαίο Αύγουστο» προλαβαίνουμε ίσως μία από τις τελευταίες γενιές που μπορούσαν ακόμη να ζήσουν χωρίς τη διαμεσολάβηση των οθονών. Να φύγουν από το σπίτι και για κάποιες ώρες να μην είναι απολύτως προσβάσιμοι, να μην αποζητούν αμέσως τις απαντήσεις, να πρέπει να ερευνήσουν, να παρατηρήσουν, να έχουν υπομονή και να αναστοχάζονται, προκειμένου να προχωρήσουν στον δρόμο που επιλέγουν.
Γι’ αυτό και ο δεκαπεντάχρονος αφηγητής, καίτοι παρορμητικός, σκέφτεται με έναν τρόπο αρκετά ώριμο και βαθύ. Οι φίλοι του έχουν επίσης χαρακτηριστικά μιας όχι και τόσο παλιάς μα σχεδόν μη αναγνωρίσιμης πλέον εφηβείας.
Οι σχέσεις τους, οι συζητήσεις τους, ο τρόπος με τον οποίο κοιτάζουν τον εαυτό τους και τους άλλους απέχουν αρκετά από μεγάλο μέρος της σημερινής εφηβικής εμπειρίας, καθώς έχει αλλάξει δραστικά το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν – άρα και ο τρόπος με τον οποίον σκέφτονται, δρουν και σχετίζονται.
Ο «Αρχαίος Αύγουστος» είναι βιβλίο που ελίσσεται σελίδα τη σελίδα. Όσο λιγότερα γνωρίζεις για την πλοκή, τόσο περισσότερο λειτουργεί το στοιχείο της έκπληξης. Και για μένα η έκπληξη ήταν ένα από τα μεγαλύτερα χαρίσματά του.
Η φαντασία του συγγραφέα, η παιδική ηλικία από την οποία ποτέ δεν απελευθερωνόμαστε εντελώς, η πλοκή, τα διαφορετικά επίπεδα της ανάγνωσης, η ωμότητά του, η τρυφερότητά του, η σκληρή ειλικρίνειά του ανταμείβουν τον αναγνώστη.
Δεν είμαι άνθρωπος που σοκάρεται εύκολα. Κι όμως, υπήρξαν αποσπάσματα που με έκαναν να αισθανθώ για κλάσματα του δευτερολέπτου μια αδρή αμηχανία, ακριβώς επειδή είναι πολύ ειλικρινείς. Το σώμα, η σεξουαλικότητα, η επιθυμία, η ταυτότητα, οι φαντασιώσεις δεν περνούν από φίλτρο για να γίνουν περισσότερο «κατάλληλες» για έναν έφηβο αναγνώστη. Η ειλικρίνεια αυτή καθιστά το βιβλίο δυνατότερο.
Αν τα παιδιά σας είναι έφηβα και διαβάζουν, προτείνετέ τους αυτό το βιβλίο χωρίς πολλά πολλά. Αφήστε το να τα εκπλήξει. Να τα συνεπάρει. Να τους ανοίξει δρόμους σκέψης, να τα προβληματίσει, ίσως και να τα απελευθερώσει.
Ανάλογα με το αναγνωστικό, αλλά και το γνωστικό τους επίπεδο, θα παιδευτούν λιγότερο ή περισσότερο με ένα πυκνογραμμένο και απαιτητικό κείμενο, που χρειάζεται συγκέντρωση. Δεν πρόκειται να τους δώσει όλες τις απαντήσεις, αλλά θα τα ωθήσει να προβληματιστούν μπροστά στη ζωή που ανοίγεται μπροστά τους.
Διαβάστε το και εσείς. Ο «Αρχαίος Αύγουστος» είναι πολλά περισσότερα από ένα μυθιστόρημα-γέφυρα προς την ενηλικίωση, και ο καθένας θα ανακαλύψει μόνος του πού χωράει η δική του κοσμοθεωρία στο αλλόκοτο σύμπαν του Γιάννη Αξιώτη.
Περιμένω εναγωνίως την επόμενη δουλειά του συγγραφέα. Γιατί, αν κρίνω από αυτό το πρωτόλειο του βιβλίο, έχει να δώσει πολλά στα ελληνικά γράμματα.
