Highlights
- Στους καβγάδες του ζευγαριού σπάνια συγκρούονται οι ενήλικοι· συνήθως μάχονται τα πληγωμένα «εσωτερικά παιδιά» που διεκδικούν ασφάλεια.
- Επιλέγουμε συντρόφους που καθρεφτίζουν το οικογενειακό μας παρελθόν, αναζητώντας ασυνείδητα την επανόρθωση μέσα από το γνώριμο, όχι απαραίτητα το «καλό».
- Η ένταση για τα μικροπράγματα της καθημερινότητας κρύβει σχεδόν πάντα βαθύτερα τραύματα αορατότητας και έλλειψης φροντίδας.
- Η αποφυγή και η επιθετικότητα λειτουργούν ως μηχανισμοί άμυνας απέναντι στον αρχέγονο φόβο της κριτικής ή της εγκατάλειψης.
- Η κατανόηση του τραύματος του άλλου είναι εργαλείο ενσυναίσθησης, όχι δικαιολογία για κακοποιητικές συμπεριφορές ή κατάργηση ορίων.
Έπεσα πάνω σε αυτή την εικόνα και κόλλησα. Την κοιτούσα για ώρα γιατί αποδίδει με ακρίβεια, μέσα στην απλότητά της, μια αλήθεια για τις συντροφικές σχέσεις που δεν σου αφήνει περιθώριο να προσπεράσεις: Παντρεύεσαι (ή σχετίζεσαι, προσθέτω) με το εσωτερικό παιδί του ανθρώπου σου, όχι με τον ενήλικο που δείχνει προς τα έξω.
Η φράση φωτίζει ένα τεράστιο κομμάτι δυσλειτουργίας των μακροχρόνιων σχέσεων. Την έχω συναντήσει ξανά και ξανά και στη βιβλιογραφία και στην αρθρογραφία. Μέσα από σεμινάρια και μελέτη, έχω διαπιστώσει ότι είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ως εργαλείο κατανόησης τού γιατί ένα ασήμαντο καθημερινό γεγονός παίρνει ξαφνικά υπαρξιακές διαστάσεις, οδηγώντας το ζευγάρι σε καβγά.
Όταν μαλώνουν τα εσωτερικά μας παιδιά
Ο όρος «εσωτερικό παιδί» δεν είναι διαγνωστική κατηγορία, αλλά λειτουργικό μοντέλο. Το χρησιμοποιούν διαφορετικές σχολές για να περιγράψουν πώς το παρελθόν ζει μέσα στο παρόν ως αυτόματη εμπειρία, χωρίς να προηγηθεί σκέψη ή εκλογίκευση του συναισθήματος.
Όταν τσακωνόμαστε με τον/τη σύντροφό μας, μπορεί να είναι τα εσωτερικά μας παιδιά που έρχονται σε κόντρα και όχι οι ενήλικοι εαυτοί μας. Όχι πάντα. Αλλά συχνά αρκετά ώστε να αλλάζει όλη η ερμηνεία της σύγκρουσης.
Δεν φαντάζεστε πόσο βοηθητική είναι αυτή η διαπίστωση, αν την εξετάσετε στην πράξη, ιδανικά από κοινού, και δείτε τις συγκρούσεις σας υπό αυτό το πρίσμα. Ακόμα και αν το μόνο που θα πετύχετε στην αρχή είναι η αναγνώριση της αποχώρησης από τον ενήλικο εαυτό σας, έχετε κερδίσει έδαφος.
Γιατί διαλέγουμε το «οικείο» και όχι απαραίτητα το «καλό»;
Σε αρκετές ψυχολογικές θεωρήσεις υποστηρίζεται πως ασυνείδητα επιλέγουμε συντρόφους που καθρεφτίζουν τα θετικά και τα αρνητικά χαρακτηριστικά των φροντιστών μας. Επιλέγουμε δυναμικές που μοιάζουν με το «κλίμα» μέσα στο οποίο μάθαμε τι σημαίνει αγάπη, ασφάλεια, επιβράβευση και τιμωρία – στο πλαίσιο της μητρικής μας οικογένειας.
Και αυτό όχι από μαζοχισμό, αλλά από μια βαθιά, αρχέγονη ανάγκη να «ξαναπαίξουμε» το σενάριο της παιδικής μας ηλικίας και, αυτή τη φορά, να κερδίσουμε. Να βρούμε, αργά, αυτό που δεν πήραμε τότε, με τον τρόπο που μάθαμε να το ζητάμε. Να θεραπεύσουμε τις πληγές μας. Να το ξαναζήσουμε με διαφορετικό αποτέλεσμα. Να επανορθώσουμε.
Ή, αντίθετα, να εγκλωβιστούμε σε αυτό ξανά, μια και έτσι έχουμε μάθει να λειτουργούμε.Η ασφάλεια, ακόμα και αν είναι άβολη, έχει συχνά τον πρώτο λόγο. Τραγική ειρωνεία ότι το οικείο στον ψυχισμό μας δεν είναι πάντα και το καλό μας. Το επιλέγουμε, όμως, συχνά χωρίς δεύτερες σκέψεις ως γνώριμο, προβλέψιμο μοτίβο.
Τα «μικρά» με το βαρύ παρελθόν
Στην καθημερινότητα, όλο αυτό μεταφράζεται σε σύγκρουση, συχνά για μικροπράγματα –που μόνο μικρά δεν είναι, λόγω του ειδικού βάρους που έχουν αποκτήσει στο υποσυνείδητό μας. Νομίζουμε ότι τσακωνόμαστε με τον άντρα ή τη γυναίκα που άφησε (πάλι) τα πιάτα στον πάγκο ή που ξέχασε να πληρώσει το ρεύμα, που ήταν αφηρημένος/η, που μίλαγε πολλή ώρα στο τηλέφωνο και χιλιάδες άλλα πιθανά σενάρια.
Δεν είναι τα πιάτα το πρόβλημα. Είναι η αίσθηση αορατότητας, η έλλειψη εμπιστοσύνης, η μοναξιά και κάθε αρνητικό συναίσθημα που πηγάζει από πολύ παλιά. Σχεδόν πάντα υπάρχει από πίσω κάτι που δεν λέγεται εύκολα δυνατά: Δεν είμαι σημαντικός/ή για εσένα. Ακόμα κι αν αυτό δεν είναι αλήθεια στο παρόν, έτσι βιώνεται τη στιγμή της σύγκρουσης.
Δύο φόβοι, δύο στρατηγικές επιβίωσης
Στην πραγματικότητα, δεν καβγαδίζουν δύο μεγάλοι, αλλά δύο φοβισμένα και πληγωμένα παιδιά. Η ευθύνη παραμένει ενήλικη, αλλά η ένταση συχνά ανάβει σε παιδικό επίπεδο. Γι’ αυτό, άλλωστε, λέμε για ανθρώπους που συμπεριφέρονται έντονα ότι «κάνουν σαν παιδιά». Η διαπίστωση αυτή έχει σημασία, γιατί μας επιτρέπει να διαχωρίσουμε την ευθύνη για τη συμπεριφορά από την αιτία που την πυροδοτεί.
Το δικό του/της εσωτερικό παιδί ίσως θυμάται ότι το λάθος πληρώνεται με σιωπή, ενώ το δικό σας ίσως έμαθε ότι χωρίς έλεγχο θα καταρρεύσει ο κόσμος. Στη θέση αυτών, βάλτε κάθε πιθανό τραύμα που δεν έχει φροντιστεί.
Όταν εκείνος/η αποσύρεται στον καναπέ και εσύ φωνάζεις, μάλλον δεν συγκρούονται η αδιαφορία με τη μεγάλη ένταση, αλλά η αποφυγή με την αγωνία. Οι απωθημένες σας ανασφάλειες, με κοινό αίτημα, επιτέλους, την ηρεμία και την αυτοπεποίθηση. Δύο διαφορετικοί φόβοι, δύο διαφορετικές στρατηγικές επιβίωσης.
Μπορεί ο/η σύντροφός σας να επιστρέφει στο παιδί που κρύβεται μέσα του για να γλιτώσει την κριτική, απέναντι σε ένα άλλο παιδί, εσάς, που του φωνάζει να μείνει κοντά του επειδή νιώθει εγκατάλειψη. Αν το δείτε ψύχραιμα, είναι δύο αντίθετοι τρόποι να διεκδικούμε το ίδιο. Την εγγύτητα, την επιβεβαίωση, την αίσθηση ασφάλειας.Όταν, όμως, ενεργοποιείται το τραύμα, μειώνεται η ικανότητα νοηματοδότησης, ακρόασης και αυτορρύθμισης. Δεν είναι θέμα καλής πρόθεσης ή χαρακτήρα, αλλά νευροβιολογικής εγρήγορσης.
Ο ενήλικος εαυτός μας είναι το όχημά μας στη ζωή, αλλά υπάρχουν φορές που το τιμόνι το κρατούν τα παιδικά τραύματά μας, παλιές εμπειρίες, φόβοι και μηχανισμοί άμυνας που μοιάζουν… παιδαριώδεις (καμιά φορά η ομιλούμενη γλώσσα προηγείται της εσωτερικής συνειδητοποίησης). Εξετάστε τις δικές σας εμπειρίες και έπειτα ερμηνεύστε εκ νέου τις συγκρούσεις υπό αυτό το πρίσμα, για να καταλάβετε από πού πραγματικά πηγάζει η μεταξύ σας ένταση.
Ενσυναίσθηση με όρια, όχι άφεση ευθυνών
Αυτή η εικόνα είναι μια υπενθύμιση, όχι βέβαια για να δικαιολογήσουμε κακοποιητικές συμπεριφορές. Προς Θεού, η κατανόηση του τραύματος δεν δίνει σε κανέναν/καμία το ελεύθερο για κακοποίηση, έλλειψη σεβασμού ή άφεση ευθυνών, όμως μπορεί να αλλάξει την οπτική μας.
Η ενσυναίσθηση ξεκινά όταν καταλάβεις ότι ο άλλος δεν σε πολεμά, αλλά προσπαθεί (άτσαλα, σίγουρα) να προστατευτεί από κάτι που ίσως ούτε ο ίδιος έχει συνειδητοποιήσει. Προσέξτε: Προσφέρετε ενσυναίσθηση με όρια, όχι ενσυναίσθηση που καταργεί την ασφάλεια. Όρια σημαίνει ότι δεν μένουμε σε διάλογο με προσβολές, απειλές, φόβο ή απαξίωση, εξηγώντας ιδανικά το γιατί.
Από το ζευγάρι στο παιδί – και πίσω
Το ζήτημα είναι τεράστιο και, φυσικά, ακουμπάει στον πυρήνα του πώς μεγαλώνουμε εμείς οι ίδιοι τα παιδιά μας. Αν δεν αναγνωρίσουμε το δικό μας εσωτερικό παιδί, εκείνο θα συγκρούεται με εκείνο του/της συντρόφου μας. Μαζί, θα προβάλλουμε πάνω στα φυσικά μας τέκνα αρνητικές εμπειρίες, ακόμα και ως ασυνείδητες σωματικές μνήμες, διαιωνίζοντας διαγενεακά τραύματα και φορτώνοντάς τα με ρόλους και ευθύνες που δεν τους ανήκουν.
Κάπως έτσι, αρκετά παιδιά καταλήγουν να γίνονται ρυθμιστές, παρηγορητές, “καλά παιδιά” ή πεδίο εκτόνωσης ενήλικων συμπλεγμάτων. Όχι όμως συνειδητά. Κανείς δεν μας εξήγησε έγκαιρα, καθώς μεγαλώναμε, από πού πηγάζουν και πώς εξελίσσονται οι ενήλικες σχέσεις. Σε κάθε περίπτωση, το παιδί δεν πρέπει να γίνει ρυθμιστής της σχέσης των γονιών του
Ανοίγω μεγάλη κουβέντα, το ξέρω. Είναι ένα θέμα που μελετάω καιρό και ετοιμάζω κάτι πιο δομημένο και πρακτικό για το πώς μπορούμε να «συνομιλήσουμε» με αυτά τα εσωτερικά παιδιά χωρίς να βάλουμε σε κίνδυνο τη συντροφική και γονεϊκή σχέση μας.
Εδώ, ας μείνουμε στο πώς εμφανίζονται αυτά τα σχήματα στους καβγάδες και πώς μπαίνουν όρια χωρίς να γίνεται ο ένας ψυχολόγος του άλλου – με στόχο την κατανόηση, τις απαραίτητες εξηγήσεις και τη μεσοπρόθεσμη ανακούφιση, μέσα από την ειλικρινή αλληλεπίδραση του ζευγαριού.
Προς το παρόν, την επόμενη φορά που θα ανέβουν οι τόνοι, ας θυμηθούμε ποιος πραγματικά φωνάζει. Ποιο κομμάτι μας έχει ενεργοποιηθεί και τι ηλικία έχει. Ας απαντήσουμε πρώτα σε αυτό και μετά στον άνθρωπο που έχ0υμε απέναντί μας, έτσι ώστε να έρθει ξανά στο πλευρό μας.
Στόχος δεν είναι να μη μαλώνουμε ποτέ, αλλά να μη χανόμαστε μέσα στον καβγά, και να επιστρέφουμε στον ενήλικο εαυτό μας πριν αλληλοεκτοξεύσουμε σκληρές φράσεις για τις οποίες θα μετανιώσουμε. Και πριν το εσωτερικό παιδί του ενός γίνει απειλή για το εσωτερικό παιδί του άλλου.
