Παγκόσμια Ημέρα Περιόδου: Να τελειώνουμε με την ντροπή, την άγνοια και τα μισόλογα

Highlights

Η Παγκόσμια Ημέρα Περιόδου τιμάται κάθε χρόνο στις 28 Μαΐου. Είναι μια διεθνής ημέρα ενημέρωσης και κινητοποίησης για την έμμηνο ρύση, με στόχο να μειωθούν τα ταμπού και το στίγμα γύρω από την περίοδο και να διασφαλιστεί σε όλα τα άτομα με περίοδο η πρόσβαση σε προϊόντα περιόδου, ενημέρωση, υπηρεσίες υγείας και κατάλληλες υποδομές. Η ημερομηνία επιλέχθηκε συμβολικά: ο Μάιος είναι ο 5ος μήνας, επειδή η περίοδος διαρκεί κατά μέσο όρο περίπου 5 ημέρες, και η 28η ημέρα παραπέμπει στον μέσο κύκλο των 28 ημερών.

Γιατί χρειαζόμαστε μια Παγκόσμια Ημέρα Περιόδου;

Η περίοδος ήταν για αιώνες ταμπού στην οικογένεια και, φυσικά, στην ευρύτερη κοινωνία. Πολλά κορίτσια αδιαθέτησαν ξαφνικά, χωρίς να έχουν ιδέα τι τους συμβαίνει. Τρόμαξαν, έκλαψαν, πληγώθηκαν και δεν κατάφεραν ποτέ να συμφιλιωθούν με το σώμα τους. Πολλά κορίτσια, πιο τυχερά, έμαθαν σκόρπιες πληροφορίες την τελευταία στιγμή, από μητέρες ή γιαγιάδες, που απλώς ήξεραν τα συμπτώματα, ψέλλισαν κάποια μισόλογα και δεν είπαν τίποτα παραπάνω. Δεν μπορεί κανείς να τις κατηγορήσει. Ακόμα κι αν ήθελαν να είναι ανοιχτές, ήταν φορείς της δικιάς τους αμηχανίας και άγνοιας για την έμμηνο ρύση.

Πώς μεγάλωσαν οι προηγούμενες γενιές;

Πώς πιστεύετε ότι έμαθαν όσα λίγα έμαθαν για την περίοδο τα περισσότερα κορίτσια που μεγάλωσαν και έγιναν οι γιαγιάδες μας, οι μαμάδες μας, ακόμα και εμείς; Μέσα από μισόλογα ή προειδοποιήσεις χωρίς εξήγηση, μέσα από την ντροπή γύρω από το αίμα, υπερτονισμένη από τους θρησκευτικούς φορείς που έλεγχαν απόλυτα το ποίμνιό τους και θεωρούσαν τη γυναίκα μιαρή. Αλλά και μέσα από τον φόβο ότι η συζήτηση για τη σωματική ωρίμαση («Το κορίτσι που έγινε γυναίκα») θα ανοίξει και άλλες άβολες συζητήσεις, για τις οποίες κανείς δεν τις είχε προετοιμάσει.

Σε όλες αυτές τις συζητήσεις, οι άντρες ήταν από πολύ έως εντελώς απόντες, έχοντας σχεδόν πλήρη άγνοια για μια τελείως φυσιολογική σωματική λειτουργία που αφορά άμεσα τον μισό ανθρώπινο πληθυσμό. Μα από πού να μάθαιναν και εκείνοι; Από τη μητέρα, τις γιαγιάδες, τις θειάδες ή τις αδελφές τους, που λίγα γνώριζαν και ακόμα λιγότερα έλεγαν; Ή από τους άρρενες ιατρούς που συνέδεαν άμεσα τη γυναικεία εμπειρία με την υστερία, ενώ ενημέρωναν μόνο τους άρρενες συγγενείς – ουσιαστικά παραπληροφορώντας τους.

Στο θέμα της περιόδου, της σεξουαλικότητας, της αναπαραγωγής και του γυναικείου σώματος, η θρησκευτική εξουσία και η ανδροκρατούμενη ιατρική λειτούργησαν ιστορικά ως μηχανισμοί ελέγχου.

Η περίοδος στον σύγχρονο δημόσιο διάλογο

Μια γυναίκα, όμως, αναμένεται να έχει περίοδο εκατοντάδες φορές στη ζωή της και κανένας άντρας δεν μπορεί να διεκδικεί την αυθεντία. Παρά τη σημασία της έμμηνου ρύσης στην ανθρώπινη καθημερινότητα, η εκπαίδευσή μας συνεχίζει να περιορίζεται κυρίως σε ό,τι έχει να κάνει με την εγκυμοσύνη. Παρότι και αυτό είναι σημαντικό, κάθε γυναίκα πρέπει να γνωρίζει για το σώμα της πολλά περισσότερα από όσα εξυπηρετούν την αναπαραγωγή και μόνο αυτή.

Τα τελευταία χρόνια η συζήτηση γύρω από την περίοδο άρχισε σταδιακά να ανοίγει στον δημόσιο διάλογο. Ούτε είναι αποκλειστικά γυναικείο θέμα ούτε υπάρχει κανένας λόγος να παραμένει στο σκοτάδι. Οι ενοχές που μας κληροδότησαν οι παλαιότερες γενιές δεν πρέπει επ’ ουδενί λόγω να συνεχίσουν να επηρεάζουν τις ζωές γυναικών και ανδρών, διαιωνίζοντας στερεότυπα μέσα σε εχθρικές, πατριαρχικές κοινωνίες.

Δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να παραμένουν οι σερβιέτες και τα ταμπόν κρυμμένα μέσα στην τσάντα, μέσα στο ντουλάπι, μέσα σε νεσεσεράκι, μην τυχόν και το δει κάποιος άντρας και… κοροϊδέψει (τι άραγε;) ή θιγεί ή παρεξηγηθεί ή ντραπεί. Τα προϊόντα περιόδου χρησιμοποιούνται από τα άτομα με περίοδο για πάρα πολλά χρόνια της ζωής τους. Είναι δυνατόν να μη μιλάμε γι’ αυτά; Είναι δυνατόν να ακούμε ακόμα από γυναίκες ότι οι σύντροφοί τους δεν επιθυμούν να αγοράσουν σερβιέτες, γιατί θίγεται ο «ανδρισμός» τους;

Οι γνώσεις γύρω από την περίοδο είναι ένα καθημερινό ζήτημα υγείας και αυτονομίας που αφορά καταρχάς τα κορίτσια, για να μην αιφνιδιάζονται από αυτό που συμβαίνει ξαφνικά στο σώμα τους. Αφορά όμως και τα αγόρια, για να μη μεγαλώσουν θεωρώντας την περίοδο κάτι αστείο ή βρόμικο ή ξένο, που δεν σχετίζεται καθόλου μαζί τους. Ας μην ξεχνάμε ότι το ελληνικό σχολείο δεν είναι καθόλου period friendly χώρος, με τη συμπεριφορά των προέφηβων και εφήβων αγοριών να φέρνει συχνά τα κορίτσια σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση.

Τι σημαίνει απενοχοποίηση;

Προσοχή: Η πλήρης απενοχοποίηση δεν ισοδυναμεί με τη δημιουργία μιας καλλωπιστικής και ψεύτικης γλώσσας γύρω από κάτι που πράγματι προκαλεί πόνο, φόβο, αμηχανία ή πρακτικές δυσκολίες σε πολλά παιδιά. Σημαίνει να μπορούμε να μιλάμε καθαρά, εγκαίρως και χωρίς ντροπή. Και κυρίως σημαίνει αποστιγματοποίηση της περιόδου, ώστε τουλάχιστον να σταματήσει να οδηγεί τα κορίτσια και τις γυναίκες σε αρνητικά συναισθήματα σε σχέση με τον εαυτό τους και με τους άλλους.

Πότε μιλάμε στα παιδιά για την περίοδο;

Η συζήτηση πρέπει να ξεκινήσει πολύ πριν από την πρώτη περίοδο, ήδη από την προσχολική ηλικία. Αφορμές υπάρχουν: Από τις σερβιέτες και τα ταμπόν της μητέρας ή της αδελφής στο μπάνιο, μέχρι τις τηλεοπτικές διαφημίσεις, από το γεγονός ότι η μαμά δεν κολυμπάει κάποιες ημέρες μέχρι τις πληροφορίες που λαμβάνει ένα μικρό παιδί από κάποιο άλλο παιδί στο σχολικό περιβάλλον.

Πόσο ακόμη θα αντέχουμε;

Βασικό είναι να διακρίνουμε το φυσιολογικό από το «έτσι συμβαίνει στις γυναίκες, θα το αντέξεις, όπως όλες μας», ένα από τα συνηθέστερα αφηγήματα που χρησιμοποιούν, δυστυχώς, οι ίδιες οι γυναίκες. Η περίοδος μπορεί να συνοδεύεται από πόνο, ανεξέλεγκτη αιμορραγία, μεταβολές στη διάθεση και δυσκολίες στην καθημερινότητα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η γυναίκα οφείλει να υπομένει αγόγγυστα κάθε κράμπα, κάθε σωματική εξάντληση ή κάθε φόβο, επειδή «συμβαίνει σε όλες μας, σκάσε!» Η γνώση βοηθά ώστε τυχόν δυσκολίες να αντιμετωπιστούν έγκαιρα και σωστά, με τη λιγότερο δυνατή ταλαιπωρία.

Όχι μόνο κορίτσια, όχι μόνο γυναίκες

Για να απενοχοποιηθεί η περίοδος, δεν γίνεται να μιλάμε μόνο στα κορίτσια. Τα μικρά αγόρια χρειάζεται να ξέρουν τι είναι η περίοδος με τον ίδιο τρόπο που μαθαίνουν τι είναι η εγκυμοσύνη, ο ιδρώτας, οι τρίχες στο σώμα. Οι βαρυσήμαντες ανακοινώσεις περισσεύουν. Οι πρώτες πληροφορίες για την έμμηνο ρύση εντάσσονται στην καθημερινότητα, πρώτα με γλώσσα απλή και έπειτα με πιο σύνθετη, ως καθολική κοινωνική εμπειρία.

Το ίδιο ισχύει και για τους άντρες. Μολονότι δεν μπορούν να είναι κεντρικοί αφηγητές μιας εμπειρίας που δεν βιώνουν οι ίδιοι, δεν υπάρχει κανένας λόγος να αποσύρονται από τη συζήτηση, να γελούν αμήχανα, να κάνουν σεξιστικά αστεία και να μην μπορούν να απαντήσουν σωστά όταν ένα παιδί ρωτήσει.

Τα χιλιάδες χρόνια όπου η περίοδος αντιμετωπιζόταν ως αστείο, ως προσβολή, ως μυστικό, ως κάτι «βρόμικο και μιαρό» ανήκουν οριστικά στο παρελθόν. Οι νέες γενιές γνωρίζουν την περίοδο νωρίς, ως μια φυσική σωματική λειτουργία που αφορά άμεσα κάποιους ανθρώπους και έμμεσα όλους: στο σπίτι, στο σχολείο, στις φιλίες, στα σπορ, στις σχέσεις, στην καθημερινότητα. Απενοχοποίηση δεν σημαίνει απλώς να μιλούν πιο άνετα μόνο όσα παιδιά θα έχουν περίοδο, αλλά στο να πάψει η περίοδος να είναι λόγος αμηχανίας για οποιοδήποτε παιδί.

Το ταμπού της περιόδου, εγκατεστημένο κοινωνικά εδώ και αμέτρητα χρόνια, πρέπει να γκρεμιστεί για τις επόμενες γενιές. Και ο τρόπος για να γίνει αυτό είναι ευκολότερος από όσο φανταζόμαστε. Η συζήτηση με τις κατάλληλες λέξεις από πολύ μικρή ηλικία.

Με αφορμή, λοιπόν, την Παγκόσμια Ημέρα Περιόδου, ας ρίξουμε μια ματιά σε τέσσερα βιβλία που μπορούν να γίνουν αφορμή για γνώση και για συζήτηση: Πρώτα για τα μικρότερα παιδιά και τα παιδιά που πλησιάζουν ή ζουν την πρώτη περίοδο, και έπειτα για τις μεγαλύτερες έφηβες, τις μητέρες και τους ενηλίκους που θέλουν να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους και να διακρίνουν την αλήθεια από τους μύθους.

Να σημειώσω ότι υπάρχουν καλά βιβλία που μιλούν στα παιδιά για την περίοδο, όμως μέσα σε ένα πλαίσιο που αφορά γενικά τη μετάβαση στην εφηβεία. Εδώ επιλέγουμε βιβλία τα οποία μιλούν αποκλειστικά για τη διαδικασία της περιόδου.

Το Όλα για την περίοδο, από τις Εκδόσεις Πατάκη, προσφέρει λέξεις και εξηγήσεις χωρίς να μετατρέπει την περίοδο σε κάτι βαρύ, φοβιστικό ή απαγορευμένο. Το βιβλίο απαντά σε όλες τις απορίες που μπορεί να έχουν οι προέφηβες και οι προέφηβοι, με στόχο να πάψει η περίοδος να αποτελεί ταμπού. Με τον τρόπο αυτό, θα μιλούν άνετα, χωρίς ντροπή, στην παρέα, την οικογένεια ή το σχολείο.

Η Άννα Ρουά και η Μαντμουαζέλ Καρολίν συνέλαβαν από κοινού την ιδέα αυτού του βιβλίου ως ενός πρακτικού, προσβάσιμου και ζωντανού «χάρτη» για μια ψύχραιμη αντιμετώπιση αυτού του σημαντικού βήματος, που σηματοδοτεί το πέρασμα στην εφηβεία.

Το Καλώς ήρθες στην περίοδό σου, από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, είναι ένας ειλικρινής, διασκεδαστικός οδηγός για προεφήβους, από τις δρ. Μελίσα Κανγκ και Γιούμι Στάινς.

Η πρώτη περίοδος μπορεί να τρομάζει, να φαίνεται παράξενη και να ζορίζει κάπως, πόσω μάλλον όταν αρχίζουν οι διάφορες ερωτήσεις γύρω από αυτήν. Αυτό το βιβλιαράκι περιέχει συμβουλές για όλα όσα χρειάζεται να ξέρει κανείς: από το πώς εμφανίζονται στο σώμα οι κράμπες μέχρι το πώς νιώθει το αίμα να βγαίνει, αλλά και τι πρέπει να κάνει αν η σερβιέτα έχει διαρροές και ποτίσει το εσώρουχο και τα ρούχα.

Στις σελίδες του υπάρχουν αληθινά παραδείγματα, αφηγήσεις σε πρώτο πρόσωπο και ερωτήσεις εφήβων, μαζί με απαντήσεις από ειδικούς, ώστε η περίοδος να πάψει να μοιάζει με κάτι παράξενο, τρομακτικό ή αμήχανο.

Είτε πρόκειται για ένα αγχωμένο εννιάχρονο είτε για έναν προβληματισμένο γονιό προεφήβου είτε απλώς για κάποια ή κάποιον που έχει θέλει να συμπληρώσει τα κενά στις γνώσεις της ή του, το βιβλίο τού προσφέρει όλες τις πληροφορίες με καθησυχαστικό και ευχάριστο τρόπο.

Η Βίβλος της περιόδου: Διαχωρίζοντας τον μύθο από την ιατρική, από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο (Μετάφραση: Λίζα Εκκεκάκη), είναι ένας πρακτικός οδηγός με έγκυρη ιατρική πληροφόρηση από τη γυναικολόγο Jen Gunter, μια αξιόπιστη σύγχρονη φωνή της γυναικείας υγείας. Το βιβλίο απευθύνεται σε κάθε γυναίκα 16+, μα και σε κάθε άντρα που θέλει να μάθει περισσότερα, εξηγώντας τι είναι φυσιολογικό, τι είναι ανησυχητικό και πότε πρέπει να ζητήσουμε ιατρική βοήθεια.

Απαντά σε καίριες, σχετικές με την περίοδο, ερωτήσεις και πληροφορεί για θέματα όπως: τι ακριβώς συμβαίνει κατά την έμμηνο ρύση, γιατί πονάμε, πώς επιδρά το στρες και η υγεία στον κύκλο, γιατί η περίοδος σχετίζεται με ημικρανίες, τι είναι το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο και τι η διάρροια της περιόδου, τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, πώς σχετίζεται το ενδομήτριο με το ανοσοποιητικό σύστημα, ποια προϊόντα είναι αποδεκτά και τι πραγματικά συμβαίνει με το σύνδρομο τοξικού σοκ. Επιπλέον, αναδεικνύει τις διαφορετικές πολιτισμικές αντιλήψεις για την περίοδο και πώς αυτές επηρεάζουν κορίτσια και γυναίκες.

Η Δύσκολη περίοδος, από το ΦυστίκιΠουΚυλάει και τις Εκδόσεις Διόπτρα είναι ένας ωμός, ειλικρινής, ξεκαρδιστικός οδηγός για τη γυναικεία φύση, χωρίς λογοκρισία!
Από την πρώτη περίοδο έως την εμμηνόπαυση, το Φυστίκι ΠουΚυλάει φέρνει στο φως όλα τα μυστικά της γυναικείας εμπειρίας με καυστικό χιούμορ, κοφτερό πνεύμα και μηδενική ντροπή. Ένα μοντέρνο autofiction που συνδυάζει το εγχειρίδιο επιβίωσης και τη φεμινιστική φωνή, ένα βιβλίο για κάθε γυναίκα. Φυσικά, και οι άντρες είναι ευπρόσδεκτοι, με δική τους ευθύνη… Θα γελάσετε. Θα βρίσετε. Μπορεί να κλάψετε. Και κάπου ανάμεσα στα αστεία και στις σπαρακτικές αλήθειες, θα αναγνωρίσετε κομμάτια του εαυτού σας – και θα συνειδητοποιήσετε ότι δεν είστε μόνες.

Διαβάζοντας το βιβλίο του Φιστικιού, θυμήθηκα ξανά ότι υπάρχουν γυναίκες που περνούν ακόμα χειρότερες περιόδους απ’ ό,τι εγώ, η χιλιοταλαιπωρημένη και μονίμως αφαιμαγμένη, με αιματοκρίτη γύρω στο 30, εδώ και 35 χρόνια.

Είναι ταυτόχρονα ένα βιβλίο που μου έδειξε πόσο τυχερή ήμουν, γιατί στο σπίτι όπου μεγάλωσα η περίοδος δεν ήταν θέμα ταμπού. To Φυστίκι, με την οποία είμαστε πάνω κάτω συνομήλικες, έφαγε χαστούκι από τη μάνα της στην πρώτη περίοδο, χωρίς να ξέρει από πού της ήρθε. Εμένα, πάλι, οι γονείς μου με αγκάλιασαν, με συνεχάρησαν, με πήγαν για burger (σε μια εποχή, όπου τα μπεργκεράδικα σπάνιζαν) και με χαρτζιλίκωσαν, μια και άλλαξα πίστα!

Είναι ένα βιβλίο που διάβασα με τη μία, μολονότι με ζόρισε σε πολλά σημεία, γιατί ακουμπούσε πάνω στις δικές μου αρνητικές εμπειρίες, δυσμηνόρροιας και γυναικολογικών χειρουργείων. Φυσικά, το παρέδωσα στη δεκαεξάχρονη κόρη μου, για να μπορέσει να κατανοήσει βαθύτερα και πιο συνολικά την εμπειρία για κάτι το οποίο θα της συμβαίνει για 30-35 χρόνια ακόμα.