Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού σήμερα. Μια μέρα που υπάρχει για να θυμίζει ότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην ταυτότητα και στο παιχνίδι, δικαίωμα να ανοίξει τα φτερά του όπως το ίδιο θέλει – χωρίς καμία διάκριση, για κανέναν λόγο. Σε αυτά τα δικαιώματα στέκεται και το εικονογραφημένο βιβλίο Όταν ανοίγω τα φτερά μου του Marc Majewski, σε μετάφραση του Μάνου Μπονάνου, από τις Εκδόσεις Διόπτρα.
Το αγγλικό πρωτότυπο, Butterfly Child, κυκλοφόρησε το 2022 και προτείνεται διεθνώς για ηλικίες περίπου 4–8 ετών. Έχει έχει ήδη συμπεριληφθεί σε λίστες επιλεγμένων τίτλων, επειδή συνδέει την παιδική ελευθερία στο παιχνίδι με την αποδοχή της ταυτότητας και την εμπειρία του εκφοβισμού.
Στην καρδιά της ιστορίας βρίσκεται ένα μικρό αγόρι που λατρεύει τις πεταλούδες και ντύνεται πεταλούδα. Ένα πρωινό φορά τα δικά του, χειροποίητα, πορτοκαλί φτερά, προσθέτει μια τελευταία πινελιά και βγαίνει στην εξοχή για να «πετάξει». Χορεύει, στριφογυρίζει, αφήνει το σώμα του να γεμίσει τον χώρο – μέχρι που μια παρέα παιδιών το στοχοποιεί, το κοροϊδεύει και τσαλακώνει τη στολή του. Το πέταγμα σταματά απότομα. Το παιδί γυρίζει σπίτι απογοητευμένο, με τα φτερά του σπασμένα.
Εκεί, όμως, συναντά έναν πατέρα που ακούει και στέκεται με το μέρος του. Μαζί επιδιορθώνουν τα φτερά, ξαναράβουν και ξαναβάφουν, μέχρι το παιδί να είναι έτοιμο να βγει ξανά έξω. Όταν επιστρέφει στην εξοχή, δεν κρύβεται. Ανοίγει πάλι τα φτερά του και συνεχίζει να χορεύει όπως θέλει, αφήνοντας τους νταήδες «καρφωμένους» στο έδαφος – όλους, εκτός από έναν που τελικά διαλέγει να πετάξει μαζί του. Έτσι, δίπλα στην ιστορία ενός παιδιού που ξαναβρίσκει τη φωνή του, βλέπουμε και την πιθανότητα της αλλαγής μέσα στην ίδια την ομάδα.
Διεθνώς, το βιβλίο διαβάζεται ως μια συμπεριληπτική ιστορία για την ελευθερία της ταυτότητας και την έκφραση πέρα από τα στερεότυπα. Δεν είναι τυχαίο ότι καταγράφεται συχνά σε λίστες ΛΟΑΤΚΙ+ φιλικών βιβλίων για παιδιά και προτείνεται για συζητήσεις γύρω από τον εκφοβισμό, την αυτοεκτίμηση και το δικαίωμα να είσαι «ο εαυτός σου», όποιος κι αν είναι αυτός. Η γονεϊκή στήριξη είναι αυτή που μεταμορφώνει την ντροπή που προκύπτει από τον εκφοβισμό σε αίσθηση ελευθερίας.
Η εικονογράφηση του Majewski είναι ζωγραφισμένη με πλατιές πινελιές, έντονα πορτοκαλί και κίτρινα, καταπράσινα λιβάδια και ουρανούς που ανοίγουν πάνω από το παιδί. Οι εικόνες κουβαλούν σχεδόν μόνες τους τη μετάβαση από τη χαρά στον πόνο και πίσω στην ελευθερία, γι’ αυτό και το βιβλίο στέκεται γερά ακόμη και σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: πρώτα νιώθουν ό,τι συμβαίνει, μετά βρίσκουμε τις λέξεις.
Ο συγγραφέας έχει αναφέρει ότι εμπνεύστηκε από τη δική του παιδική εμπειρία ως ευαίσθητο παιδί που ένιωθε πως δεν χωρούσε στα συμβατικά πλαίσια του φύλου του. Το βιβλίο ήρθε ως συνέχεια της δικής του παιδικής εμπειρίας διαφορετικότητας και τοποθετεί ξεκάθαρα στο κέντρο την άνευ όρων στήριξη του γονιού. Γι’ αυτό και το Όταν ανοίγω τα φτερά μου χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες ως εργαλείο συζήτησης για τη συμπερίληψη, τα έμφυλα στερεότυπα και τον ρόλο της οικογένειας όταν ένα παιδί δεν «χωρά» στα συνηθισμένα πρότυπα.
Ένα βιβλίο για την αποδοχή του εαυτού, τη φαντασία, την αγάπη και τη συμπερίληψη, για παιδιά από 5 ετών και για ενήλικους που είναι διατεθειμένοι να σταθούν δίπλα στο παιδί, όχι απέναντί του, την ώρα που ανοίγει τα φτερά του. Από τις πιο όμορφες, έντονες και πολύχρωμες εικονογραφήσεις που έχω συναντήσει τα τελευταία χρόνια. Νιώθεις πραγματικά ότι μπαίνεις στον κόσμο του παιδιού και πετάς μαζί του.
