Ένας πατέρας πηγαίνει με το παιδί του μια βόλτα στο μουσείο μοντέρνας τέχνης. Στέκεται συγκλονισμένος και πολυλογώντας μπροστά σε έναν πίνακα που αγαπά, απορροφάται και το παιδί συνεχίζει την πορεία του – όχι φυσικά από μόνο του.
Κάποιος –ποιος άραγε;– το καλεί και εκείνο, όπως είναι φυσικό, ακολουθεί. Από εκείνη τη στιγμή, η επίσκεψη μεταμορφώνεται σε μια πολύχρωμη περιπέτεια περιπλάνησης σε έναν χώρο γεμάτο μαγεία.
Οι μορφές των πινάκων αρχίζουν να κινούνται, να βγαίνουν από τα κάδρα και να οδηγούν το παιδί να ανεβοκατεβεί σκάλες, να κρυφτεί σε αίθουσες, να τρέξει στους διαδρόμους και να διασκεδάσει παίζοντας, μέχρι τελικά να ξαναβρεί τον μπαμπά του απορροφημένο ακόμα από τον πίνακά του. Και να κλείσουν το παιχνίδι τους μαζί, με μια κυριολεκτική βουτιά στην τέχνη.
Με άλλα λόγια, η τέχνη καλεί το παιδί στον κόσμο της, με τον πιο φιλικό τρόπο: Γαργαλώντας του την περιέργεια. Αυτά συμβαίνουν στο βιβλίο Μια βόλτα στο μουσείο: Μια παιχνιδιάρικη ξενάγηση στη μοντέρνα τέχνη, της Luisa Vera, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ιωάννας Καπετάνου.
Η Μοντέρνα Τέχνη μέσα από τα παιδικά μάτια
Ο μικρός πρωταγωνιστής διασχίζει τις τεχνοτροπίες και τα βασικά ρεύματα μοντέρνας τέχνης, από τον ιμπρεσιονισμό ως την ποπ αρτ, συναντώντας, με τρόπο έμμεσο και παιγνιώδη, τον Μονέ, τον Βαν Γκογκ, τον Ντεγκά, τον Ματίς, τον Πικασό, τον Μοντριάν, τον Γκογκέν, τον Μιρό, την Πόποβα, τον Πόλοκ, τον Γουόρχολ και άλλους δημιουργούς-δάσκαλους της μοντέρνας τέχνης, που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Κάθε δισέλιδο, βασισμένο σε πραγματικούς πίνακες, παρουσιάζει με συντομία ένα καλλιτεχνικό ρεύμα και τους βασικούς εκπροσώπους του. Ο μικρός αναγνώστης παρατηρεί μέσα από αναδιπλούμενες σελίδες τις γραμμές, τα χρώματα, τα σχήματα, τα πρόσωπα, τις παράξενες συνθέσεις, τα τοπία, που δεν είναι «κανονικά», καθώς δεν υπακούν στις καθημερινές αναπαραστάσεις.
Η μοντέρνα τέχνη, που τόσο συχνά οι ενήλικοι φοβούνται ότι δεν μπορεί να γίνει κατανοητή από τα παιδιά, μπορεί να ερμηνευτεί μέσα από την περιέργεια και τη φαντασία, καθώς σπάει κάθε καλούπι πιστής αναπαράστασης. Έτσι, τα παιδιά αναδεικνύονται ως ιδανικό κοινό, καθώς ακόμα δεν έχουν εσωτερικεύσει πλήρως τα ενήλικα φίλτρα που ορίζουν τι είναι «σωστό», «όμορφο» ή «κανονικό».
Ποιο παιδί, άλλωστε, δεν θα εντυπωσιαζόταν από γλυπτά που κρέμονται στο ταβάνι ή από φιγούρες που κινούνται και κάνουν θόρυβο ή έργα ζωγραφισμένα αλλόκοτα με τα χέρια ή με πινέλα. Και ποιο παιδί δεν θα προσπαθούσε να νοηματοδοτήσει το παράλογο με τον τρόπο του, ιδιαίτερα αφού δεν περιορίζεται από «σωστές» και «λάθος» αναγνώσεις;
Αναδιπλούμενες σελίδες και λαβύρινθοι
Η φυσική υπόσταση του βιβλίου αναπαριστά την εμπειρία της περιπλάνησης σε ένα μουσείο. Καθώς το παιδί ξεδιπλώνει κάθε σελίδα, φτιάχνει τη διαδρομή του και χάνεται μέσα στις εικόνες, μα τελικά ξεφεύγει από τις μικρές προκλήσεις τους για να συνεχίσει πιο κάτω. Λαμβάνει συνοπτικές οδηγίες και συμμετέχει στην ανάγνωση με όλο του το σώμα, με τα χέρια και τα μάτια να είναι τα πιο βασικά του εργαλεία, ώστε να ακολουθεί τη λογική του δημιουργικού χάους που γεννά η μοντέρνα τέχνη.
Η Luisa Vera αποφάσισε να γράψει και να εικονογραφήσει αυτό το παιδικό βιβλίο για την τέχνη μετά την εμπειρία από τις δικές της επισκέψεις σε μουσεία, συνοδεύοντας τον μικρό γιο της. Όταν ο πιτσιρικάς βαριόταν, του πρότεινε οπτικά παιχνίδια με τους πίνακες και τον ίδιο τον μουσειακό χώρο και η στάση του αμέσως άλλαζε. Επομένως, δεν επεδίωξε να διδάξει τα παιδιά πώς «πρέπει» να αγαπούν τη μοντέρνα τέχνη, αλλά για να τους δείξει εναλλακτικές δημιουργικές πορείες μέσα από αυτή.
Το βιβλίο καλεί το παιδί πρώτα να κινηθεί ελεύθερα και να διασκεδάσει. Και μέσα από το παιχνίδι, να αναγνωρίσει το μεγαλείο της τέχνης, όπου κάθε ζωγράφος δημιουργεί από διαφορετική βάση, με διαφορετικά υλικά, με διαφορετικές τεχνικές, χωρίς να προσπαθεί να αντιγράψει την πραγματικότητα.
Η μοντέρνα τέχνη δεν επιβάλλει ούτε έναν μοναδικό τρόπο δημιουργίας ούτε έναν μοναδικό τρόπο πρόσληψης και ερμηνείας. Αντιθέτως, δίνει χώρο στο μυαλό να επεξεργαστεί ό,τι βλέπει μέσα από την προσωπική ματιά, εξασκώντας τον οπτικό γραμματισμό.
Σε ποιες ηλικίες απευθύνεται το Μια Βόλτα στο Μουσείο;
Μολονότι το πρωτότυπο ισπανικό βιβλίο στοχεύει σε παιδιά από 4 ετών, η ελληνική πρόταση, για παιδιά από 6 ετών, μοιάζει πιο ταιριαστή, χωρίς φυσικά να είναι απαγορευτική στα μικρότερα παιδιά για χάζι, παιχνίδι και διασκέδαση.
Απλώς, ένα παιδί δημοτικού μπορεί να ευχαριστηθεί περισσότερο την περιπλάνηση στους χάρτινους μουσειακούς λαβυρίνθους, ενσωματωμένους στο μεταβαλλόμενο εικαστικό περιβάλλον κάθε σαλονιού, να σταθεί και να προσπαθήσει να ερμηνεύσει πολλαπλά τις εικόνες, να ρωτήσει πληροφορίες για κάθε καλλιτέχνη και να συνδέσει το βιβλίο με μια πραγματική επίσκεψη σε μουσείο ή με μια σχολική καλλιτεχνική δραστηριότητα. Ένα μικρότερο παιδί μπορεί επίσης να το απολαύσει, αλλά περισσότερο ως απλό εικαστικό παιχνίδι.
Διάβασμα και παιχνίδι μαζί
Σε κάθε περίπτωση, ιδανικό θα ήταν η πρώτη τουλάχιστον ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου να γίνει συνοδεία ενηλίκου, ιδίως στα μικρότερα παιδιά που δεν έχουν αρκετές προσλαμβάνουσες. Οι καλλιτεχνικές αναφορές είναι πολλές και όχι αυτονόητες, οπότε χρειάζεται μια μικρή προετοιμασία και μια χαλαρή ξενάγηση πριν τα αφήσουμε να περιηγηθούν μόνα μέσα στις σελίδες του.
Η απουσία επεξηγήσεων μπορεί αρχικά να δυσκολέψει τον ενήλικο που δεν γνωρίζει καλά τα έργα αναφοράς. Από την άλλη, δίνει σε όλη την οικογένεια αφορμή για κοινές αναζητήσεις. Το βιβλίο γίνεται αφορμή να ψάξουν γονείς και παιδιά μαζί πληροφορίες, να δουν πραγματικούς πίνακες, να συγκρίνουν τις εικόνες του βιβλίου με τα έργα από τα οποία εμπνέονται. Και όλα τα παραπάνω, να ανοίξουν νέους δρόμους σύνδεσης, επικοινωνίας και σκέψης. Ουσιαστικά, είναι ένα κείμενο διπλής απεύθυνσης, που κάθε τόσο κλείνει το μάτι και στον μεγάλο αναγνώστη.
Γι’ αυτό και δεν εξαντλείται στην πρώτη ανάγνωση, αλλά παραμένει ως βιβλίο αναφοράς στη μοντέρνα τέχνη και πρόσκληση για παιχνίδι και δημιουργία, που κατεβαίνει από το ράφι της βιβλιοθήκης όποτε χρειάζεται ή όποτε η οικογένεια το επιθυμεί.
Συμπερασματικά, το Μια βόλτα στο μουσείο είναι ένα καλοσχεδιασμένο εικονοβιβλίο γνώσεων με ευφυή εικαστική οργάνωση, που το καθιστά αμέσως ελκυστικό και ενδιαφέρον. Δεν έχει ως στόχο να κάνει τη μοντέρνα τέχνη «εύκολη» ούτε περιορίζεται σε χαριτωμένες ή ενδιαφέρουσες πληροφορίες.
Αυτό που κάνει με επιτυχία είναι να απομυθοποιήσει την ανάγκη για ρεαλισμό, μετατρέποντας τη μοντέρνα τέχνη σε ένα ζωντανό, οικείο πεδίο εξερεύνησης. Ταυτόχρονα, δεν αντιμετωπίζει το μουσείο ως θεσμό «υψηλής» ή απρόσιτης κουλτούρας, αλλά ως μαγικό σύμπαν. Έτσι, δίνει σε μικρούς και μεγάλους πρόσβαση σε απρόσμενους κώδικες με απρόσμενα μέσα, ώστε να επιχειρήσουν να αφεθούν σε αυτό που κοιτάζουν, να το αποκρυπτογραφήσουν ελεύθερα και να το αφήσουν να τους οδηγήσει όπου τους πάει ο νους τους.
Μια βόλτα στο Μουσείο, Λουίσα Βέρα, 6+
Μετάφραση: Ιωάννα Καπετάνου, Εκδόσεις Μεταίχμιο
