Ωραίες οι συμβουλές περί οργάνωσης της σχολικής τσάντας και της παιδικής ενδυμασίας από το προηγούμενο βράδυ, ώστε να γλιτώσουμε χρόνο και να αποτρέψουμε το χάος. Όμως, ένα μεγάλο στοίχημα για την ψυχική ισορροπία και τη μαθησιακή ετοιμότητα του παιδιού παίζεται την πρώτη ώρα αφού ανοίξει τα μάτια του το πρωί. Γι’ αυτό και στις ΗΠΑ, ειδικοί ψυχικής υγείας και εργοθεραπευτές προτείνουν στους γονείς να εξασφαλίζουν για τα παιδιά τους ένα πρωινό χαμηλής διέγερσης (low dopamine morning).
Η ντοπαμίνη είναι νευροδιαβιβαστής που συμμετέχει στο πώς ο εγκέφαλος σηματοδοτεί τα ερεθίσματα, προβλέπει ανταμοιβές και κινητοποιείται να τις αναζητήσει. Όταν ένα παιδί ξεκινά τη μέρα με πολύ γρήγορα, έντονα ερεθίσματα με άμεση επιβράβευση ή πολύ γλυκές γεύσεις, το σύστημα ανταμοιβής παίρνει διαδοχικά «σήματα» υψηλής έντασης.
Έτσι ανεβαίνει ο ρυθμός διέγερσης και μειώνεται προσωρινά η ανοχή σε ό,τι είναι πιο αργό και λιγότερο «ανταποδοτικό» άμεσα. Όταν μετά έρθει η απότομη μετάβαση στο σχολείο, έρχεται μαζί της η δυσκολία αλλαγής ρυθμού, η ανυπομονησία, η νευρικότητα και εν γένει μια μεγαλύτερη ανάγκη για εναλλασσόμενα εξωτερικά ερεθίσματα μέχρι να επαναρυθμιστεί το νευρικό σύστημα.
Πέραν από τον θόρυβο που γίνεται για αυτή την τάση στο TikTok, πρόκειται για μια αφορμή να φροντίσουμε τη σωστή γνωστική και ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού μας. Η κεντρική θέση είναι απλή. Αν η ημέρα του παιδιού ξεκινήσει με υπερδιέγερση, η μετάβαση στο σχολείο γίνεται πιο δύσκολη και η αντοχή στην ηρεμία μειώνεται.
Ο μηχανισμός της υπερδιέγερσης
Το πρωί, ο εγκέφαλός μας είναι ξεκούραστος και ευαίσθητος στα ερεθίσματα – γενικά το νευρικό μας σύστημα είναι ακόμα ήρεμο. Αν η πρώτη επαφή του παιδιού με τον κόσμο είναι μια οθόνη και οι δυνατοί ήχοι που συνοδεύουν τη χρήση από παιδιά (κινούμενα σχέδια, YouTubers, TikTokers, βιντεοπαιχνίδια, scrolling κ.ά.) ή/και ένα πρόγευμα γεμάτο ζάχαρη και υπερ-επεξεργασμένες τροφές, ο οργανισμός πλημμυρίζει με ντοπαμίνη, το παιδί νιώθει μια τεχνητή ευφορία και βρίσκεται σε μια φαινομενικά ευχάριστη ένταση.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η οθόνη και οι λιχουδιές σταματούν απότομα για να πάει στο σχολείο. Καθώς το σύστημα ανταμοιβής έχει λάβει διαδοχικά σήματα υψηλής έντασης, το σώμα μπαίνει πιο γρήγορα σε κατάσταση διέγερσης και το παιδί δυσκολεύεται περισσότερο να περάσει σε ήσυχο ρυθμό. Φτάνει στην τάξη και ξαφνικά η δασκάλα, το βιβλίο, η αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές, η συγκέντρωση τού φαίνονται αργά και βαρετά. Ο εγκέφαλός του, συνηθισμένος στην υπερδιέγερση της πρώτης εξύπνιας πρωινής ώρας του, δυσκολεύεται να προσαρμοστεί σε κανονικούς ρυθμούς.
Γιατί η βαρεμάρα είναι απαραίτητη
Εφαρμόζοντας κανόνες που οδηγούν σε ένα πρωινό χαμηλής διέγερσης, ουσιαστικά προστατεύουμε το νευρικό σύστημα του παιδιού και το βοηθάμε να ρυθμιστεί. Τα θετικά αποτελέσματα είναι άμεσα ορατά στην καθημερινότητα.
1. Αυξημένη συγκέντρωση στην τάξη Όταν ο εγκέφαλος δεν έχει εξαντληθεί από τα ερεθίσματα της οθόνης, διατηρεί τα αποθέματα προσοχής για την εκπαιδευτική διαδικασία. Το παιδί μπορεί να ακούσει, να επεξεργαστεί πληροφορίες και να μείνει συγκεντρωμένο, όταν η πλήξη του υπάρχει σε φυσιολογικά επίπεδα.
2. Συναισθηματική σταθερότητα Τα παιδιά που ξεκινούν τη μέρα τους ήρεμα, χωρίς τις εναλλαγές έντασης που προκαλούν τα βίντεο και τα παιχνίδια, εμφανίζουν λιγότερα ξεσπάσματα (tantrums) μέσα στη μέρα. Η μετάβαση από το σπίτι στο σχολείο γίνεται ομαλά, χωρίς τη δύσκολη συμπεριφορά που συχνά αντιμετωπίζουμε όταν κλείνει η οθόνη.
3. Ενίσχυση της δημιουργικότητας Εδώ κρύβεται η αξία της «βαρεμάρας». Ένα παιδί που δεν τροφοδοτείται παθητικά με εικόνες το πρωί, βρίσκει χώρο να ενεργοποιήσει τη φαντασία του. Θα ζωγραφίσει, θα παίξει λίγο με τα τουβλάκια, θα παρατηρήσει τι συμβαίνει έξω από το παράθυρο, καθώς θα ντύνεται, θα βοηθήσει στο σερβίρισμα του προγεύματος, θα συζητήσει. Αυτή η ενεργητική συμμετοχή βάζει σε ρυθμό τον εγκέφαλο σταδιακά και ομαλά.
4. Κοινωνική σύνδεση Χωρίς οθόνες, το πρόγευμα της οικογένειας στο τραπέζι γίνεται ξανά χώρος επικοινωνίας. Οι γονείς και τα παιδιά συνδέονται, κοιτάζονται στα μάτια και συζητούν, αντί να κοιτούν μια συσκευή. Αυτή η σύνδεση γεμίζει τη «συναισθηματική δεξαμενή» του παιδιού πριν από τον αποχωρισμό της εργάσιμης/σχολικής ημέρας.
Πώς εφαρμόζεται το πρωινό χαμηλής διέγερσης
Πολύ απλά, αρκεί να είστε αποφασιστικοί και σταθεροί με τα όρια που έχετε βάλει.
-
Μηδενική οθόνη: Είναι ο κανόνας-κλειδί. Καμία εξαίρεση το πρωί (εκτός αν συντρέχει πολύ σοβαρός λόγος). Για μικρούς και μεγάλους, τουλάχιστον όσο τα παιδιά είναι στο σπίτι.
-
Πρωτεΐνη αντί για ζάχαρη: Σταθεροποιεί το σάκχαρο και την ενέργεια, αποφεύγοντας τις απότομες αυξομειώσεις. Δώστε τους για πρόγευμα γιαούρτι με φρούτο και λίγους ξηρούς καρπούς, αυγό με ψωμί και λίγο τυρί, τοστ με τυρί και λαχανικά και σίγουρα βρώμη.
-
Φυσικό φως: Ανοίξτε τα παράθυρα. Το φως του ήλιου ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό και ξυπνά το σώμα βιολογικά.
-
Εργασίες χαμηλής έντασης: Στρώσιμο κρεβατιού, ντύσιμο, προετοιμασία τσάντας. Δραστηριότητες που γειώνουν το παιδί στην πραγματικότητα, ανάλογα με την ηλικία και τον χρόνο που υπάρχει.
Στην εποχή της διάσπασης προσοχής, το να κρατάμε τα πρωινά «αργά» και «αναλογικά» είναι μια σύγχρονη και ουσιαστική πράξη φροντίδας για το μυαλό των παιδιών μας. Είναι μια μικρή αλλαγή που, σε αρκετές οικογένειες, βελτιώνει τη μετάβαση στο σχολείο.
Σημείωση: Το πρωινό χαμηλής διέγερσης δεν είναι, τουλάχιστον ακόμα, θεραπευτικό πρωτόκολλο ούτε κανόνας που ταιριάζει σε όλα τα παιδιά. Σε παιδιά με ΔΕΠΥ, ΔΑΦ, έντονο άγχος ή αισθητηριακή ευαισθησία, η χαμηλή διέγερση μπορεί να χρειάζεται διαφορετική διαχείριση. Σε τέτοια περίπτωση, ζητήστε καθοδήγηση από τον παιδίατρο και όποιον ειδικό παρακολουθεί το παιδί.
