Όλοι έχουμε αναμνήσεις από τις σχολικές αυλές.
Γέλια, κλάματα, φωνές, κυνηγητό, μπάλες, παρέες.
Εκεί γνωρίσαμε φίλους. Εκεί τσακωθήκαμε, τα ξαναβρήκαμε. Μοιραστήκαμε τα διαλείμματα σαν μικρές ανάσες ελευθερίας ανάμεσα στα μαθήματα.
Κι έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, μάθαμε τι σημαίνει να είσαι μέρος μιας ομάδας.
Κι όμως, όταν σήμερα κοιτάζω μια σχολική αυλή, νιώθω πως κάτι έχει αλλάξει.
Κι όχι απλώς επειδή πέρασαν τα χρόνια. Το «τοπίο» είναι διαφορετικό.
Όχι μόνο οπτικά –μα κυρίως συναισθηματικά.
Δεν είναι πια το ζωντανό, αυθόρμητο παιχνίδι που θυμόμαστε. Είναι ένταση. Πολλή ένταση.
Φωνές, σπρωξίματα, ανταγωνισμός.
Παιδιά που δείχνουν να μην ξέρουν πώς να παίξουν μαζί, πώς να συνεργαστούν, πώς να μοιραστούν.
Σαν να μην έχουν πια τα εργαλεία για να χτίσουν σχέσεις.
Σαν κάτι βασικό να έχει σπάσει.
Ναι, δεν είναι όλα τα παιδιά έτσι. Ούτε όλες οι αυλές ίδιες.
Αλλά υπάρχει μια τάση, ειδικά στις αυλές των πόλεων, που γίνεται όλο και πιο ορατή.
Κι αυτό δεν το παρατηρούν μόνο οι «νοσταλγοί» των παλιών εποχών. Το βλέπουν γονείς, δάσκαλοι, ψυχολόγοι.
Μια γενικευμένη ανησυχία απλώνεται.
Μια αίσθηση ότι κάτι πολύτιμο χάνεται: η χαρά του παιχνιδιού.
Γιατί το παιχνίδι είναι πολλά παραπάνω από διασκέδαση.
Είναι έκφραση, είναι μάθηση, είναι σχέσεις.
Το παιχνίδι δεν είναι μόνο νίκη ή ήττα. Δεν είναι «να κερδίσω με κάθε τρόπο».
Και όταν βλέπεις παιδιά να φωνάζουν, να εκρήγνυνται, να χτυπούν, να μη σέβονται, να μη συνεργάζονται –δεν μπορείς να το αγνοήσεις.
Αλλά ούτε μπορείς και να τους ρίξεις όλο το φταίξιμο.
Γιατί, ας το παραδεχτούμε:
Το πώς παίζει ένα παιδί έχει σχέση με το τι βλέπει γύρω του.
Με τον τρόπο που του μιλάμε.
Με το αν του έχουμε δείξει τι σημαίνει:
«περιμένω»,
«χάνω»,
«μοιράζομαι»,
«παίζω μαζί και όχι εναντίον».
Αυτές οι έννοιες δεν είναι έμφυτες. Δε γεννιέται κανείς γνωρίζοντάς τες.
Τις μαθαίνει. Πρώτα από την οικογένεια. Ύστερα από το σχολείο. Από εμάς.
Από τον κόσμο που του προσφέρουμε να ζήσει μέσα του.
Ίσως, λοιπόν, να είναι η ώρα να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά τις αυλές μας.
Όχι για να κρίνουμε τα παιδιά –αλλά για να ακούσουμε τι μας λένε με τη συμπεριφορά τους.
Γιατί η αυλή είναι καθρέφτης.
Μας δείχνει πώς μεγαλώνουν τα παιδιά μας.
Και μερικές φορές, αν τολμήσουμε να κοιτάξουμε πιο βαθιά, μας δείχνει και πώς είμαστε εμείς.
Υ.Γ. Πριν από περίπου 25 χρόνια, σε μια εργασία για την παιδική επιθετικότητα, στάθηκα με δέος –και φόβο– μπροστά στον πίνακα του Πίτερ Μπρίγκελ, «Παιδικά Παιχνίδια». Τότε μου φάνηκε υπερβολικό το συναίσθημα. Ξένο με την πραγματικότητα που ζούσαμε. Σήμερα, φοβάμαι στ’ αλήθεια.
