Τι έκαναν οι έφηβοι στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου; Πήγαιναν σχολείο όποτε μπορούσαν, αναζητούσαν λίγο ψωμί, ερωτεύονταν, έκαναν σχέδια για το μέλλον τους. Πολλοί αναγκάστηκαν να δουλέψουν για να συντηρήσουν τις οικογένειές τους. Άλλοι οργανώθηκαν στην Αντίσταση, μετέφεραν μηνύματα και προκηρύξεις, έκρυβαν καταδιωκόμενους.
Περίπου 1,5 εκατομμύριο Εβραιόπουλα δολοφονήθηκαν από τους ναζί και τους συνεργάτες τους στο Ολοκαύτωμα. Άλλα παιδιά επέζησαν κρυμμένα, συχνά με ψεύτικα ονόματα και μακριά από τις οικογένειές τους. Στη Γερμανία, την ίδια εποχή, μια ολόκληρη γενιά μεγάλωνε με τη ναζιστική προπαγάνδα, μαθαίνοντας από μικρή ηλικία να υπακούει στον Χίτλερ και να μισεί όσους το καθεστώς θεωρούσε κατώτερους. Ο πόλεμος άλλαξε βίαια τη ζωή εκατομμυρίων παιδιών. Και οι ιστορίες τους, πραγματικές ή μυθοπλαστικές, εξακολουθούν να έχουν πολλά να μας πουν.
Τα εφηβικά βιβλία που συγκεντρώσαμε απευθύνονται κυρίως σε παιδιά από 12 ετών και μας μεταφέρουν στην κατεχόμενη Ελλάδα, στη ναζιστική Γερμανία, στα γκέτο και στα στρατόπεδα, αλλά και στα χρόνια που ακολούθησαν τη λήξη του πολέμου. Ανάμεσά τους βρίσκονται γνωστά μυθιστορήματα, λιγότερο προβεβλημένα έργα της ελληνικής εφηβικής λογοτεχνίας, μαρτυρίες επιζώντων, ιστορικά ντοκουμέντα και εικονογραφημένες αφηγήσεις.
Κείμενο: Αγγελική Δαρλάση | Πρόλογος: Άλκη Ζέη | Εκδόσεις Μεταίχμιο | 12+
Η Αγγελίνα έχει ένα ολόκληρο κι ένα μισό χέρι και μια ιδιαίτερη σχέση με τα αγάλματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Όταν αρχίζει ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, η ίδια και ο φίλος της ο Τίκος βρίσκονται μπροστά σε ένα μυστήριο. Οι αρχαιολόγοι, οι φύλακες και οι εργάτες του μουσείου εργάζονται πυρετωδώς, προσπαθώντας να προλάβουν κάτι που τα παιδιά δεν γνωρίζουν. Η Αγγελίνα αποφασίζει να ανακαλύψει τι συμβαίνει και σύντομα καταλαβαίνει πως τα αγαπημένα της αγάλματα κινδυνεύουν.
Το μυθιστόρημα της Αγγελικής Δαρλάση αντλεί την έμπνευσή του από ένα πραγματικό γεγονός: τη συστηματική προσπάθεια των ανθρώπων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου να προστατεύσουν τις αρχαιότητες από τους βομβαρδισμούς και τη λεηλασία. Η ιστορία προχωρά μέσα από τα μάτια της Αγγελίνας, που βρίσκει στα αγάλματα την αποδοχή την οποία δεν συναντά πάντοτε στους ανθρώπους. Η συγγραφέας συνδυάζει τον ρεαλισμό με το παραμυθικό στοιχείο, ενώ η διάσωση των αρχαιοτήτων αναδεικνύει μια πλευρά του πολέμου που σπάνια συναντάμε στα βιβλία για παιδιά.
Κείμενο: Κατερίνα Δημόκα | Εκδόσεις Μεταίχμιο | 12+
Ο δεκαπεντάχρονος Στέφαν ζει στη Γερμανία και ονειρεύεται να ταξιδέψει στην Ελλάδα. Όταν το σχολείο του συμμετέχει σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανταλλαγής μαθητών, ελπίζει πως θα είναι ένας από τους τυχερούς. Άλλωστε, ο παππούς του, Ούβε Χάρτμαν, είχε επιμείνει να μάθει ελληνικά, χωρίς ποτέ να του εξηγήσει τον λόγο. Το ταξίδι θα τον οδηγήσει στο Δίστομο, όπου ένα παλιό σημειωματάριο, κάποιες σκισμένες σελίδες και οι μαρτυρίες των κατοίκων θα τον κάνουν να αναζητήσει την αλήθεια για το παρελθόν της οικογένειάς του.
Η Κατερίνα Δημόκα επιστρέφει στη σφαγή του Διστόμου, στις 10 Ιουνίου 1944, όταν τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής δολοφόνησαν 218 αμάχους. Ο Στέφαν ανήκει σε μια γενιά που γεννήθηκε πολλές δεκαετίες μετά τον πόλεμο, όμως η ανακάλυψη της πραγματικής ιστορίας του παππού του τον αναγκάζει να επανεξετάσει όσα γνώριζε για εκείνον.
Κείμενο: Ζωρζ Σαρή | Εκδόσεις Πατάκη | 12+
Η Ζωή είναι δεκαέξι χρονών και ζει στην Αθήνα όταν οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Ελλάδα. Βλέπει ανθρώπους να πεθαίνουν από την πείνα, οικογένειες να διαλύονται και νέους να συλλαμβάνονται για τη συμμετοχή τους στην Αντίσταση. Προσπαθεί να καταλάβει γιατί συμβαίνουν όλα αυτά και αναζητά τη δική της θέση σε έναν κόσμο όπου ακόμη και μια συνηθισμένη ημέρα μπορεί να κρύβει μεγάλους κινδύνους.
Η Ζωρζ Σαρή αξιοποιεί τις προσωπικές της εμπειρίες από την Κατοχή για να αφηγηθεί την ιστορία μιας κοπέλας που μεγαλώνει μέσα στον πόλεμο. Η Ζωή γνωρίζει τον φόβο, την πείνα, τον έρωτα και την απώλεια, παρακολουθεί τους ανθρώπους γύρω της να επιλέγουν αν θα αντισταθούν ή θα προσπαθήσουν απλώς να επιβιώσουν και συμμετέχει η ίδια στα γεγονότα της εποχής. Το μυθιστόρημα, με έντονα αυτοβιογραφικά στοιχεία, παραμένει ένα από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής εφηβικής λογοτεχνίας για τη γερμανική Κατοχή.
Κείμενο: Ζωρζ Σαρή | Εκδόσεις Πατάκη | 12+
Στην κατεχόμενη Αθήνα, οι νέοι άνθρωποι προσπαθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους ενώ γύρω τους μαίνονται η πείνα, οι διώξεις και οι εκτελέσεις. Κάποιοι συμμετέχουν στην Αντίσταση, άλλοι αναγκάζονται να κρυφτούν, ενώ οι φιλίες και οι καθημερινές σχέσεις δοκιμάζονται συνεχώς.
Η Ζωρζ Σαρή συγκεντρώνει σε αυτό το βιβλίο σύντομα, αλληλοσυνδεόμενα διηγήματα από τα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης. Στις ιστορίες συναντάμε ξανά τη Ζωή, την ηρωίδα του μυθιστορήματος Όταν ο ήλιος…, καθώς και πρόσωπα που γνώρισε εκείνα τα χρόνια. Η συγγραφέας αφηγείται περιστατικά της καθημερινής ζωής, μικρές πράξεις αντίστασης, δύσκολες αποφάσεις και προσωπικές απώλειες. Οι ιστορίες συμπληρώνουν όσα γνωρίζουμε από το μυθιστόρημά της και φτάνουν μέχρι την Απελευθέρωση, όταν η Αθήνα υποδέχεται το τέλος της γερμανικής Κατοχής.
Κείμενο: Μαρούλα Κλιάφα | Εκδόσεις Πατάκη | 12+
Στις 28 Οκτωβρίου 1940, η Ρεβέκκα είναι δώδεκα χρονών και ζει στα Τρίκαλα. Ο πατέρας της είναι Εβραίος και η μητέρα της χριστιανή. Με την κήρυξη του πολέμου, η οικογενειακή ζωή αλλάζει, ενώ η ιταλική και στη συνέχεια η γερμανική Κατοχή φέρνουν διώξεις, συλλήψεις και καθημερινές στερήσεις. Η Ρεβέκκα μεγαλώνει παρακολουθώντας όσα συμβαίνουν στην πόλη της, γνωρίζει τον πρώτο έρωτα, συμμετέχει σε διαδηλώσεις και βλέπει ανθρώπους που αγαπά να παίρνουν μέρος στην Αντίσταση.
Η Μαρούλα Κλιάφα παρακολουθεί την πορεία μιας έφηβης μέσα στα χρόνια του πολέμου. Οι οικογενειακές σχέσεις, οι φιλίες και οι πρώτοι έρωτες συνυπάρχουν με τις διώξεις των Εβραίων και τη δράση των αντιστασιακών οργανώσεων. Το μυθιστόρημα παρουσιάζει γεγονότα της Κατοχής στην ελληνική επαρχία, μακριά από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, όπου τοποθετούνται πολλές από τις αντίστοιχες λογοτεχνικές αφηγήσεις.
Κείμενο: Αλεξάνδρα Μητσιάλη | Εκδόσεις Πατάκη | 12+
Ο Τάκης, η Σταυρούλα, η Αλέγρα, ο Πέπο, ο Άρης, η Ελένη, ο Έκτορας, η Αγγελική και η Λούνα ζουν στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής. Η πόλη δοκιμάζεται από την πείνα και την τρομοκρατία των κατακτητών. Οι ήρωες προσπαθούν να επιβιώσουν, συμμετέχουν σε αντιστασιακές ενέργειες, ερωτεύονται, βοηθούν ο ένας τον άλλον και έρχονται αντιμέτωποι με τον θάνατο. Οι ιστορίες τους διασταυρώνονται με τα πραγματικά γεγονότα που σημάδεψαν τη Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο.
Η Αλεξάνδρα Μητσιάλη αναφέρεται στη δράση του Ξυπόλυτου Τάγματος, στην Αντίσταση και στον εκτοπισμό των Εβραίων της πόλης. Με πολλούς χαρακτήρες και παράλληλες ιστορίες, το μυθιστόρημα καταγράφει διαφορετικές εμπειρίες της Κατοχής, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στους νέους που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη βία και την αδικία. Η συγγραφέας ενδιαφέρεται επίσης για τους ανθρώπους που συνεργάστηκαν με τους κατακτητές, εκείνους που επωφελήθηκαν από τον πόλεμο και όσους αποφάσισαν να αντισταθούν.
Η Χάννα δεν κλείνει ποτέ τα μάτια
Κείμενο: Luigi Ballerini | Μετάφραση: Δήμητρα Δότση | Εκδόσεις Πατάκη | 12+
Θεσσαλονίκη, 1943. Η δεκαπεντάχρονη Χάννα και ο συνομήλικός της Γιοσέφ ζουν στο εβραϊκό γκέτο της Καλαμαριάς. Οι ναζί έχουν αρχίσει τις συλλήψεις και τους εκτοπισμούς των Εβραίων της πόλης. Τα δύο παιδιά προσπαθούν να γλιτώσουν από τις διώξεις και αναζητούν ανθρώπους που θα μπορούσαν να τα βοηθήσουν.
Την ίδια περίοδο, ο Ιταλός πρόξενος Γκουέλφο Ζαμπόνι και ο λοχαγός Λουτσίλλο Μέρτσι προσπαθούν να σώσουν όσο περισσότερους Εβραίους μπορούν, αξιοποιώντας τη θέση τους και τα περιθώρια που τους αφήνουν οι συνθήκες της Κατοχής.
Ο Ιταλός συγγραφέας Luigi Ballerini βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα για να αφηγηθεί μια ιστορία από την περίοδο του αφανισμού της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Η προσπάθεια της Χάννα και του Γιοσέφ να σωθούν συνδέεται με τη δράση δύο ανθρώπων που επέλεξαν να παρακούσουν τις απαιτήσεις των ναζί.
Κείμενο: Ελένη Πριοβόλου | Εκδόσεις Καστανιώτη | 12+
Ο χειμώνας του 1941-1942 είναι από τους δυσκολότερους της Κατοχής. Η πείνα θερίζει, οι μαυραγορίτες εκμεταλλεύονται την απελπισία των ανθρώπων και οι αντιστασιακές οργανώσεις αρχίζουν να αναπτύσσουν τη δράση τους. Η Ανθή, μια νεαρή εθελόντρια νοσοκόμα, συμμετέχει συνειδητά στην Αντίσταση. Ο μικρότερος αδελφός της, ο Τσόκο, είναι μαθητής Γυμνασίου και παίζει μουσική στην μπάντα του μαέστρου Φι-Φι.
Στην μπάντα γνωρίζει τον Νίνο, γιο ενός Ιταλού στρατηγού. Τα δύο αγόρια γίνονται φίλοι, παρά το γεγονός ότι οι πατεράδες και οι οικογένειές τους βρίσκονται σε διαφορετικές πλευρές του πολέμου. Η φιλία τους θα δοκιμαστεί όταν ο Τσόκο εμπλακεί στην προσπάθεια να κλέψει έναν στρατιωτικό χάρτη από τους Ιταλούς.
Η Ελένη Πριοβόλου γράφει μια ιστορία με γρήγορη δράση, μυστικές αποστολές και απρόοπτα, στην οποία δύο παιδιά προσπαθούν να διατηρήσουν τη φιλία τους σε μια εποχή όπου οι εθνικότητες και οι στρατιωτικές στολές καθορίζουν τις σχέσεις των ανθρώπων. Το βιβλίο χαρακτηρίζεται από ένα άρωμα αισιοδοξίας μέσα στο ζόφο. Οι άνθρωποι ζουν τον όλεθρο και την καταστροφή, αλλά αγωνίζονται. Η μουσική και η ποίηση τους βοηθούν να αντέξουν. Και όταν μοιάζει πως όλες οι ανθρώπινες αξίες έχουν χαθεί, ανακαλύπτουν την αλληλεγγύη και τη σύμπνοια. Παιδιά και ενήλικες δημιουργούν μια άρρηκτη αλυσίδα αγάπης και γίνονται Στρατιώτες της Ειρήνης.
Κείμενο: Λίτσα Ψαραύτη | Εκδόσεις Πατάκη | 12+
Η Δάφνη είναι δεκατεσσάρων χρονών και ο Οδυσσέας δεκαέξι. Είναι και οι δύο μαθητές Γυμνασίου και, στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής, βοηθούν την Εθνική Αντίσταση. Ερωτεύονται, μοιράζονται τις αγωνίες και τα σχέδιά τους, όμως μια τραγική παρανόηση, που θα στοιχίσει τη ζωή ενός ανθρώπου, θα τους χωρίσει.
Πολλές δεκαετίες αργότερα, η Δάφνη επιστρέφει για επαγγελματικούς λόγους στο νησί όπου γεννήθηκε. Εκεί συναντά ξανά τον Οδυσσέα και αναγκάζεται να αναμετρηθεί με τα γεγονότα που σημάδεψαν τα νεανικά τους χρόνια.
Η Λίτσα Ψαραύτη συνδέει τον εφηβικό έρωτα με την αντιστασιακή δράση δύο νέων και παρακολουθεί τις συνέπειες μιας απόφασης που τους ακολουθεί σε ολόκληρη τη ζωή τους. Το παρελθόν αναδύεται μέσα από τις αναμνήσεις της Δάφνης, η οποία επιστρέφει στον τόπο όπου έζησε τον πρώτο της έρωτα και βρέθηκε για πρώτη φορά αντιμέτωπη με τον θάνατο.
Το αγόρι στην κορυφή του βουνού
Κείμενο: John Boyne | Μετάφραση: Πετρούλα Γαβριηλίδου | Εκδόσεις Ψυχογιός | 12+
Το 1935, ο μικρός Πιερό χάνει τους γονείς του και αναγκάζεται να εγκαταλείψει το Παρίσι. Πηγαίνει να ζήσει με τη θεία του Μπίατριξ, που εργάζεται ως οικονόμος σε ένα πολυτελές σπίτι στις Βαυαρικές Άλπεις. Σύντομα ανακαλύπτει ότι το σπίτι ανήκει στον Αδόλφο Χίτλερ.
Ο Πιερό, που έχει μεγαλώσει με διαφορετικές αντιλήψεις και έχει αφήσει πίσω του τον αγαπημένο του φίλο Ανσέλ, ένα Εβραιόπουλο, αρχίζει να εντυπωσιάζεται από τον Χίτλερ. Προσπαθεί να κερδίσει την εύνοιά του και υιοθετεί σταδιακά τις ιδέες του. Όσο περισσότερο πλησιάζει τον δικτάτορα, τόσο αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τους άλλους ανθρώπους.
Ο John Boyne παρακολουθεί την πορεία ενός παιδιού που μεγαλώνει μέσα στο περιβάλλον της ναζιστικής εξουσίας και παρασύρεται από την ιδεολογία της. Το μυθιστόρημα δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις αλλαγές του χαρακτήρα του Πιερό και στις συνέπειες της ανάγκης του να γίνει αποδεκτός από τον ισχυρό άνδρα που θαυμάζει.
Κείμενο: Lucy Adlington | Μετάφραση: Αργυρώ Πιπίνη | Εκδόσεις Διόπτρα | 12+
Το 1944, η δεκατετράχρονη Έλλα βρίσκεται κρατούμενη στο ναζιστικό στρατόπεδο Μπέρτσγουντ. Κάθε πρωί, μαζί με άλλες γυναίκες, πηγαίνει στο εργαστήριο ραπτικής, όπου κατασκευάζει πολυτελή φορέματα για τις συζύγους των αξιωματικών των Ες Ες. Η δουλειά της τής εξασφαλίζει προσωρινά την επιβίωση, όμως τίποτα δεν εγγυάται ότι θα παραμείνει ζωντανή την επόμενη ημέρα.
Η Έλλα παρατηρεί τις γυναίκες γύρω της, προσπαθεί να καταλάβει ποιες μπορεί να εμπιστευτεί και παλεύει να μη χάσει όσα την κρατούν δεμένη με την προηγούμενη ζωή της. Μια κόκκινη μεταξωτή κορδέλα αποκτά ξεχωριστή σημασία για την ίδια.
Η Lucy Adlington, που ασχολείται και με την ιστορία της ενδυμασίας, εμπνεύστηκε το μυθιστόρημα από τις πραγματικές εμπειρίες γυναικών που εργάζονταν στα εργαστήρια ραπτικής του Άουσβιτς. Η αντίθεση ανάμεσα στα ακριβά υφάσματα και στις άθλιες συνθήκες κράτησης διατρέχει ολόκληρη την αφήγηση. Το βιβλίο αναφέρεται στη ζωή των γυναικών στα στρατόπεδα και στις σχέσεις που αναπτύσσονταν μεταξύ τους, ακόμη και όταν η επιβίωση της καθεμιάς εξαρτιόταν από τις αποφάσεις των δεσμοφυλάκων.
«Δε θα σιωπήσουμε ποτέ»: Οι Προκηρύξεις του Λευκού Ρόδου (1942-1943)
Μετάφραση: Θοδωρής Τσομίδης | Πρόλογος: Θανάσης Τριαρίδης | Εκδόσεις Πατάκη | 12+
Τον Ιούνιο του 1942, μια ομάδα φοιτητών του Πανεπιστημίου του Μονάχου αρχίζει να τυπώνει και να διακινεί προκηρύξεις εναντίον του Χίτλερ. Ανάμεσα στα μέλη της βρίσκονται ο Χανς και η Σόφι Σολ, δύο αδέλφια που αποφασίζουν να αντισταθούν στο ναζιστικό καθεστώς. Η οργάνωση ονομάζεται «Λευκό Ρόδο» και τα μέλη της γνωρίζουν ότι, αν συλληφθούν, κινδυνεύουν με την ποινή του θανάτου.
Μέχρι τον Φεβρουάριο του 1943 θα κυκλοφορήσουν έξι προκηρύξεις. Σε αυτές καταγγέλλουν τα εγκλήματα των ναζί, ασκούν κριτική στη στάση των Γερμανών πολιτών και καλούν τους συμπατριώτες τους να αντισταθούν. Τον Φεβρουάριο του 1943, ο Χανς και η Σόφι συλλαμβάνονται και εκτελούνται.
Η έκδοση περιλαμβάνει τις έξι ιστορικές προκηρύξεις, μεταφρασμένες στα ελληνικά, με πρόλογο του Θανάση Τριαρίδη. Τα κείμενα επιτρέπουν στους εφήβους να γνωρίσουν τις απόψεις και τα επιχειρήματα των ίδιων των νέων που αντιστάθηκαν στον ναζισμό μέσα στη Γερμανία. Πρόκειται για ιστορικά ντοκουμέντα που προσφέρονται ιδιαίτερα για συζήτηση γύρω από την ατομική ευθύνη και την αντίσταση σε ένα δικτατορικό καθεστώς.
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Αντιφασιστική Νίκη των Λαών: Ποιος; Πού; Πότε; Γιατί;
Κείμενα: Διατμηματική Επιτροπή της ΚΕ του ΚΚΕ για τις μικρότερες ηλικίες της νεολαίας | Σκίτσα: Κωνσταντίνος Ρουγγέρης | Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή | 12+
Πώς οδηγήθηκε η Ευρώπη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Ποιες ήταν οι συνθήκες που ευνόησαν την άνοδο του φασισμού; Πώς οργανώθηκε η Αντίσταση στις κατεχόμενες χώρες και ποιος ήταν ο ρόλος των λαών στην ήττα του ναζισμού;
Η έκδοση της Σύγχρονης Εποχής επιχειρεί να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα, παρουσιάζοντας την ιστορία του πολέμου από την περίοδο που ακολούθησε τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο έως το 1945. Στις 136 σελίδες της περιλαμβάνει ιστορικούς χάρτες, σκίτσα, κόμικς, μαρτυρίες και κείμενα που εξηγούν την πορεία των πολεμικών επιχειρήσεων και την ανάπτυξη των αντιφασιστικών κινημάτων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην Εθνική Αντίσταση, στη δράση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, στη συμμετοχή της νεολαίας και στον ρόλο της Σοβιετικής Ένωσης στην ήττα της ναζιστικής Γερμανίας.
Το αγόρι με τη ριγέ πιτζάμα
Κείμενο: John Boyne | Μετάφραση: Αριάδνη Μοσχονά | Εικονογράφηση: Oliver Jeffers | Εκδόσεις Ψυχογιός | 14+
Ο εννιάχρονος Μπρούνο ζει με την οικογένειά του στο Βερολίνο, μέχρι που ο πατέρας του, αξιωματικός των ναζί, μετατίθεται σε μια απομονωμένη περιοχή. Στο καινούριο τους σπίτι, ο Μπρούνο βαριέται και αναζητά κάτι να κάνει. Από το παράθυρό του βλέπει ανθρώπους πίσω από ένα συρματόπλεγμα, που φορούν όλοι τις ίδιες ριγέ στολές. Μια μέρα, εξερευνώντας την περιοχή, γνωρίζει τον Σμούελ, ένα συνομήλικό του Εβραιόπουλο που κρατείται στο στρατόπεδο. Τα δύο παιδιά αρχίζουν να συναντιούνται και να μιλούν, χωρισμένα από το συρματόπλεγμα.
Ο John Boyne αφηγείται την ιστορία από την οπτική του Μπρούνο, ο οποίος αγνοεί σχεδόν τα πάντα για τη δράση των ναζί και για όσα συμβαίνουν στο στρατόπεδο. Το μυθιστόρημα γνώρισε τεράστια διεθνή επιτυχία και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο, όμως έχει δεχθεί σοβαρή κριτική για την ιστορική του ακρίβεια. Το Κέντρο Εκπαίδευσης για το Ολοκαύτωμα του University College London έχει επισημάνει ότι η ιστορία μπορεί να δημιουργήσει παρανοήσεις σχετικά με το Άουσβιτς και τη γνώση που είχαν οι Γερμανοί για τα ναζιστικά εγκλήματα. Γι’ αυτό χρειάζεται να διαβάζεται με σαφή διάκριση ανάμεσα στη μυθοπλασία και στα πραγματικά ιστορικά γεγονότα.
Κείμενο: Markus Zusak | Μετάφραση: Κώστια Κοντολέων | Εκδόσεις Ψυχογιός | 14+
Η Λίζελ φτάνει στο σπίτι των ανάδοχων γονιών της στη ναζιστική Γερμανία κρατώντας ένα βιβλίο που έχει κλέψει από την κηδεία του μικρού της αδελφού. Δεν ξέρει ακόμη να διαβάζει, αλλά ο θετός πατέρας της θα τη βοηθήσει να μάθει. Σταδιακά τα βιβλία αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία στη ζωή της. Κλέβει βιβλία από τις πυρές των ναζί, αναζητά αναγνώσματα στη βιβλιοθήκη του δημάρχου και μοιράζεται τις ιστορίες της με τον φίλο της Ρούντι.
Όταν η οικογένειά της αποφασίζει να κρύψει στο υπόγειο τον Μαξ, έναν νεαρό Εβραίο που καταδιώκεται από το καθεστώς, η Λίζελ αποκτά έναν ακόμη φίλο. Στο μεταξύ, οι βομβαρδισμοί πληθαίνουν και η ζωή στην πόλη γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνη.
Ο Αυστραλός Markus Zusak επιλέγει ως αφηγητή τον Θάνατο, ο οποίος παρακολουθεί τη ζωή της Λίζελ και των ανθρώπων γύρω της. Η ασυνήθιστη αυτή αφηγηματική επιλογή, μαζί με τον ιδιαίτερο ρόλο που έχουν τα βιβλία στη ζωή της ηρωίδας, χαρακτηρίζει ένα από τα γνωστότερα σύγχρονα μυθιστορήματα για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το βιβλίο έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 2013.
Κείμενο: Sarah Cohen-Scali | Μετάφραση: Άννα Κοντολέων | Εκδόσεις Πατάκη | 15+
Ο Μαξ πρόκειται να γεννηθεί στις 20 Απριλίου 1936, την ημέρα των γενεθλίων του Αδόλφου Χίτλερ. Είναι πεπεισμένος ότι προορίζεται για σπουδαία πράγματα. Άλλωστε, έχει συλληφθεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Λέμπενσμπορν», με το οποίο οι ναζί επιδίωκαν τη γέννηση παιδιών που πληρούσαν τα φυλετικά τους κριτήρια. Από την πρώτη στιγμή της ζωής του, ο Μαξ προορίζεται να γίνει ένας υποδειγματικός εκπρόσωπος της λεγόμενης άριας φυλής.
Η Sarah Cohen-Scali επιλέγει να αφηγηθεί την ιστορία σε πρώτο πρόσωπο, δίνοντας φωνή σε ένα παιδί που έχει μεγαλώσει μέσα στη ναζιστική ιδεολογία και θεωρεί αυτονόητες τις φυλετικές διακρίσεις και την απόλυτη υποταγή στον Χίτλερ.
Η αφήγηση παρακολουθεί τον Μαξ καθώς μεγαλώνει και έρχεται αντιμέτωπος με γεγονότα που δοκιμάζουν τις αντιλήψεις του. Το μυθιστόρημα βασίζεται σε εκτενή ιστορική έρευνα για το πρόγραμμα «Λέμπενσμπορν» και την πολιτική των ναζί απέναντι στα παιδιά. Η ασυνήθιστη οπτική του πρωταγωνιστή και η σκληρότητα ορισμένων σκηνών το καθιστούν κατάλληλο για μεγαλύτερους εφήβους.
Κείμενο: Robbie Waisman, Susan McClelland | Μετάφραση: Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης, Καρολίνα Μιζάν | Εκδόσεις Πατάκη | 15+
Στις 11 Απριλίου 1945, όταν οι Αμερικανοί στρατιώτες απελευθερώνουν το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπούχενβαλντ, ανακαλύπτουν ανάμεσα στους κρατούμενους περισσότερα από χίλια Εβραιόπουλα. Έχουν επιβιώσει από την πείνα, τις κακουχίες, την καταναγκαστική εργασία και τη βία των ναζί. Πολλά δεν γνωρίζουν αν οι γονείς και τα αδέλφια τους βρίσκονται ακόμη στη ζωή.
Ανάμεσά τους είναι ο δεκατετράχρονος Ρόμεκ Βάισμαν, ένα αγόρι εβραϊκής καταγωγής από την Πολωνία. Μετά την απελευθέρωση, ο Ρόμεκ μεταφέρεται μαζί με εκατοντάδες άλλους ανήλικους επιζώντες σε ένα ίδρυμα στη Γαλλία, όπου προσπαθούν να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους και να ξαναρχίσουν τη ζωή τους.
Ο Robbie Waisman αφηγείται, με τη βοήθεια της δημοσιογράφου Susan McClelland, την πραγματική ιστορία του, από τις εμπειρίες του στο γκέτο και στο στρατόπεδο μέχρι τα δύσκολα χρόνια της αποκατάστασης. Το βιβλίο ασχολείται ιδιαίτερα με όσα ακολούθησαν την απελευθέρωση: την προσπάθεια των παιδιών να ζήσουν χωρίς τις οικογένειές τους, να εμπιστευτούν ξανά τους ανθρώπους και να αντιμετωπίσουν τα τραύματα της αιχμαλωσίας. Μια σημαντική αυτοβιογραφική μαρτυρία για τους νεαρούς επιζώντες του Ολοκαυτώματος.
Κείμενο και σχέδιο: Θανάσης Πέτρου | Εκδόσεις Ίκαρος | Graphic novel | 16+
Στις 9 Απριλίου 1941, τα γερμανικά στρατεύματα μπαίνουν στη Θεσσαλονίκη. Λίγες ημέρες αργότερα, η Ελλάδα συνθηκολογεί και αρχίζει η τριπλή Κατοχή της χώρας από τη Γερμανία, την Ιταλία και τη Βουλγαρία. Ο Γιώργης Αμπατζής και οι υπόλοιποι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης πρέπει να προσαρμοστούν σε μια καθημερινότητα γεμάτη απαγορεύσεις, ελλείψεις και κινδύνους.
Τα επόμενα τριάμισι χρόνια, η πόλη αλλάζει δραματικά. Κάποιοι πλουτίζουν από τη μαύρη αγορά, άλλοι αναγκάζονται να πουλήσουν ό,τι έχουν για να εξασφαλίσουν τροφή. Άνθρωποι συνεργάζονται με τους κατακτητές, ενώ άλλοι οργανώνονται στην Αντίσταση. Παράλληλα, η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης οδηγείται στον εκτοπισμό και την εξόντωση.
Ο Θανάσης Πέτρου επιστρέφει στη νεότερη ελληνική Ιστορία με ένα graphic novel 112 σελίδων. Η αφήγηση παρακολουθεί τη ζωή στην κατεχόμενη Θεσσαλονίκη, χωρίς να αποσιωπά τις διαφορετικές στάσεις των κατοίκων απέναντι στους κατακτητές.
Κείμενο: Ruta Sepetys, Steve Sheinkin | Μετάφραση: Αναστασία Δεληγιάννη, Μιχάλης Μακρόπουλος | Εκδόσεις Διόπτρα | 16+
Ο δεκαεννιάχρονος Τζέικομπ Νόβις εργάζεται για τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο Μπλέτσλεϊ Παρκ, το κέντρο αποκρυπτογράφησης των Βρετανών, προσπαθεί μαζί με άλλους ειδικούς να σπάσει τους γερμανικούς κώδικες της μηχανής Enigma. Ανάμεσα στους συνεργάτες του βρίσκεται και ο μαθηματικός Άλαν Τιούρινγκ.
Την ίδια περίοδο, η μικρότερη αδελφή του, Λίζι, αναζητά τη μητέρα τους, η οποία εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια μιας αποστολής στην Πολωνία. Ο Τζέικομπ πιστεύει ότι η μητέρα τους έχει πεθάνει, όμως η Λίζι αρνείται να το δεχτεί. Όταν τα δύο αδέλφια λαμβάνουν ένα παράξενο γράμμα, μπλέκονται σε μια υπόθεση κατασκοπείας που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τόσο τους ίδιους όσο και τις μυστικές επιχειρήσεις των Βρετανών.
Η Ruta Sepetys και ο Steve Sheinkin αξιοποιούν πραγματικά γεγονότα από την ιστορία της αποκρυπτογράφησης για να γράψουν ένα μυθιστόρημα γεμάτο γρίφους, κατασκόπους και ανατροπές. Το Μπλέτσλεϊ Παρκ υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα πληροφοριών των Συμμάχων και η αποκρυπτογράφηση των γερμανικών μηνυμάτων συνέβαλε καθοριστικά στην εξέλιξη του πολέμου.
Η κεντρική φωτογραφία απεικονίζει προκηρύξεις του Λευκού Ρόδου.
