Highlights
- Η προστασία των παιδιών στα social media δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην προσοχή των ανηλίκων ή στην επιτήρηση από γονείς και εκπαιδευτικούς.
- Τα ηλικιακά όρια μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα κοινό και σαφές πλαίσιο, αλλά από μόνα τους δεν λύνουν το πρόβλημα.
- Οι ίδιες οι πλατφόρμες πρέπει να λογοδοτούν για τον σχεδιασμό υπηρεσιών που κρατούν τα παιδιά διαρκώς συνδεδεμένα και συλλέγουν δεδομένα συμπεριφοράς.
- Ακανθώδη ζητήματα παραμένουν η επαλήθευση ηλικίας, η προστασία προσωπικών δεδομένων και το τι θα ισχύει για YouTube, gaming πλατφόρμες, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και chatbots.
- Η ουσιαστική προστασία απαιτεί σαφείς κανόνες για τις εταιρείες, έλεγχο εφαρμογής, περισσότερα δεδομένα και συστηματική ψηφιακή εκπαίδευση στο σχολείο.
Διάβασα στον Guardian τη συνέντευξη της Beeban Kidron, ιδρύτριας του 5Rights Foundation, ακτιβίστριας και μιας από τις πιο ισχυρές φωνές διεθνώς για τα δικαιώματα των παιδιών στο διαδίκτυο. Με προβλημάτισε, ιδιαίτερα τώρα που η Ελλάδα έχει ανακοινώσει ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 σχεδιάζει την απαγόρευση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών. Φυσικά, ούτε είμαστε πρωτοπόροι ούτε επιδείξαμε γρήγορα αντανακλαστικά. Απλώς ακολουθήσαμε την παγκόσμια τάση, που ενισχύθηκε περισσότερο μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων της διεθνούς αξιολόγησης PISA. Αλλά το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Ποιος οφείλει να προστατεύσει τα παιδιά από τις ψηφιακές πλατφόρμες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Συγκρατώ και μοιράζομαι ορισμένα βασικά σημεία, επειδή αφορούν άμεσα τη συζήτηση που πρέπει να διεξαχθεί και στη χώρα μας.
Τεχνολογικές εταιρείες και οικονομία της προσοχής
Η Kidron δεν αντιμετωπίζει την ψηφιακή ασφάλεια των παιδιών και των εφήβων ως ένα δίπολο μεταξύ παρορμητισμού και ατομικής αυτοσυγκράτησης. Γνωρίζει καλά ότι δεν είναι αρκετές οι συμβουλές των ενηλίκων προς τα παιδιά να προσέχουν. Γνωρίζει, επίσης, ότι οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί δεν δύνανται να ελέγχουν διαρκώς με τι ακριβώς ασχολούνται στην οθόνη. Ένα δεύτερο σημαντικό ερώτημα αναδύεται: Γιατί επιτρέπεται στις εταιρείες τεχνολογίας να διαθέτουν σε ανηλίκους προϊόντα σχεδιασμένα για να δεσμεύουν την προσοχή τους όσο γίνεται περισσότερο και να χτίζουν προφίλ συμπεριφοράς, με παράνομη εξόρυξη ψηφιακών προσωπικών δεδομένων;
Η συζήτηση πρέπει να στραφεί και στις ίδιες τις εταιρείες και στον σχεδιασμό των υπηρεσιών που προσφέρουν. Η ατελείωτη κύλιση (scrolling), η αυτόματη αναπαραγωγή, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και οι tailor made προτάσεις περιεχομένου εξυπηρετούν ένα επιχειρηματικό μοντέλο που, όσο ο χρήστης παραμένει συνδεδεμένος, αυξάνει τα κέρδη του κατά πολύ.
Το βάρος της απόδειξης ασφάλειας στις εταιρείες
Η Kidron υποστηρίζει ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες πρέπει να αποδεικνύουν πως είναι ασφαλείς για τα παιδιά προτού αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτά. Η θέση της συνοψίζεται σε μια ουσιαστική αντιστροφή: αντί να στερούμε από τα παιδιά την πρόσβαση στις εφαρμογές, να στερούμε από τις εταιρείες την πρόσβαση στα παιδιά, μέχρι να εγγυηθούν την ιδιωτικότητα, την ασφάλεια και τον σεβασμό των δικαιωμάτων τους.
Το ηλικιακό όριο για την πρόσβαση στις πλατφόρμες δεν αρκεί
Η ίδια δεν απορρίπτει την επιβολή ηλικιακού ορίου. Αναγνωρίζει ότι μια απαγόρευση μπορεί να βοηθήσει τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να θέσουν ένα κοινό και σαφές όριο. Επιμένει, όμως, ότι το μέτρο από μόνο του δεν αρκεί. Δεν προστατεύει αυτομάτως τους μεγαλύτερους εφήβους. Δεν καλύπτει τους κινδύνους από τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και τα chatbots. Δεν αντιμετωπίζει τις πρακτικές που καθιστούν μια υπηρεσία εθιστική ή επιτρέπουν τη διάδοση κακοποιητικού υλικού.
Αυτή είναι η ουσία και για την Ελλάδα. Η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους κάτω των 15 ετών μπορεί να εξελιχθεί σε ένα χρήσιμο όριο. Μένει, όμως, να απαντηθούν συγκεκριμένα ερωτήματα. Πώς θα επιβεβαιώνεται η ηλικία χωρίς να συλλέγονται περισσότερα προσωπικά δεδομένα; Ποιες υπηρεσίες θα περιλαμβάνονται; Τι θα ισχύει για το YouTube, τις πλατφόρμες παιχνιδιών και τα chatbots; Ποιος θα ελέγχει την εφαρμογή του μέτρου; Τι θα συμβαίνει όταν μια εταιρεία δεν συμμορφώνεται;
Με άλλα λόγια, θα αναλάβουν επιτέλους ευθύνη οι πλατφόρμες ή θα μεταφερθεί ξανά το βάρος της προστασίας και τις ασφάλειας του παιδιού στις οικογένειες; Οι γονείς χρειάζονται ενημέρωση και πρακτικά εργαλεία. Δεν μπορούν, όμως, να λειτουργούν ως μόνιμοι επιτηρητές απέναντι σε εταιρείες που διαθέτουν τεράστιους οικονομικούς και τεχνολογικούς πόρους. Το ίδιο ισχύει και για το σχολικό περιβάλλον.
Θα κερνούσατε τσιγάρο ένα ανήλικο παιδί;
Η Kidron παρομοιάζει τη σημερινή κατάσταση με τη στιγμή κατά την οποία οι κυβερνήσεις άρχισαν να αντιμετωπίζουν τον καπνό ως ζήτημα δημόσιας υγείας – σύγκριση που κάνω και εγώ συχνά, μολονότι χρειάζεται προσοχή, γιατί δεν είναι απόλυτη. Η αιτιώδης σχέση ανάμεσα στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και στην ψυχική και γνωστική υγεία των παιδιών δεν αντιμετωπίζεται ούτε τεκμαίρεται με την ίδια βεβαιότητα όσο αυτή μεταξύ καπνίσματος και καρκίνου. Υπάρχουν διαφορετικές μορφές χρήσης, διαφορετικά παιδιά και διαφορετικές συνέπειες – αλλά το ίδιο δεν ισχύει για το τσιγάρο;
Αυτό που χρειαζόμαστε είναι περισσότερες διεθνείς και ελληνικές έρευνες/μελέτες, δεδομένα με πλήρη διαφάνεια και προληπτικούς κανόνες. Η προστασία των παιδιών δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το αν κάθε γονέας γνωρίζει όλες τις ρυθμίσεις μιας εφαρμογής ή αν αντέχει να συγκρούεται καθημερινά με το παιδί του. Στην ψηφιακή εκπαίδευση θα έπρεπε να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο το σχολείο, όπως ήδη γίνεται σε χώρες του εξωτερικού, με αμεσότερα αντανακλαστικά.
Το τι θα γίνει στην πράξη στο άμεσο μέλλον είναι άγνωστο. Όμως, αν η απαγόρευση δεν συνοδευτεί από κανόνες που δεσμεύουν τις ίδιες τις πλατφόρμες, πιθανότατα θα παραμείνει άλλη μια κενή εξαγγελία, ενώ τα παιδιά θα συνεχίσουν να πλοηγούνται ανεξέλεγκτα μέσα στο αχανές και επικίνδυνο ψηφιακό περιβάλλον, απλώς δηλώνοντας διαφορετική ημερομηνία γέννησης.
Διαβάστε: Gaby Hinsliff, «Why would you put a toxic product into the hands of a young child?», The Guardian, 13 Ιουνίου 2026.
