Άγιοι Ανάργυροι: Ποιος ελέγχει τα σχολικά κτίρια και εγγυάται για την ασφάλεια μαθητών και εκπαιδευτικών;

Highlights

Λίγες ώρες πριν από την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, τέσσερις σχολικές μονάδες στους Αγίους Αναργύρους και οι αντίστοιχες κοινότητές τους βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια αλυσιδωτή μεταστέγαση. Το 1ο Γυμνάσιο και το Πρότυπο Γυμνάσιο εγκατέλειψαν το κτίριο στο οποίο συστεγάζονταν και μεταφέρθηκαν στο 1ο Δημοτικό. Το 1ο Δημοτικό μεταφέρθηκε με τη σειρά του στο 6ο Δημοτικό.

Η απόφαση ανακοινώθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου. Ο Δήμος Αγίων Αναργύρων-Καματερού ανέφερε ότι από τον Ιούνιο βρισκόταν σε εξέλιξη τριτοβάθμιος αντισεισμικός έλεγχος, σε συνεργασία με την ΚΤΥΠ (βλ. παρακάτω) και άλλες αρμόδιες υπηρεσίες. Είχαν προηγηθεί μελέτες, τεχνικές διερευνήσεις και εργαστηριακές μετρήσεις, καθώς στο κτίριο είχαν εντοπιστεί, κατά τη διατύπωση του ίδιου του δημάρχου, «ανησυχητικές ενδείξεις». Στις 9 Σεπτεμβρίου η ΚΤΥΠ ενημέρωσε ότι, με βάση τα αποτελέσματα, οι μαθητές έπρεπε να απομακρυνθούν μέχρι να γίνουν οι αναγκαίες τεχνικές παρεμβάσεις.

Ο Δήμος υποστηρίζει ότι ενημερώθηκε για την ανάγκη εκκένωσης μόλις τότε και ότι δεν υπήρχε περιθώριο αναβολής της μετεγκατάστασης. Ανακοίνωσε, μάλιστα, ότι η μεταστέγαση είναι προσωρινή και ότι το σχολικό συγκρότημα θα υποβληθεί σε στατικές και τεχνικές εργασίες, μαζί με παρεμβάσεις του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου». Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα επιστροφής ούτε τα τεχνικά πορίσματα που θα επέτρεπαν στους γονείς και στους εκπαιδευτικούς να γνωρίζουν τι ακριβώς διαπιστώθηκε. Όμως, το πρόβλημα του κτιρίου δεν εμφανίστηκε το καλοκαίρι του 2026.

Το πρόβλημα ήταν γνωστό εδώ και τουλάχιστον δύο χρόνια

Ήδη από το 2024, στα επίσημα έγγραφα του Δήμου καταγράφεται «επείγουσα υποστύλωση προβόλων στο 1ο Γυμνάσιο Αγίων Αναργύρων». Την ίδια περίοδο δρομολογείται υπηρεσία για την αποτίμηση της σεισμικής ικανότητας της υποστύλωσης και την παρακολούθηση ρωγμών στον φέροντα οργανισμό του σχολείου. Το 2025 προβλέπεται και σχετική δαπάνη στον δημοτικό προϋπολογισμό.

Με άλλα λόγια, οι αρμόδιες υπηρεσίες γνώριζαν εδώ και καιρό ότι υπήρχε δομικά ζητήματα προς διερεύνηση. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το κτίριο είχε κριθεί ακατάλληλο ή ότι οι υπεύθυνοι αδιαφόρησαν. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η παρούσα συνθήκη δεν προέκυψε από το πουθενά σε ένα ασφαλές κτίριο, χωρίς προηγούμενο ιστορικό προβλημάτων, αλλά σε μια μονάδα με ήδη γνωστά θέματα στατικότητας.

Μια βασική παράμετρος για την απόφαση είναι εκείνη της σεισμικής επικινδυνότητας, που πρέπει να συσχετιστεί τόσο με τα προηγούμενα αποτελέσματα όσο και με τις υπάρχουσες δομικές ανάγκες του κτιρίου. Δεν γίνεται στο σημείο αυτό να μην αναρωτηθούμε αν υπάρχει έγκαιρος και συστηματικός έλεγχος όλων των σχολικών υποδομών, σε μια χώρα φύσει σεισμογενή.

Και τα παιδιά στη μέση, χωρίς εγγυήσεις προστασίας

Οι γονείς δεν αμφισβητούν ότι, από τη στιγμή που υπάρχει σοβαρό ζήτημα ασφάλειας, οι μαθητές και οι μαθήτριες των δύο γυμνασίων πρέπει να εγκαταλείψουν αμέσως το κτίριο. Αγωνιούν όμως, με βάση όσα προηγήθηκαν, για το μέλλον της στέγασής τους.

Μέσα σε μια ημέρα, παιδιά που μόλις ξεκινούσαν το γυμνάσιο βρέθηκαν σε διαφορετικό σχολείο από εκείνο στο οποίο περίμεναν να φοιτήσουν. Τα παιδιά που φοιτούσαν ήδη στα δύο σχολεία, καθώς και οι μαθητές των αντίστοιχων λυκείων, οι οποίοι είχαν αποφοιτήσει από τα συγκεκριμένα γυμνάσια αλλά δεν στεγάζονται πλέον εκεί, κατάλαβαν ότι το κράτος τα είχε αφήσει απροστάτευτα, χωρίς καμία ενημέρωση – όπως άλλωστε έχει συμβεί και με τους κατοίκους της Κυψέλης και τις ζημιές από τις καθιζήσεις που προκάλεσαν τα έργα του μετρό. Το ίδιο πιθανόν θα αισθάνθηκαν και οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν στα δύο σχολεία.

Ταυτόχρονα, μαθητές του δημοτικού, μικρά παιδιά από 6 έως 12 ετών, καλούνται απ’ τη μια μέρα στην άλλη να μετεγκατασταθούν σε μια διαφορετική σχολική μονάδα, καθώς η δική τους παραδίδεται για άγνωστο χρονικό διάστημα σε δύο γυμνάσια. Ή καλούνται αιφνιδίως να μοιραστούν τους χώρους εκπαίδευσης και παιχνιδιού τους με ένα διαφορετικό δημοτικό.

Τα τρία σχολεία που μετεγκαθίστανται καλούνται να οργανώσουν μια σχεδόν καθολική μετακόμιση. Οι αίθουσες πρέπει να ξαναμοιραστούν και να εξοπλιστούν, οι υπολογιστές και κάθε άλλο εκπαιδευτικό υλικό να μεταφερθούν και να επανασυνδεθούν/επανατοποθετηθούν, προγράμματα, όμιλοι και δραστηριότητες να προσαρμοστούν. Ακόμη και η καθημερινή λειτουργία, από τα διαλείμματα και τη φυσική αγωγή σε προαύλιο που δεν χωράει έναν τόσο μεγάλο αριθμό μαθητών, μέχρι τις μετακινήσεις των μικρότερων μαθητών και μαθητριών, χρειάζεται εκ νέου σχεδιασμό.

Ποιος φέρει την ευθύνη για την ασφάλεια των παιδιών μας;

Αυτό που προκύπτει από τις αντιδράσεις των γονέων, μετά την πρώτη ψυχρολουσία της ανάγκης για άμεση μετακόμιση, είναι η αίσθηση ότι η ασφάλεια και η στοιχειώδης λειτουργικότητα των δημόσιων σχολείων δεν είναι διασφαλισμένες. Ουσιαστικές κινήσεις γίνονται συχνά όταν το πρόβλημα έχει ήδη φτάσει στο απροχώρητο. Οι γονείς κάνουν λόγο για χρόνια προβλήματα, για ελλιπείς υποδομές και για χώρους που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες των μαθητών. Άλλωστε, το ίδιο προέκυψε και μέσα από την πιο πρόσφατη αξιολόγηση PISA.

Εδώ όλοι οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί οφείλουμε να απαιτήσουμε να μάθουμε ποιος ελέγχει συστηματικά τα κτίρια στα οποία τα παιδιά μας ή/και εμείς περνάμε χιλιάδες ώρες της ζωής μας, τι συμβαίνει όταν από έναν έλεγχο προκύπτουν ανησυχητικά αποτελέσματα για μια σχολική μονάδα και αν οι συγχωνευμένες σχολικές μονάδες διασφαλίζουν την προστασία των υπεράριθμων μαθητών και του εκπαιδευτικού προσωπικού.

Στην περίπτωση των Αγίων Αναργύρων το ερώτημα είναι σαφέστατο: Εφόσον υπήρχαν ρωγμές στον φέροντα οργανισμό, εφόσον το 2024 χρειάστηκε επείγουσα υποστύλωση και εφόσον η σεισμική επάρκεια του κτιρίου βρισκόταν υπό διερεύνηση, γιατί η εναλλακτική στέγαση δεν είχε σχεδιαστεί πριν από την παραμονή του αγιασμού;

Θα έπρεπε να δοθούν στη δημοσιότητα απαντήσεις στα ακόλουθα ερωτήματα:

• Πότε διαπιστώθηκαν για πρώτη φορά οι ρωγμές και τα προβλήματα στατικότητας στο κτίριο;
• Τι ακριβώς οδήγησε στην «επείγουσα υποστύλωση» του 2024;
• Ποια ήταν τα αποτελέσματα του πρωτοβάθμιου και του δευτεροβάθμιου αντισεισμικού ελέγχου και πότε έγιναν;
• Τι ακριβώς έδειξαν οι εργαστηριακές μετρήσεις του τριτοβάθμιου ελέγχου του 2026;
• Γιατί δεν δημοσιοποιούνται το πόρισμα και τα ευρήματα που επέβαλαν την εκκένωση;
• Ποιο είναι το εγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης, ποιος εκτελεί τις εργασίες και με ποια χρηματοδότηση;
• Έχει γίνει αντισεισμικός έλεγχος στο 1ο Δημοτικό και στο 6ο Δημοτικό, τα οποία χρησιμοποιούνται τώρα ως λύση ανάγκης;

Τι απέγινε ο ιστορικός Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων;

Ο Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων (ΟΣΚ) έπαψε να λειτουργεί ως αυτοτελής φορέας το 2013, όταν συγχωνεύθηκε στη νεοσύστατη Κτιριακές Υποδομές Α.Ε. (ΚΤΥΠ Α.Ε.), βάσει του άρθρου 132 του ν. 4199/2013. Η ΚΤΥΠ είναι δημόσια κατασκευαστική εταιρεία, εποπτευόμενη από το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, και καθολικός διάδοχος του ΟΣΚ. Αναλαμβάνει έργα για σχολεία, νοσοκομεία και άλλες δημόσιες υποδομές. Αρμοδιότητες για τη σχολική στέγη είχαν ήδη μεταφερθεί στην τοπική αυτοδιοίκηση πριν από τη συγχώνευση.

Οι δήμοι έχουν την κύρια ευθύνη για τη σχολική στέγη: τον προγραμματισμό, τη μελέτη και την ανέγερση σχολικών κτιρίων, καθώς και τη συντήρηση, την επισκευή και τη βελτίωσή τους. Στην ευθύνη τους περιλαμβάνονται και οι επισκευές μεγάλης κλίμακας στον φέροντα οργανισμό, στις στέγες και στις εγκαταστάσεις.

Η ΚΤΥΠ έχει συντρέχουσα αρμοδιότητα για την υλοποίηση έργων σχολικής στέγης. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί επίσης να αναλαμβάνει μελέτες, κατασκευές και παρεμβάσεις σε σχολεία, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο και τις αναθέσεις συγκεκριμένων έργων. Παράλληλα, προμηθεύει τις σχολικές μονάδες με εξοπλισμό. Η αρμοδιότητά της αυτή δεν συνεπάγεται αυτομάτως ευθύνη για την καθημερινή συντήρηση κάθε σχολικού κτιρίου.

Το Υπουργείο Παιδείας καθορίζει, μέσω των κτηριολογικών προγραμμάτων, τις ανάγκες των σχολικών μονάδων σε χώρους: το είδος, τον αριθμό και το μέγεθός τους.

Στο πρόγραμμα προσεισμικού ελέγχου, ο ΟΑΣΠ έχει την επιστημονική και εποπτική ευθύνη, ενώ το ΤΕΕ οργανώνει το μητρώο των μηχανικών και τη διενέργεια των ελέγχων. Για την απογραφή των δημόσιων σχολικών κτιρίων, ο ΟΑΣΠ διευκρινίζει ότι αρμόδιοι είναι οι δήμοι, ως φορείς που έχουν την ευθύνη λειτουργίας και ασφάλειάς τους.

Εργαστήρια καινοτομίας

Να θυμίσω κλείνοντας ότι το 2020 η τότε υπουργός Παιδείας, Νίκη Κεραμέως, διεύρυνε τον θεσμό των Προτύπων σχολείων, παρουσιάζοντάς τα ως σχολεία της «αριστείας», ως «εργαστήρια καινοτομίας» και ως χώρους από τους οποίους θα προέκυπταν καλές πρακτικές, που έπειτα θα διαχέονταν σε ολόκληρη τη δημόσια εκπαίδευση.

Έξι χρόνια αργότερα, μαθητές ενός τέτοιου σχολείου ξεκινούν τη χρονιά σε δανεικό κτίριο δημοτικού, χωρίς επαρκείς χώρους ούτε εξοπλισμό. Φυσικά, δεν θα είναι μόνοι τους εκεί, όπως άλλωστε δεν ήταν και ως τώρα. Θα συνεχίσουν να συστεγάζονται με το 1ο Γυμνάσιο, μια σχολική μονάδα που εδώ και χρόνια αιτούνταν αυτονομία και μετεγκατάσταση σε δικό της κτίριο. Τελικά, ίσως κάτι τέτοιο εννοούσε μιλώντας για καινοτόμες μεθόδους.

Ως καλή πρακτική, δε, ξεκίνησε η διάχυση των μεθόδων αυτών και στη γενική εκπαίδευση. Το δημοτικό που βρισκόταν εκεί υποχρεώνεται με τη σειρά του να μετακινηθεί αλλού, σε ένα κτίριο που στεγάζει ήδη ένα άλλο δημοτικό – και όλα αυτά αποφασίστηκαν την παραμονή του αγιασμού. Έγραψα την αλυσιδωτή σειρά στην αρχή. Τη γράφω και στο τέλος για να εμπεδώσουμε όχι μόνο τον παραλογισμό, αλλά και τους ουσιαστικούς κινδύνους. Όσον αφορά το σχέδιο για την επόμενη μέρα; Μην εντυπωσιαστείτε αν μάθετε ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει…