Highlights

Το καλοκαίρι ευνοεί το κόψιμο της πάνας. Το παιδί κινείται πιο άνετα, συνήθως δεν φοράει ρούχα, τα μικροατυχήματα καθαρίζονται ευκολότερα και η καθημερινότητα, χωρίς τους έντονους ρυθμούς του χειμώνα, επιτρέπει μεγαλύτερη υπομονή κατά την εκπαίδευση τουαλέτας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί πρέπει να κόψει την πάνα επειδή ήρθε το καλοκαίρι.

Είναι το παιδί έτοιμο να κόψει την πάνα;

Η εποχή μπορεί να βοηθήσει πρακτικά, αλλά η βασική προϋπόθεση παραμένει η ετοιμότητα του παιδιού. Άλλο παιδί δείχνει ενδιαφέρον νωρίς, άλλο αργότερα. Άλλο κάθεται πρόθυμα στο γιογιό και άλλο αντιδρά μόνο και μόνο επειδή αισθάνεται ότι του ζητούν να κάνει κάτι ξένο, άβολο ή πιεστικό. Επίσης, παίζει ρόλο εάν το παιδί φοιτά σε παιδικό σταθμό, όπου γίνεται οργανωμένη προσπάθεια εκπαίδευσης τουαλέτας και έχει ήδη συνειδητοποιήσει το κόψιμο της πάνας ως διαδικασία.

Πριν ξεκινήσουμε, έχει σημασία να παρατηρήσουμε αν το παιδί αρχίζει να καταλαβαίνει τι συμβαίνει στο σώμα του. Μπορεί να μένει στεγνό για κάποια ώρα; Δείχνει ενόχληση όταν λερώνεται; Μας λέει ότι έκανε τσίσα ή κακά, έστω και αφού τα έχει κάνει; Κρύβεται σε μια γωνιά όταν θέλει να ενεργηθεί; Μπορεί να κατεβάσει και να ανεβάσει, έστω με βοήθεια, το εσώρουχο ή το παντελονάκι του; Καταλαβαίνει απλές οδηγίες και μπορεί να καθίσει για λίγα λεπτά χωρίς να εκνευριστεί; Αυτά τα μικρά σημάδια είναι πιο σημαντικά από την ηλικία.

Πώς εξοικειώνουμε το παιδί με το γιογιό

Η εξοικείωση ξεκινάει νωρίτερα από την ίδια την προσπάθεια. Μιλάμε στο παιδί απλά για το σώμα του, χωρίς ντροπή και χωρίς υπερβολές. Του εξηγούμε ότι όλοι οι άνθρωποι πηγαίνουν στην τουαλέτα, ότι τα τσίσα και τα κακά βγαίνουν από το σώμα μας και ότι η τουαλέτα είναι ο χώρος όπου καταλήγουν. Μπορούμε να του δείξουμε το γιογιό, να το αφήσουμε να το δει, να το αγγίξει, να καθίσει πάνω του με τα ρούχα, χωρίς να απαιτούμε αποτέλεσμα.

Το γιογιό καλό είναι να βρίσκεται σε σταθερό σημείο, κατά προτίμηση στο μπάνιο, ώστε το παιδί να συνδέσει από την αρχή τη διαδικασία με τον χώρο της τουαλέτας. Η σταθερότητα το βοηθά να καταλάβει τι ακριβώς περιμένουμε από αυτό. Αν το σπίτι είναι μεγάλο ή αν το παιδί παίζει πολλές ώρες σε άλλο χώρο, μπορεί να υπάρχει και ένα δεύτερο γιογιό για πρακτικούς λόγους. Δεν χρειάζεται, όμως, να μετατρέψουμε όλο το σπίτι σε χώρο τουαλέτας.

Τις πρώτες ημέρες μπορούμε να του προτείνουμε να κάθεται στο γιογιό σε συγκεκριμένες στιγμές: μόλις ξυπνήσει, πριν από το μπάνιο, πριν φύγουμε από το σπίτι, πριν από τον ύπνο ή λίγο μετά το φαγητό. Δεν το κρατάμε εκεί με το ζόρι ούτε παρατείνουμε τη διαδικασία μέχρι να «πετύχουμε» κάτι. Αν κάνει τσίσα ή κακά, το επιβραβεύουμε χωρίς υπερβολές. Αν δεν κάνει, σηκώνεται και συνεχίζει το παιχνίδι του.

Η προσπάθεια για κόψιμο της πάνας αρχίζει

Όταν αποφασίσουμε ότι αρχίζει η προσπάθεια, βοηθά να βγάλουμε την πάνα για αρκετές ώρες μέσα στην ημέρα, κυρίως στο σπίτι. Το παιδί μπορεί να φορά εσώρουχο ή ελαφριά ρούχα, ώστε να αντιλαμβάνεται καλύτερα τι συμβαίνει όταν βρέχεται. Αν μείνει όλη μέρα με πάνα, δύσκολα θα καταλάβει τη διαφορά. Από την άλλη, δεν φερόμαστε σαν να κρίνονται όλα από μία ημέρα – γιατί δεν κρίνονται όλα από μία ημέρα. Χρειάζονται μικρά βήματα: μερικές ώρες χωρίς πάνα, δοκιμές, πισωγυρίσματα, κι άλλες δοκιμές…

Τα ατυχήματα είναι μέρος της διαδικασίας. Το παιδί που μαθαίνει να πηγαίνει στην τουαλέτα δεν έχει ακόμα τον πλήρη έλεγχο που έχουν οι ενήλικοι. Μπορεί να ξεχαστεί στο παιχνίδι, να ντραπεί να το πει, να φοβηθεί, να μην προλάβει. Όταν συμβεί ατύχημα, αλλάζουμε το παιδί και καθαρίζουμε τον χώρο χωρίς φωνές, χωρίς ειρωνείες, χωρίς τη φράση «είδες τι έκανες;». Μπορούμε απλώς να πούμε: «Δεν πειράζει, την επόμενη φορά θα προσπαθήσεις να το καταλάβεις λίγο νωρίτερα».

Τι κάνουμε στις μετακινήσεις;

Στις μετακινήσεις χρειάζεται ρεαλισμός. Και υπομονή. Αν πρόκειται για μια μικρή βόλτα, μπορούμε να φύγουμε χωρίς πάνα, έχοντας φροντίσει να πάει το παιδί πρώτα στην τουαλέτα και παίρνοντας μαζί καθαρά ρούχα. Σε μεγαλύτερη διαδρομή, σε ταξίδι ή σε ημέρες που ξέρουμε ότι δεν θα έχουμε εύκολη πρόσβαση σε τουαλέτα, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προσωρινά πάνα-βρακάκι ή κάποιο προστατευτικό, χωρίς να το παρουσιάζουμε ως αποτυχία. Εναλλακτικά, έχουμε μαζί μας το γιογιό και σταματάμε, ώστε το παιδί να το χρησιμοποιήσει. Σημασία έχει να μη γίνεται η πάνα η εύκολη λύση σε κάθε μικρή δυσκολία, μα ούτε το παιδί να αγχώνεται σε συνθήκες που δεν μπορεί να ελέγξει.

Τι κάνουμε με την πάνα κατά τη διάρκεια του ύπνου;

Η μεσημεριανή και η βραδινή πάνα θέλουν διαφορετική αντιμετώπιση. Πολλά παιδιά καταφέρνουν πρώτα να μένουν στεγνά μέσα στην ημέρα και αργότερα στον ύπνο. Η διαδικασία συνδέεται με την ωρίμαση του οργανισμού και δεν κατακτάται πάντα με εκπαίδευση. Αν το παιδί ξυπνά συχνά με στεγνή πάνα, τότε μπορούμε σταδιακά να δοκιμάσουμε χωρίς πάνα, με προστατευτικό στο στρώμα και καθαρά σεντόνια έτοιμα. Αν ξυπνά κάθε πρωί βρεγμένο, δεν υπάρχει λόγος να το πιέσουμε.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα κακά. Υπάρχουν παιδιά που δέχονται εύκολα να κάνουν τσίσα στο γιογιό, αλλά αρνούνται να κάνουν κακά. Κάποια ζητούν πάνα μόνο για εκείνη τη στιγμή, άλλα κρύβονται, άλλα κρατιούνται. Αν το παιδί αρχίσει να κατακρατά τα κόπρανα, αν πονάει, αν σφίγγεται ή αν περνούν ημέρες χωρίς να ενεργηθεί, δεν το πιέζουμε περισσότερο. Η δυσκοιλιότητα μπορεί να κάνει τη διαδικασία πολύ πιο δύσκολη, γιατί το παιδί συνδέει την τουαλέτα με πόνο και φόβο.

Όχι αλλαγή στην αλλαγή

Καλό είναι επίσης να μη ξεκινάμε την προσπάθεια σε περιόδους μεγάλης αλλαγής. Αν μόλις γεννήθηκε αδελφάκι, αν μετακομίζουμε, αν ξεκινά ο παιδικός σταθμός, αν υπάρχει ένταση στην οικογένεια ή οποιαδήποτε άλλη στρεσογόνα συνθήκη ίσως χρειάζεται να περιμένουμε λίγο. Το κόψιμο της πάνας θέλει ηρεμία, χρόνο και σταθερότητα. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αναδειχτεί σε μάχη.

Αν, παρά τις ήπιες προσπάθειες, το παιδί αντιδρά έντονα, κλαίει, φοβάται, κρατιέται συστηματικά ή δεν σημειώνει πρόοδο για μεγάλο διάστημα, μιλάμε με τον παιδίατρο. Το ίδιο κάνουμε αν υπάρχει πόνος, αίμα, έντονη δυσκοιλιότητα, ξαφνική παλινδρόμηση σε παιδί που είχε ήδη κατακτήσει την τουαλέτα ή μεγάλη δυσφορία γύρω από τη διαδικασία.

Το κόψιμο της πάνας είναι ένα σημαντικό βήμα αυτονομίας, αλλά του παιδιού. Όχι των ενηλίκων. Ο ρόλος του γονιού είναι να προετοιμάσει τη διαδικασία για την εκπαίδευση τουαλέτας, εξηγώντας και συζητώντας, να οργανώσει τον χώρο, να δείξει τον τρόπο, να είναι σταθερός και, το βασικότερο, να μην πιέζει. Παρατηρώντας το παιδί, δίνοντάς του ξεκάθαρες οδηγίες και διατηρώντας την ψυχραιμία μας, το βοηθάμε να προχωρήσει με τον δικό του ρυθμό, ενθυμούμενοι ότι αυτός ο ρυθμός δεν είναι ίδιος για όλα τα παιδιά.