Highlights
- «Ο κόσμος της Σοφίας» επιστρέφει σε νέα έκδοση και προσφέρεται ξανά ως εισαγωγή στη δυτική φιλοσοφία για εφήβους και ενηλίκους.
- Το μυθιστόρημα του Jostein Gaarder είναι μια ιστορία μυστηρίου και ταυτόχρονα μια φιλοσοφική αφήγηση, ιδανική για την πρώτη επαφή με 3.000 χρόνια δυτικής σκέψης.
- Η νέα ανάγνωση συνδέεται με τα σημερινά ερωτήματα για την κλιματική αλλαγή, την πόλωση, το διαδίκτυο, την τεχνητή νοημοσύνη και τη διαφορά ανάμεσα στη γνώση και τη σοφία.
- Καλή πρόταση για εφήβους 14+, αλλά και για γονείς που θέλουν να επιστρέψουν σε ένα βιβλίο που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά αναγνωστών.
Διάβασα τον «Κόσμο της Σοφίας», του Νορβηγού Jostein Gaarder, το 1994, μαθήτρια Γ΄γυμνασίου, όταν κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα ελληνικά, σε μετάφραση της –άγνωστής μου τότε– Μαρίας Αγγελίδου. Τότε εντασσόταν ξεκάθαρα στην εφηβική λογοτεχνία και έγινε ένα από τα καθοριστικά βιβλία που μου άνοιξαν τον δρόμο προς τη φιλοσοφία και τις ανθρωπιστικές επιστήμες εν γένει.
Πριν από λίγα χρόνια, οι εκδόσεις Μεταίχμιο, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, κυκλοφόρησαν μια πολύ καλή διασκευή του βιβλίου σε δίτομο graphic novel, το οποίο ξεκοκάλισα. Σήμερα, έχοντας στα χέρια μου τη νέα έκδοση του εμβληματικού αυτού έργου, δεν μπορώ παρά να νιώθω συγκινημένη. Το βιβλίο απευθύνεται σε αναγνώστες από 14 ετών και μπορεί να λειτουργήσει ως πρώτη γνωριμία με την ευρωπαϊκή φιλοσοφία.
Δεν συνηθίζω να διαβάζω βιβλία για δεύτερη φορά, γιατί υπάρχουν πάντα γύρω μου αμέτρητα νέα κείμενα που περιμένουν να τα ανακαλύψω. Εδώ όμως αξίζει να γίνει μια εξαίρεση. Είναι μια μοναδική πρόκληση να δει κανείς, τριάντα και βάλε χρόνια μετά, πόσο έχει αλλάξει το βλέμμα του απέναντι στον κόσμο. Θα το αντιληφθώ, άραγε, ξαναδιαβάζοντάς το; Μπορώ να ανακαλέσω το συναίσθημα που είχα στην εφηβεία, όταν αυτό το βιβλίο λειτούργησε ως μια μεγάλη έκπληξη και ένα φωτεινό παράθυρο στη σκέψη;
Φιλοσοφία στην εφηβεία
Με αυτές τις σκέψεις, το βιβλίο μπαίνει ήδη στις αποσκευές των καλοκαιρινών διακοπών. Ούτως ή άλλως, είναι η κατάλληλη εποχή να το διαβάσει και η κόρη μου, που μόλις τελείωσε την Α’ λυκείου, ενώ ο γιος μου είχε ήδη έρθει σε επαφή με την πρώτη έκδοση στο τέλος της Γ’ γυμνασίου. Το βιβλίο θα ταξιδέψει μαζί μας, καθώς θέλω να ασχοληθώ ξανά μαζί του, σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο και σε εντελώς άλλη ηλικιακή φάση.
Για να είμαι ειλικρινής, δεν μπορώ να προβλέψω ποια θα είναι η αντίδρασή μου. Το graphic novel ήταν μια εντελώς διαφορετική αφηγηματική εμπειρία, με συμπυκνωμένο λόγο και εικόνα, που απέδιδε βέβαια θαυμάσια το πρωτότυπο, ογκώδες κείμενο του Gaarder. Όμως το αυθεντικό κείμενο σήμανε πολλά για μένα σε μια καθοριστική ηλικία. Αξίζει, λοιπόν, να αναζητήσω τι ήταν αυτό που με είχε γοητεύσει τόσο βαθιά τότε, να δω αν μπορεί να συνεχίσει να γοητεύει τα παιδιά του σήμερα, αλλά και τι επίδραση θα έχει πλέον επάνω μου.
Όταν είχα αυτή την πρώτη, άμεση επαφή με τη φιλοσοφία στην εφηβεία, ήταν εύλογο να εντυπωσιαστώ. Μένει να φανεί πώς θα λειτουργήσει στο σήμερα. Σε κάθε περίπτωση, «Ο Κόσμος της Σοφίας» παραμένει μια εξαιρετική εισαγωγή στον κόσμο της ανθρώπινης σκέψης, που διαβάζεται με το ίδιο ενδιαφέρον από εφήβους και ενήλικους. Είναι ένα βιβλίο που δίκαια έγινε κλασικό και έγραψε ιστορία. Αξίζει σίγουρα να το διαβάσουν οι έφηβοί σας, αλλά αξίζει εξίσου να το ανακαλύψετε —ή να το ξαναδιαβάσετε— κι εσείς.
Ποια είναι η Σοφία και ποιος ο κόσμος της;
Η δεκατετράχρονη Σοφία περνάει ήσυχα τις μέρες της στη μικρή πόλη του Λίλεσαντ. Ώσπου λαμβάνει ένα γράμμα για τη Χίλντε Μόλερ Κναγκ. Ποια είναι αυτή η κοπέλα; Γιατί η Σοφία βρίσκει συνέχεια προσωπικά της αντικείμενα; Και γιατί λαμβάνει την αλληλογραφία της;
Μέσα από την ανάγνωση των επιστολών ενός μυστηριώδους φιλοσόφου, του Αλμπέρτο Κνοξ, ο οποίος εξηγεί στη Σοφία τις ιδέες των μεγάλων φιλοσόφων της Ευρώπης, εκείνη αποκτά σταδιακά όλες τις πολύτιμες γνώσεις που χρειάζεται για να λύσει τα μυστήρια που την περιβάλλουν.
Ο κόσμος της Σοφίας είναι ένα συναρπαστικό, πρωτότυπο και γοητευτικό βιβλίο για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία του πολιτισμού μας και την ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας. Για να λύσουμε τα μυστήρια που συνθέτουν τον κόσμο αυτό, πρέπει να κατανοήσουμε πρώτα την ευρωπαϊκή φιλοσοφία. Δεν είναι τόσο δύσκολο όσο σας φαντάζει. Ο Gaarder χώρεσε 3.000 χρόνια σκέψης σε ένα ευφάνταστο βιβλίο, χωρίς να κάνει την παραμικρή έκπτωση στις ιδέες, δημιουργώντας μια ιστορία μυστηρίου, μια σύντομη ιστορία της φιλοσοφίας, μια ιστορία για εφήβους… και όχι μόνο
Στην έκδοση, τη μετάφραση της οποίας υπογράφει ξανά η Μαρία Αγγελίδου, περιέχει πρόλογο του συγγραφέα για την ελληνική έκδοση.
Γιατί χρειαζόμαστε σήμερα τον «Κόσμο της Σοφίας»;
Μπορεί εγώ να προβληματίζομαι για το πώς θα βιώσω την ανάγνωση έπειτα από 32 χρόνια, αλλά και ο ίδιος ο Gaarder αναρωτιέται πώς θα διαμορφωνόταν το βιβλίο, έπειτα από όλα όσα έχουν συμβεί στον κόσμο την τελευταία τριακονταετία.
Τονίζει ότι σε ένα σύγχρονο φιλοσοφικό μυθιστόρημα, θα έμπαινε στο επίκεντρο η κλιματική αλλαγή, υπό το πρίσμα φυσικά της φιλοσοφίας. Θα μιλούσε, επίσης, για την παγκόσμια πολιτική σκηνή, που είναι πλέον πιο τεταμένη. Το 1991, όταν γράφτηκε το βιβλίο, ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωνε και μάλλον όλη η ανθρωπότητα είχε ένα πολύ πιο αισιόδοξο βλέμμα προς το μέλλον. Τριάντα χρόνια μετά, το βιβλίο θα μπορούσε να συνεισφέρει στο γεφύρωμα της ακραίας πόλωσης που βιώνουμε σήμερα.
Τέλος, ο Gaarder θα έγραφε και για τη ριζοσπαστική αλλαγή στην ανθρώπινη επικοινωνία. «Ο κόσμος της Σοφίας» γράφτηκε πριν από τη ραγδαία διάχυση του διαδικτύου στην κοινωνία. Σήμερα ο όγκος των πληροφοριών μας πνίγει. Για τις νέες γενιές, η «γνώση» βρίσκεται μέσα σε smartphones και, τελευταία, μέσα στην τεχνητή νοημοσύνη. Όχι στην εφηβική λογοτεχνία, ειδικά αν μιλάμε για παλαιότερα κείμενα, υψηλών γνωστικών προδιαγραφών, μακριά από την αναγνωστική εμπειρία των μαθητών σήμερα.
Όπως όμως σημειώνει ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρόλογό του, η συσσωρευμένη στο διαδίκτυο «γνώση» δεν κάνει τον άνθρωπο σοφότερο. Αντιθέτως, τον οδηγεί σε διάσπαση και εν τέλει σε άγνοια. Γι’ αυτό και ο σύγχρονος κόσμος, υπογραμμίζει ο Gaarder, και με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη, χρειάζεται περισσότερη σοφία και όχι νοημοσύνη –ούτε τεχνητή μα ούτε και φυσική.
Φιλοσοφία θα πει αγάπη για τη σοφία και στο διαδίκτυο ο δρόμος προς τη γνώση κινδυνεύει να χαθεί. Γι’ αυτό χρειάζεται να έχουμε πάντα καλά βιβλία στη βιβλιοθήκη μας και στη βιβλιοθήκη των εφήβων μας και, όταν θέλουμε να μάθουμε πράγματι κάτι, να καταλήγουμε εκεί…
Ο κόσμος της Σοφίας, Εκδόσεις Μεταίχμιο, 14+
Κείμενο: Jostein Gaarder, μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου
O Jostein Gaarder (Γιοστέιν Γκάαρντερ) γεννήθηκε το 1952 στο Όσλο. Σπούδασε φιλοσοφία και ιστορία των ιδεών στο Μπέργκεν της Νορβηγίας και στη συνέχεια αφοσιώθηκε στη λογοτεχνική του καριέρα. Το μυθιστόρημά του Ο κόσμος της Σοφίας, κυκλοφόρησε σε περισσότερες από 68 χώρες και έτυχε ευρείας αποδοχής από κοινό και κριτικούς, ξεπερνώντας τα 60 εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως. Από τότε δημιούργησε ένα ίδρυμα για την προστασία του περιβάλλοντος, στο οποίο δωρίζει σημαντικό μέρος των συγγραφικών του δικαιωμάτων.
