Το στρες, που οι περισσότεροι αφήνουμε να μας ρουφήξει, δεν κρύβεται. Είτε το δείχνουμε στα παιδιά ξεκάθαρα είτε προσπαθούμε να το κρύψουμε ανεπιτυχώς. Το 2025, μιλάμε πλέον καθημερινά για στρες. Όλοι μας. Η ζωή, για τους περισσότερους, δεν βελτιώνεται. Πόσα να αντέξουν οι γονείς; Το άγχος, πάντως, τα παιδιά το αντιλαμβάνονται πριν καν το ονομάσουμε ή το εκφράσουμε. Προσωπικά, δουλεύω για χρόνια πάνω στο (παθολογικό) άγχος μου και, παρά το γεγονός ότι έχω πλέον πολλά όπλα στη φαρέτρα μου, υπάρχουν φορές που δυσκολεύομαι να το ελέγξω.
Καταρχάς, υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι. Όπως και σε όλα τα σπίτια. Σοβαροί και λιγότερο σοβαροί, αλλά αγχογόνοι και καταλυτικοί. Το κλισέ “Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά;” έγινε κλισέ για κάποιον λόγο. Γιατί ο στίχος λέει την αλήθεια. Έτσι κι αλλιώς, τα ξέρουν όλα, μόνο που δεν το συνειδητοποιούν. Συνήθως, εισπράττουν τη δυσφορία μας και τη μεταβολίζουν σε δική τους δυσφορία/δυσκολία/ένταση.
Μαγικές λύσεις εξολόθρευσης και αφανισμού του στρες δεν υπάρχουν, όμως μπορούμε να εκπαιδευτούμε και να κάνουμε μικρές μετατοπίσεις που θα αλλάξουν το κλίμα έντασης πολύ συντομότερα από όσο πιστεύουμε: λιγότερος θόρυβος, περισσότερη σύνδεση. Αυτό φτάνει, τουλάχιστον για αρχή. Αφού εγκαθιδρυθεί (πιθανόν και με τη βοήθεια ειδικού), μπορείτε να βάλετε υψηλότερους στόχους οικογενειακής ηρεμίας.
Ως τότε, κρατήστε τα ακόλουθα tips, που θα σας βοηθήσουν στον αναπρογραμματισμό της καθημερινότητάς σας:
1) Το στρες ακούγεται πριν μιλήσουμε
Τα παιδιά διαβάζουν ρυθμό, ένταση, βλέμμα. Τα πάντα. Ακόμα κι αν γελάμε, αν το σώμα μας λέει «συναγερμός», το παιδί το αντιλαμβάνεται αμέσως.
Τι κάνουμε; Δίνουμε όνομα σε αυτό που μας συμβαίνει («είμαι φορτισμένη, δεν φταις εσύ» κ.ά), παίρνουμε ανάσες και ηρεμούμε. Κάνουμε τουλάχιστον 60″ παύση πριν απαντήσουμε. Είμαστε ειλικρινείς και εξηγούμε στο παιδί τι μας συμβαίνει με λόγια κατάλληλα για την ηλικία του.
2) Η μόνιμη ένταση φθείρει τη σχέση
Με στρες, είμαστε σε λειτουργία επιβίωσης. Η τρυφερότητα είναι το πρώτο θύμα της. Μια οικογένεια με ενήλικους σε υπερένταση, έχει και παιδιά σε υπερένταση και όλοι αυτοί δυσκολεύονται να συνδεθούν και να επικοινωνήσουν.
Τι κάνουμε; Καθιερώνουμε τουλάχιστον 15′ καθημερινό «τελετουργικό σύνδεσης», σε συνεννόηση με το παιδί, με βάση την ηλικία και τις ανάγκες του. Αυτό πρέπει να γίνεται σταθερά και ευνοεί όλη την οικογένεια. Ιδανικά, συμμετέχουμε όλοι. Αν, όμως, το κάθε παιδί μάς χρειάζεται και χωρίς το αδελφάκι του, το σεβόμαστε και του δίνουμε αυτό που ζητάει.
3) Η ηρεμία δεν είναι πολυτέλεια
Αν στο σπίτι υπάρχουν εντάσεις διαρκείς και το παιδί δεν μπορεί να προβλέψει τι θα ακολουθήσει μέσα στην ημέρα του (καβγάς, κλάματα, φωνές), το νευρικό του σύστημα βρίσκεται σε επιφυλακή. Ένα περιβάλλον ασφαλές είναι εκ των ουκ άνευ για μια ομαλή ανάπτυξη.
Τι κάνουμε; Σταθερές μικρές ρουτίνες, λιγότερες οδηγίες, υπενθύμιση στον εαυτό μας για αυτοσεβασμό και ετεροσεβασμό, όχι περιττές δεσμεύσεις, λογικοί στόχοι, ελάχιστη οθόνη.
4) Το χρόνιο στρες μάς κάνει συχνά άδικους
Η κούραση σκοτώνει την υπομονή και φουσκώνει τις αντιδράσεις. Υπάρχουν γονείς με χρόνιο στρες που, άθελά τους, αδικούν τα παιδιά τους και τους εαυτούς τους, βρισκόμενοι διαρκώς σε υπερένταση και αντιδρώντας παρορμητικά σχεδόν σε κάθε διεπαφή τους με το παιδί.
Τι κάνουμε; Αυτοφροντίδα του ενήλικου μέσα στη μέρα (αναπνοές, περπάτημα, νερό, μουσική, γυμναστική). Όχι αν τα προλάβει. Ας πούμε “υποχρεωτικά”, για το καλό πάνω από όλα του παιδιού τους. Αν χρειαστεί, ζητάμε βοήθεια ειδικού.
5) Το παράδειγμα μετράει περισσότερο από τις συμβουλές
Το «ηρέμησε» δεν δουλεύει όταν εμείς φλεγόμαστε. Αλλά αυτό λέμε συνήθως, ιδιαίτερα όταν η όλη αναστάτωση έχει φαινομενικά προκληθεί από δύσκολη συμπεριφορά του παιδιού, που μας πάτησε κάποιο κουμπί.
Τι κάνουμε; Κάνω ορατή/υπαρκτή/κατανοητή την αυτορρύθμιση ως έννοια (π.χ. «θα μετρήσουμε ως το 20», «μιλάμε μετά το φαγητό»).
6) Λιγότερο στρες = περισσότερη ευρηματικότητα
Με μυαλό σε πίεση, συνήθως ξεστομίζουμε εντολές και φωνάζουμε στα παιδιά. Με πιο καθαρό μυαλό, γεννάμε ιδέες σύνδεσης και βάζουμε -μικροί και μεγάλοι- τη θετική φαντασία μας σε λειτουργία. Η θετική φαντασία είναι ο πρώτος εχθρός του άγχους.
Τι κάνουμε; Περνάμε τουλάχιστον μισή ώρα την ημέρα (και περισσότερες το ΣΚ) «χωρίς στόχους» και deadlines: παίζουμε/διαβάζουμε/χαζεύουμε μαζί. Τίποτα προς επίδοση και άγχος. Είτε εντός είτε εκτός σπιτιού. Α, και τα κινητά ΚΛΕΙΣΤΑ.
7) Οι υπερβολικές τιμωρίες σημαίνουν ένταση
Αν είμαστε αγχωμένοι, κάθε μικρό λάθος φαίνεται τεράστιο και η εμπιστοσύνη μας προς το παιδί ραγίζει χωρίς λόγο. Οπότε, πιθανόν να το τιμωρούμε συχνότερα και αυστηρότερα από όσο χρειάζεται. (Γενικά, στη σύγχρονη παιδαγωγική αποφεύγουμε τη λέξη τιμωρία, προτιμάμε τη συνέπεια ή την κύρωση)
Τι κάνουμε; Βάζουμε προσωπικές κόκκινες γραμμές (δεν φωνάζω/δεν ειρωνεύομαι/σε ακούω ως το τέλος χωρίς να σε διακόψω). Τις τηρούμε. Αν ξεφύγουμε, επανορθώνουμε με τον πιο απλό τρόπο: Λέμε «έκανα λάθος» και ζητάμε συγγνώμη.
8) Ανθεκτικότητα=επιστροφή στην ηρεμία
Το παιδί μαθαίνει από το πώς εμείς καταφέρνουμε τελικά να ηρεμήσουμε. Αν η διαχείρισή μας είναι επιτυχημένη, χτίζουμε όλοι μαζί ψυχική ανθεκτικότητα. Και ψυχραιμία.
Τι κάνουμε; Δημιουργούμε κοινή «εργαλειοθήκη ηρεμίας» προς όλα τα μέλη της οικογένειας, π.χ. κολλημένη στο ψυγείο (3-4 γρήγορα εργαλεία διαχείρισης στρες για όλους -αναπνοές, γιόγκα, τραγούδι, ζεστό μπάνιο; Ό,τι κρίνει ο καθένας μας πως του ταιριάζει καλύτερα.
9) Η ουσιαστική κουβέντα χρειάζεται χώρο
Όταν όλη η οικογένεια είναι στο τρέξιμο, η επικοινωνία δυσκολεύει. Ακόμα κι αν δεν προλαβαίνουμε να συζητήσουμε για πολλή ώρα, βρίσκουμε πάντοτε ένα μικρό παράθυρο χρόνου και ένα ασφαλές για το παιδί περιβάλλον για συζήτηση (π.χ. αν και στο αυτοκίνητο μπορεί να γίνονται ωραίες συζητήσεις, δεν είναι αυτός ο χώρος όπου χτίζεται η ουσία της επικοινωνίας.
Τι κάνουμε; Συζητάμε π.χ. κάθε βράδυ, 20′ πριν από τον ύπνο, είτε ανεξάρτητα είτε με παιγνιώδη τρόπο είτε μέσα από βιβλία: ρωτάμε, ακούμε, κρατάμε νοητές σημειώσεις και αναπροσαρμοζόμαστε. Αν στην οικογένειά σας δεν είναι εύκολη η βραδινή ώρα, βρίσκετε και εφαρμόζετε το εικοσάλεπτο νωρίτερα. Ιδανικά, όχι το πρωί.
10) Η χαρά είναι καύσιμο ζωής
«Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόκευτος» κατά τον Δημόκριτο. Ψάχνουμε αφορμές για να γιορτάζουμε, ακόμα και κάτι που δεν μοιάζει τόσο σημαντικό. Χωρίς μικρές χαρές, που είναι στρεσοκτόνες, η οικογένεια δύσκολα προχωράει με ηρεμία.
Τι κάνουμε; Κάποια στιγμή μέσα στη μέρα, μοιραζόμαστε μία μικρή κοινή χαρά, ένα αστείο περιστατικό, ένα ανέκδοτο, ένα τραγούδι, ένα αγαπημένο βιβλίο. Δεν χρειάζεται να την προγραμματίζετε, αλλά να είστε συνεπείς με αυτό το μοίρασμα. Καλό είναι να μην ταυτίζεται με τη βραδινή ώρα συζήτησης.
Αναπροσαρμόστε τα παραπάνω ανάλογα με τις ανάγκες της οικογένειάς σας.
