Κάθε καλοκαίρι, τα τσιμπήματα στα παιδιά είναι από τα πλέον συνηθισμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι οικογένειες. Οι αγχωμένοι γονείς συχνά δεν ξέρουν τι πρέπει να κάνουν την ώρα που το παιδί κλαίει, πονάει ή ξύνεται, χάνοντας την ψυχραιμία τους. Αξίζει να θυμάστε ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων τα τσιμπήματα είναι ακίνδυνα, αλλά σίγουρα ενοχλητικά. Άλλες φορές, χρειάζονται ήπια φαρμακευτική φροντίδα και παρακολούθηση, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις υπάρχει ανάγκη άμεσης ιατρικής φροντίδας. Ας δούμε, λοιπόν, πώς μπορούμε να προετοιμαστούμε για τις πρώτες βοήθειες, ώστε να μην αιφνιδιαστούμε.
Το πρώτο που χρειάζεται να γνωρίζουμε είναι ότι κάθε περιστατικό χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση. Άλλη φροντίδα θέλει το παιδί για το τσίμπημα από κουνούπι, άλλη για το τσίμπημα από μέλισσα ή σφήκα, άλλη για το τσίμπημα από τσούχτρα ή μέδουσα. Υπάρχουν δε και πιο ασυνήθιστες περιπτώσεις πλασμάτων που τσιμπούν, όπως τσιμπούρια, κοριοί, αχινοί ή δράκαινες.Τα περισσότερα τσιμπήματα στα παιδιά είναι απλά και ακίνδυνα, αρκεί να αντιμετωπιστούν σωστά από την αρχή. Δύο πράγματα χρειάζονται: Βασικές γνώσεις πρώτων βοηθειών και ψυχραιμία αμέσως μετά το τσίμπημα, ώστε να τις εφαρμόσετε σωστά. Αυτά είναι προϋποθέσεις για τη βέλτιστη φροντίδα, ανάλογα με την περίσταση.
Οι οδηγίες που ακολουθούν αφορούν τον γενικό παιδικό πληθυσμό και τα συνηθισμένα, καθημερινά καλοκαιρινά περιστατικά. Παιδιά με γνωστή αλλεργία σε τσιμπήματα εντόμων ή ιστορικό σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης πρέπει να έχουν εξατομικευμένο σχέδιο αντιμετώπισης από τον γιατρό τους, καθώς και τα φάρμακα που τους έχουν συνταγογραφηθεί, με σαφείς οδηγίες για το πότε και πώς χρησιμοποιούνται.
Πριν φύγετε για διακοπές, ακόμη και αν το παιδί δεν έχει γνωστές αλλεργίες, καλό είναι να έχετε συμβουλευτεί τον παιδίατρο για ένα κατάλληλο αντιισταμινικό και για την ακριβή δόση που αντιστοιχεί στην ηλικία και στο βάρος του. Δεν είναι αυτονόητο ότι θα μπορέσετε να επικοινωνήσετε μαζί του την ώρα του συμβάντος. Το αντιισταμινικό χρησιμοποιείται μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού και δεν υποκαθιστά την άμεση ιατρική βοήθεια όταν εμφανιστούν συμπτώματα σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.
Κουνούπια: Οι συνήθεις ύποπτοι
Τα τσιμπήματα από κουνούπια είναι μάλλον ο συχνότερος καλοκαιρινός μπελάς, ιδίως όπου υπάρχουν λιμνάζοντα νερά, υγρασία, κήποι, πυκνή βλάστηση και κακοκαθαρισμένα φρεάτια. Τα περισσότερα τσιμπήματα προκαλούν έναν απλό τοπικό ερεθισμό: κοκκινίλα, πρήξιμο, φαγούρα. Η συνέχεια συνήθως επιφυλάσσει γκρίνια και, φυσικά, χέρια που ξύνουν μανιωδώς το ίδιο σημείο μέχρι να το κάνουν ως και να ματώσει. Με το κατάλληλο φαρμακευτικό προϊόν, συνήθως η κατάσταση βελτιώνεται.
Σπανιότερα, όμως, τα κουνούπια μπορούν να μεταδώσουν νοσήματα, με πιο γνωστό στη χώρα μας τον ιό του Δυτικού Νείλου. Γι’ αυτό η πρόληψη δεν είναι υπερβολή. Αντιθέτως, μας γλιτώνει από μπελάδες. Σήτες σε πόρτες και παράθυρα, κουνουπιέρες σε μωρά και μικρά παιδιά, εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά για το δέρμα και τον χώρο, ανεμιστήρες ή κλιματιστικά, μακριά και άνετα ρούχα, κατά προτίμηση ανοιχτόχρωμα, είναι τα βασικά μέσα άμυνας. Εξίσου σημαντικό είναι να μη μένουν στάσιμα νερά σε πιατάκια γλαστρών, κουβάδες, βαρέλια, λεκάνες, ποτιστήρια, ταράτσες, υδρορροές και αυλές. Εκεί γεννούν τα κουνούπια. Εκεί αρχίζει και το πρόβλημα.
Αν το παιδί έχει έντονη φαγούρα, βοηθούν οι κρύες κομπρέσες, το καλό πλύσιμο με νερό και σαπούνι και, όταν χρειάζεται, ένα κατάλληλο τοπικό σκεύασμα που θα συστήσει ο/η παιδίατρος ή ο/η φαρμακοποιός. Αν η φαγούρα απλωθεί σε όλο το σώμα, αν το παιδί πρηστεί πολύ, αν εμφανιστεί πύον, έντονος πόνος, θερμότητα στο σημείο ή πυρετός, αφήνουμε τα γιατροσόφια και ζητάμε αμέσως ιατρική συμβουλή.
Τσιμπήματα από μέλισσα ή σφήκα
Τα τσιμπήματα από μέλισσα στα παιδιά προκαλούν συνήθως έντονο πόνο, κοκκινίλα και πρήξιμο. Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να απομακρυνθεί το κεντρί, αν έχει μείνει στο δέρμα. Όχι με πίεση και τσιμπήματα που μπορεί να σπρώξουν περισσότερο δηλητήριο στο σημείο. Καλύτερα με το νύχι, με την άκρη μιας κάρτας ή με πολύ προσεκτική κίνηση, χωρίς να ζουλήξουμε τον μικρό σάκο του δηλητηρίου.
Μετά πλένουμε την περιοχή με νερό και σαπούνι και βάζουμε κρύα κομπρέσα τυλιγμένη σε πανί. Αν το παιδί πονάει πολύ ή έχει έντονη φαγούρα, μιλάμε με τον/την παιδίατρο ή τον/την φαρμακοποιό για το κατάλληλο σκεύασμα. Όπως κάθε τσίμπημα, το τσίμπημα από μέλισσα χρειάζεται ψυχραιμία και παρατήρηση τις πρώτες ώρες.
Η σφήκα είναι λίγο πιο ύπουλη, επειδή μπορεί να τσιμπήσει περισσότερες από μία φορές και δεν αφήνει συνήθως κεντρί. Το τσίμπημά της είναι συχνά πιο επώδυνο. Οι πρώτες βοήθειες δεν αλλάζουν: ψυχραιμία, πλύσιμο, κρύα κομπρέσα, παρακολούθηση. Αν το τσίμπημα είναι στο στόμα, στον λαιμό, κοντά στο μάτι ή στο πρόσωπο, αν τα τσιμπήματα είναι πολλά ή αν το παιδί εμφανίσει βήχα, αλλαγή στη φωνή, πρήξιμο στα χείλη ή στη γλώσσα, ζάλη, έντονη αδυναμία ή δύσπνοια, ζητάμε αμέσως ιατρική βοήθεια.
Τσιμπούρια και κοριοί
Τα τσιμπούρια δεν γίνονται πάντα εύκολα αντιληπτά. Κρύβονται στα μαλλιά, πίσω από τα αυτιά, στη μέση, στους γλουτούς, πίσω από τα γόνατα, στις μασχάλες ή σε σημεία όπου τα ρούχα εφαρμόζουν σφιχτά. Μετά από βόλτα σε χόρτα, χωράφια, δάσος ή άλλη εξοχή, αξίζει ένας γρήγορος έλεγχος στο σώμα του παιδιού. Είναι βαρετό. Είναι όμως πολύ πιο απλό από το να τρέχουμε μετά.
Αν εντοπίσετε τσιμπούρι κολλημένο στο δέρμα, αφαιρέστε το όσο πιο γρήγορα γίνεται με λεπτό τσιμπιδάκι, πιάνοντάς το όσο πιο κοντά γίνεται στην επιφάνεια του δέρματος. Τραβήξτε σταθερά, χωρίς στρίψιμο, χωρίς απότομο τράβηγμα, χωρίς λάδι, βαζελίνη ή οινόπνευμα. Μετά καθαρίστε καλά την περιοχή και τα χέρια σας. Αν τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες εμφανιστούν πυρετός, εξάνθημα, πόνοι στο σώμα ή περίεργη κοκκινίλα που μεγαλώνει, επικοινωνήστε με γιατρό.
Οι κοριοί είναι άλλη ιστορία. Να διευκρινίσουμε ότι δεν έχουν καμία σχέση με την καθαριότητα ενός σπιτιού. Μπορεί να μεταφερθούν μέσα από βαλίτσες, ρούχα, έπιπλα, στρώματα, ξενοδοχεία και άλλους χώρους φιλοξενίας. Τα τσιμπήματά τους εμφανίζονται συχνά σε γραμμές ή ομάδες, ενώ προκαλούν φαγούρα και κοκκινίλες. Εδώ δεν αρκεί μια φαρμακευτική κρέμα. Χρειάζεται εντοπισμός της εστίας, πλύσιμο ρούχων, λευκών ειδών και κάθε άλλου υφάσματος σε υψηλή θερμοκρασία και, συνήθως, επαγγελματική απεντόμωση.
Τσιμπήματα από μέδουσες και τσούχτρες
Το καλοκαίρι δεν έχει μόνο έντομα. Έχει και θαλάσσια πλάσματα που τσιμπούν. Τα περισσότερα περιστατικά δεν είναι σοβαρά, είναι όμως αρκετά επώδυνα για να χαλάσουν τη μέρα σας. Γι’ αυτό, χρειάζεται -όπως πάντα- ψυχραιμία.
Σε τσίμπημα από τσούχτρα ή μέδουσα, πρώτα απομακρύνουμε το παιδί από τη θάλασσα. Δεν τρίβουμε το σημείο, δεν το πιάνουμε με γυμνά χέρια, δεν ρίχνουμε γλυκό νερό. Ξεπλένουμε με θαλασσινό νερό και, αν υπάρχουν πλοκάμια ή υπολείμματα, τα αφαιρούμε με τσιμπιδάκι, με ιατρικό γάντι ή με την άκρη μιας κάρτας. Τα παλιά γιατροσόφια με άμμο, ξίδι, οινόπνευμα, αμμωνία ή ούρα δεν είναι ασφαλής γενικός κανόνας. Αν υπάρχει ναυαγοσώστης, ρωτάμε αν υπάρχει κάποια ειδική οδηγία για το είδος της μέδουσας που εμφανίζεται στην περιοχή.
Η αντιμετώπιση του πόνου διαφέρει ανάλογα με το είδος της μέδουσας. Γι’ αυτό ακολουθούμε τις οδηγίες των υγειονομικών αρχών για την περιοχή. Για τσίμπημα από μοβ μέδουσα, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός συνιστά παγοκομπρέσα τυλιγμένη σε πετσέτα ή ύφασμα για 5 έως 15 λεπτά.
Αν το τσίμπημα είναι κοντά στα μάτια, στο στόμα ή στον λαιμό, αν ο πόνος είναι πολύ έντονος, αν υπάρχει μεγάλη δερματική αντίδραση ή αν το παιδί εμφανίσει δύσπνοια, ζάλη, εμετό ή έντονο οίδημα, ζητάμε άμεσα ιατρική βοήθεια.
Αν τα παιδιά πατήσουν αχινό ή δράκαινα
Οι αχινοί θέλουν υπομονή. Αφαιρούμε όσα αγκάθια φαίνονται και βγαίνουν εύκολα, καθαρίζουμε καλά την περιοχή και δεν σκάβουμε το δέρμα με μανία, γιατί θα κάνουμε μεγαλύτερη ζημιά. Αν έχουν μείνει βαθιά αγκάθια, αν το σημείο πρηστεί, κοκκινίσει έντονα ή πονάει πολύ, καλό είναι να επισκεφτείτε γιατρό.
Η δράκαινα, πάλι, είναι μικρή αλλά καθόλου αθώα. Αν κάποιος την πατήσει, του προκαλεί οξύ πόνο, δυσανάλογο με το μέγεθός της. Το ζεστό νερό βοηθά, επειδή η θερμότητα μειώνει τη δράση του δηλητηρίου. Το παιδί όμως πρέπει να εξεταστεί αν ο πόνος επιμένει, αν το πρήξιμο είναι έντονο ή αν παρουσιάσει κάποια άλλη σωματική αλλαγή.
Λαγοκέφαλος: Κίνδυνος δηλητηρίασης και δαγκώματος
Μια ειδική αναφορά αξίζει και στον λαγοκέφαλο, όχι επειδή τσιμπάει όπως η τσούχτρα ή η δράκαινα, αλλά επειδή δαγκώνει και τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται όλο και συχνότερα στις ελληνικές θάλασσες, προκαλώντας ανησυχία. Αν το παιδί δει λαγοκέφαλο στη θάλασσα, στην ακτή ή σε κουβά κάποιου ψαρά, πρέπει να γνωρίζει ότι δεν τον πλησιάζουμε, δεν τον πιάνουμε και δεν τον πειράζουμε.
Ο λαγοκέφαλος είναι τοξικό ψάρι και η επικινδυνότητά του αφορά κυρίως την κατανάλωσή του. Όμως, επειδή έχει δυνατά δόντια, δεν αφήνουμε τα παιδιά να τον πλησιάζουν ή να παίζουν μαζί του, ακόμη κι αν φαίνεται νεκρός ή ακίνδυνος. Αν τον συναντήσετε, απομακρύνετε ήρεμα το παιδί και ενημερώστε, όπου χρειάζεται, τον ναυαγοσώστη ή τις αρμόδιες αρχές.
Τσιμπήματα SOS!
Καλέστε αμέσως το 112 ή το 166 αν, μετά το τσίμπημα, το παιδί εμφανίσει:
✤ Δυσκολία στην αναπνοή, συριγμό, επίμονο βήχα ή φαγούρα/σφίξιμο στον λαιμό
✤ Αλλαγή στη φωνή, πρήξιμο στη γλώσσα, στα χείλη, στο πρόσωπο ή γύρω από τα μάτια
✤ Ζάλη, έντονη αδυναμία, λιποθυμία ή απώλεια συνείδησης
✤ Γενικευμένο κνιδωτικό εξάνθημα ή φαγούρα σε όλο το σώμα
✤ Εμετό, έντονο πόνο στην κοιλιά ή ξαφνική καταβολή μετά το τσίμπημα
✤ Τσίμπημα μέσα στο στόμα, στον λαιμό, κοντά στο μάτι ή πολλά τσιμπήματα μαζί
✤ Πόνο που επιμένει, πρήξιμο που μεγαλώνει, πύον, έντονη ερυθρότητα ή πυρετό τις επόμενες ημέρες
Αν το παιδί έχει μαζί του συνταγογραφημένο αυτοενέσιμο στυλό αδρεναλίνης, χρησιμοποιήστε το αμέσως σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες. Κρατήστε το ξαπλωμένο και μην το αφήσετε να σηκωθεί ή να περπατήσει.
