Highlights
- Τα παιδιά συχνά προσπερνούν την εξέλιξη μιας ιστορίας, ενός βίντεο ή ενός τραγουδιού για να φτάσουν κατευθείαν στο πιο έντονο και αναγνωρίσιμο σημείο.
- Η συμπεριφορά αυτή δεν εξηγείται μόνο από τη μειωμένη διάρκεια προσοχής. Συνδέεται και με τη δυσκολία αναμονής πριν από τη συναισθηματική κορύφωση.
- Οι ψηφιακές πλατφόρμες διευκολύνουν την παράλειψη, την επανάληψη και την επιτάχυνση, μετατρέποντας την κατανάλωση περιεχομένου σε σειρά αποσπασμάτων.
- Οι ενήλικες ακολουθούν συχνά την ίδια πρακτική, παραλείποντας εισαγωγές, διαβάζοντας διαγώνια και επιλέγοντας μόνο τα σημαντικότερα στιγμιότυπα.
- Μια σύντομη κοινή θέαση χωρίς επιτάχυνση ή παραλείψεις μπορεί να βοηθήσει το παιδί να παρατηρήσει τι χάνει όταν αναζητά μόνο το «καλό σημείο».
Παρατηρήστε ένα παιδί την ώρα που βλέπει ένα βίντεο ή ακούει ένα τραγούδι. Είναι πολύ πιθανό να μη θέλει ακριβώς να αφεθεί στην εμπειρία από την αρχή ως το τέλος. Δεν μπορεί να διαχειριστεί την αναμονή με προσμονή. Σκιπάρει ολόκληρα αποσπάσματα και ψάχνει σε fast-forward το καλό σημείο, εκείνο που ο αλγόριθμος ή η τάση της στιγμής τού έχει υποδείξει ως το μοναδικό που αξίζει την προσοχή του.
Αυτό το πολυπόθητο σημείο μπορεί να είναι μια δραματική ή τρομακτική σκηνή, που έρχεται ξαφνικά, μια μεγάλη ανατροπή της πλοκής ή μια ατάκα που επαναλαμβάνουν όλοι, επιβεβαιώνοντας τη λογική του viral που καταναλώνεται μαζικά και παθητικά. Μπορεί ακόμη να είναι τα δεκαπέντε δευτερόλεπτα ενός τραγουδιού που του φαίνονται οικεία, επειδή κυκλοφορούν εδώ και τρεις εβδομάδες στο TikTok, αποκομμένα πλέον εντελώς από το συνολικό καλλιτεχνικό έργο του δημιουργού.
Είναι εύκολο να αποδώσουμε αυτή τη συνήθεια του fast-forward στη μειωμένη διάρκεια προσοχής των σημερινών παιδιών και να προσπεράσουμε το θέμα, υιοθετώντας την εύκολη, επιφανειακή κριτική που γίνεται συνήθως στις νεότερες γενιές. Όμως εδώ πρόκειται για κάτι πιο συγκεκριμένο, για τη δυσκολία προσμονής, δηλαδή της έλλειψης της δεξιότητας του παιδιού να αντέξει όσα προηγούνται της συναισθηματικής κορύφωσης. Με άλλα λόγια, δεν μπορεί να παρακολουθήσει περιεχόμενο από το οποίο απουσιάζει η ανάγκη για άμεση διέγερση ή ανταμοιβή, που έχει συνηθίσει.
Η προσμονή προκαλεί ένα παράξενο σωματικό αίσθημα. Ένα μικρό σφίξιμο στο στομάχι, μια ευχάριστη ανησυχία που σε κάνει να θέλεις να μάθεις τώρα τι θα συμβεί. Οι ενήλικοι έχουν εξασκηθεί περισσότερο στο να παραμένουν μέσα σε αυτή την αίσθηση, έχοντας μεγαλώσει σε μια εποχή γραμμικής αφήγησης, χωρίς την τεχνολογική επιλογή της άμεσης παράκαμψης. Τα παιδιά, αντίθετα, πρέπει ακόμη να μάθουν ότι η αναμονή αποτελεί μέρος της εμπειρίας, ιδίως όταν κάθε κουμπί στην οθόνη τούς προσφέρει έναν τρόπο να την παρακάμψουν.
Η δομή μιας ιστορίας υπάρχει για κάποιον λόγο. Ένα αστείο χρειάζεται όσα προηγούνται της ατάκας. Μια ανατροπή χρειάζεται τα γεγονότα που οδηγούν σε αυτήν. Ένα τραγούδι συνήθως έχει να προσφέρει περισσότερα από το απόσπασμα που το έκανε γνωστό. Όταν τα παιδιά πηγαίνουν ξανά και ξανά κατευθείαν στη συναισθηματική κορύφωση, όταν “σκιπάρουν” ό,τι υπάρχει πριν, αλλά και μετά από αυτή, μπορεί άθελά τους να μαθαίνουν ότι όλα όσα μεσολαβούν είναι περιττά και άρα ότι η ίδια η διαδικασία κατανόησης και νοηματοδότησης είναι περιττή μπροστά στο τελικό, γρήγορο αποτέλεσμα.
Αξίζει να αναρωτηθούμε: Γιατί βιαζόμαστε όλοι; Τα παιδιά δεν επινόησαν αυτή τη συνήθεια. Το ίδιο κάνουμε και οι ενήλικοι, θύματα και οι ίδιοι της σύγχρονης κουλτούρας του κατακερματισμένου χρόνου. Παραλείπουμε τις εισαγωγές, διαβάζουμε διαγώνια τα άρθρα και παρακολουθούμε μόνο τα σημαντικότερα στιγμιότυπα, τα highlights κάθε κειμένου, ανεξαρτήτως μορφής.
Τα παιδιά απλώς διαθέτουν καλύτερα εργαλεία για να προσπερνούν και λιγότερη εξάσκηση στο να αντέχουν τα αργά σημεία, τα οποία, όμως, είναι δομικά απαραίτητα για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.
Πώς μεταφράζεται αυτό στην καθημερινότητα του σπιτιού:
- Ένα παιδί λέει ότι μια ολόκληρη ταινία είναι «πολύ μεγάλη», αλλά παρακολουθεί ξανά και ξανά τα ίδια αποσπάσματα από την κορύφωσή της, αποζητώντας τη σιγουριά της επαναλαμβανόμενης διέγερσης αντί για τη σταδιακή εξέλιξη της πλοκής.
- Βλέπει βίντεο στο TikTok ή ακούει podcasts μονίμως σε διπλή ταχύτητα, μετατρέποντας την πληροφορία και την αφήγηση σε ένα προϊόν υπερταχείας κατανάλωσης.
- Ανακαλύπτει μουσική αποκλειστικά μέσα από αποσπάσματα δεκαπέντε δευτερολέπτων, χωρίς να ακούει ποτέ ολόκληρο το τραγούδι, ακυρώνοντας την έννοια της μουσικής εξιστόρησης.
Τι μπορούμε να πούμε
Καλύτερα να μη βγάλουμε κήρυγμα για τη διάρκεια της προσοχής. Μπορούμε, αντί γι’ αυτό, να ρωτήσουμε το παιδί γιατί του αρέσει να φτάνει γρηγορότερα στο «καλό σημείο», ανοίγοντας έναν δίαυλο ουσιαστικής, ισότιμης επικοινωνίας αντί για άλλη μια γονεϊκή επίπληξη. Συχνά δεν πρόκειται τόσο για ανία όσο για την επιθυμία να νιώσει κάτι έντονο, χωρίς να διακινδυνεύσει ότι η προσμονή θα αποδειχθεί τελικά μάταιη, μια ξεκάθαρη στρατηγική αποφυγής που αντανακλά ίσως και την ευρύτερη αβεβαιότητα της εποχής
Μια μικρή δοκιμή για απόψε
Διαλέξτε κάτι σύντομο για να παρακολουθήσετε μαζί. Συμφωνήστε ότι θα το δείτε στην κανονική του ταχύτητα, χωρίς fast-forward, χωρίς να παραλείψετε κανένα σημείο, επαναφέροντας την κοινή θέαση ως μια βιωματική, συλλογική διαδικασία. Όταν τελειώσει, ρωτήστε το παιδί ποιο μέρος θα είχε προσπεράσει και αν υπήρξε κάτι που τελικά το εξέπληξε. Με αυτόν τον τρόπο, το βοηθάμε να αποδομήσει και να αποκωδικοποιήσει το ίδιο τον τρόπο με τον οποίον καταναλώνει το περιεχόμενο.
