Η επιστημονική της ονομασία είναι Νήριο, αλλά όλοι τη γνωρίζουν ως πικροδάφνη ή ροδοδάφνη. Φύεται παντού σε υγρές περιοχές στη Μεσόγειο και έχει όμορφα λουλούδια, είναι χρήσιμη, όμως ταυτόχρονα είναι ιδιαίτερα τοξική. Για τον λόγο αυτό απορούσα που πολλά σχολεία, τουλάχιστον στην Αθήνα, απ’ όπου έχω εικόνα, είναι γεμάτα από αυτή.
Το θέμα της απομάκρυνσης των συγκεκριμένων φυτών από τα σχολεία ήρθε πρόσφατα στην επικαιρότητα, όταν διαβιβάστηκε προς τις σχολικές μονάδες εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας, μέσω του Υπουργείου Παιδείας, αναφορικά με την τοξικότητα και τους κινδύνους της πικροδάφνης. Η παραπάνω άνοιξε έναν δημόσιο διάλογο όπου σοβαρές επισημάνσεις για την ουσία του κινδύνου ήρθαν αντιμέτωπες με ειρωνείες και αντιρρήσεις.
Έστω και με μεγάλη καθυστέρηση, πάρθηκε μια σωστή απόφαση. Όχι ακόμα με ψήφιση νόμου, αλλά τουλάχιστον με εγκύκλιο που συστήνει την απομάκρυνση της πικροδάφνης από χώρους όπου βρίσκονται παιδιά, την αντικατάστασή της με μη τοξικά φυτά και, όπου αυτό δεν είναι άμεσα εφικτό, την περίφραξη και τη σήμανσή της. Λυπάμαι που η κοινή γνώμη έσπευσε να την απορρίψει, χωρίς να εστιάσει στην ασφάλεια των παιδιών που παίζουν σε δημόσιους χώρους.
Προσωπικά, έχω απομακρύνει τις δυο τεράστιες γλάστρες με πικροδάφνες από το μπαλκόνι μου από τότε που συνέβη μια παρ’ ολίγον μοιραία δηλητηρίαση, το μακρινό 2012. Δεν επιθυμώ να περιγράψω τα γεγονότα, αλλά θα σας πω ότι πέρασα τις δυσκολότερες ημέρες της ζωής μου, μέχρι το παιδί μου να βγει εκτός κινδύνου. Πριν ούτε εγώ είχα ιδέα για την τοξικότητα. Το έμαθα από τους γιατρούς του Παίδων με τον πιο άγριο τρόπο.
Έπειτα από αυτό το γεγονός, τα παιδιά μου έμαθαν να αποφεύγουν την πικροδάφνη και να μην αγγίζουν καν τα φύλλα της σε κάθε σχολική μονάδα όπου φοίτησαν – από το προνήπιο μέχρι το Λύκειο. Φυσικά, συνέχισα να θεωρώ ότι ένα τόσο επικίνδυνο φυτό ΔΕΝ θα έπρεπε να υπάρχει σε χώρους όπου περνούν την ημέρα τους μικρά παιδιά, παρά το γεγονός ότι είναι εύκολα συντηρήσιμο, ανθεκτικό στη ζέστη και στην υγρασία και βέβαια όμορφο.
Είχα γράψει ήδη από το 2015 για το πόσο επικίνδυνη είναι η πικροδάφνη σε χώρους όπου κινούνται παιδιά. Σήμερα, που το θέμα επέστρεψε στην επικαιρότητα, αισθάνομαι ότι επιβεβαιώνεται εκ των υστέρων κάτι που ήταν ήδη γνωστό σε πολλούς γονείς, παιδιάτρους και ανθρώπους που είχαν βιώσει περιστατικά δηλητηρίασης.
Η πικροδάφνη είναι δηλητηριώδες φυτό. Όλα τα μέρη της είναι τοξικά αν καταποθούν και φυσικά τοξικό γίνεται ακόμα και το νερό σε βάζο με άνθη πικροδάφνης. Η τοξική τη δράση οφείλεται στην ουσία νηριίνη ή ολεανδρίνη, ενώ τα δραστικά συστατικά της εξάγονται από τα φύλλα. Υπάρχουν πολλές αναφορές ακόμα και για θανάτους. Έστω και μία μικρή ποσότητα μπορεί να είναι θανατηφόρα προκαλώντας αναπνευστική παράλυση και καρδιακό επεισόδιο. Ακόμα και οι αναθυμιάσεις από το κάψιμο της πικροδάφνης είναι επικίνδυνες, γι’ αυτό τα κλαδιά της δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιούνται σαν καυσόξυλα.
Άλλωστε, και η πρόσφατη εγκύκλιος υπενθυμίζει ρητά ότι κίνδυνος υπάρχει όχι μόνο από την κατάποση, αλλά και από τη δερματική επαφή, την επαφή του χυμού με μάτια ή ανοιχτά τραύματα, καθώς και από την εισπνοή καπνού όταν καίγονται κλαδιά του φυτού.
Τα παιδιά µέσω του παιχνιδιού ή της περιέργειάς τους έρχονται σε επαφή µε τα δηλητηριώδη µέρη των φυτών χωρίς να αντιλαµβάνονται τον κίνδυνο που διατρέχουν. Παρόλα αυτά θανατηφόρες περιπτώσεις είχαμε και σε άτοµα µεγάλης ηλικίας, τα οποία εξαιτίας της άγνοιας τους χρησιµοποίησαν δηλητηριώδη µέρη φυτών και πέθαναν. Για παράδειγμα, έχουν καταγραφεί άτοµα που χρησιµοποίησαν κλαδιά πικροδάφνης για σούβλισµα, µε αποτέλεσµα η δηλητηριώδης ουσία να εισχώρησει στο κρέας που κατανάλωσαν.
Έρευνα η οποία διεξάχθηκε µε βάση περιστατικά δηλητηριάσεων έδειξε πως η πικροδάφνη ήταν η πιο συχνή αιτία σχετικά µε φυτικές δηλητηριάσεις (Παπαγεωργίου κα. 2007· Ozturk, 2008· Gupta and Mittal, 2010). Το γεγονός ότι ποσότητα 5-10 ανθέων πικροδάφνης είναι αρκετά θανατηφόρες δόσεις για τον άνθρωπο (Buff and Dunk, 1998), θα πρέπει να µας προβληµατίζει εφόσον αυτά τα είδη χρησιµοποιούνται τακτικά ως καλλωπιστικά.
Σύμφωνα με όσα ήρθαν στη δημοσιότητα τις τελευταίες ημέρες, το Κέντρο Δηλητηριάσεων καταγράφει κάθε χρόνο περιστατικά βρώσης πικροδάφνης από παιδιά, έστω και αν στη συντριπτική τους πλειονότητα έχουν ήπια συμπτωματολογία (όχι στη δική μας περίπτωση…) Το γεγονός όμως ότι τα περιστατικά υπάρχουν, αρκεί για να αντιμετωπίζεται το θέμα σοβαρά όταν μιλάμε για σχολικά προαύλια, χώρους παιχνιδιού, αλλά και οικιακά μπαλκόνια, βεράντες, αυλές, κήπους.
Η πικροδάφνη, λοιπόν, περιέχει τοξικές ουσίες, θανάσιμες για τους ανθρώπους και ιδιαίτερα για τα μικρά παιδιά. Μοναχά λίγα φύλλα αν καταναλωθούν από ενήλικο άτομο μπορεί να προκαλέσουν δηλητηρίαση, ενώ αρκεί ένα φύλλο για να αποβεί θανατηφόρο για ένα μικρό παιδί.
Η δηλητηρίαση από πικροδάφνη προκαλεί γαστρεντερικά προβλήματα, όπως ναυτία, εμετό, σιελόρροια, κοιλιακό πόνο, διάρροια (με αίμα μερικές φορές) και καρδιακά προβλήματα όπως καρδιακή αρρυθμία (έντονες ταχυκαρδίες και βραδυκαρδίες). Παράλληλα δημιουργεί και προβλήματα στο κεντρικό νευρικό σύστημα όπως υπνηλία, τρέμουλο η τίναγμα μυών, ξαφνική αδιαθεσία, σπασμούς, κατάρρευση ακόμα και κώμα.
Ο χυμός του φυτού μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς δέρματος, ερεθισμό ή φλεγμονή οφθαλμών, δερματίτιδα εξ επαφής. Τα συμπτώματα εμφανίζονται άμεσα και αμέσως πρέπει να απευθυνθείτε στο Κέντρο Δηλητηριάσεων, σε νοσοκομείο ή γιατρό, για απομάκρυνση τυχόν φυτικού υλικού από το στόμα, ξέπλυμα με νερό, πλύση στομάχου ή ό,τι άλλο χρειαστεί. Περαιτέρω ιατρική βοήθεια θα κριθεί από τη δριμύτητα της δηλητηρίασης και των συμπτωμάτων.
Αν υποπτεύεστε ή δείτε το παιδί σας να γλείψει φύλλο ή λουλούδι πικροδάφνης ή να βάλει τα χέρια του στο στόμα, αφού έπιασε το φυτό, επικοινωνήστε με το Κέντρο Δηλητηριάσεων, 210 7793777. Ακολουθήστε τις οδηγίες τους, παρατηρήστε αν υπάρχουν δυσμενή συμπτώματα και για να είστε σίγουροι, πηγαίνετε στα επείγοντα περιστατικά του κοντινότερου νοσοκομείου. Καλύτερα να προλάβετε τα χειρότερα. Αυτό το υπογραμμίζω ως παθούσα, γιατί η δημόσια συζήτηση συχνά ειρωνεύεται τον κίνδυνο ακριβώς επειδή οι συμμετέχοντες δεν έχουν δει από κοντά πώς μοιάζει ένα σοβαρό περιστατικό.
Το φυτό είναι τοξικό ακριβώς γιατί προσπαθεί να προστατευτεί από τις επιθέσεις ζώων και εντόμων και αυτή η τοξικότητα είναι η φυσική του ασπίδα. Έτσι μπορεί να λειτουργήσει ως απωθητικό εναντίον εντόμων, τρωκτικών και ερπετών. Ήδη από την αρχαιότητα έφραζαν τις φωλιές των ποντικιών και των αρουραίων με τα φύλλα της. Τα τρωκτικά στην προσπάθειά τους να βγουν τα έτρωγαν και πέθαιναν. Άλλωστε το φυτό χρησιμοποιείται για να εμποδίσει την εμφάνιση ενοχλητικών εντόμων (κουνούπια, κατσαρίδες, μύγες κ.λπ.), φιδιών και τρωκτικών στους κήπους, καθώς η μυρωδιά της και μόνο τα απωθεί.
Ενημερώστε, λοιπόν, καταρχάς τα παιδιά σας να την αποφεύγουν, αλλά και το σχολείο που φοιτούν, αν έχει στον κήπο του και στα παρτέρια του πικροδάφνες. Μετά την εγκύκλιο, οι σχολικές μονάδες οφείλουν τουλάχιστον να ελέγξουν αν υπάρχουν πικροδάφνες στον χώρο, να ενημερώσουν τη σχολική κοινότητα και να εξετάσουν την απομάκρυνση, ή όπου αυτή δεν έχει ακόμη γίνει ή δεν είναι εφικτή, την περίφραξη και τη σαφή σήμανσή τους.
