Highlights
• Η Νεφέλη ξεκινά από την κουζίνα της γιαγιάς της και ταξιδεύει σε επτά προορισμούς, στις πέντε ηπείρους, συγκεντρώνοντας γνώσεις γύρω από την προστασία του πλανήτη.
• Η ιδέα του βιβλίου γεννήθηκε από τον προβληματισμό της Ελένης Κατσούλη για τη σπατάλη τροφίμων και οδήγησε στη δημιουργία μιας νέας ηρωίδας, διαφορετικής από τον Πάρη των προηγούμενων βιβλίων της.
• Το φαγητό λειτουργεί μέσα στην ιστορία ως μέσο για να γνωρίσουν τα παιδιά άλλους τόπους, άλλες κουζίνες και διαφορετικούς τρόπους ζωής.
• Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν συνταγές και πληροφοριακό υλικό, ενώ μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο στο σπίτι όσο και στην τάξη και στα εργαστήρια δεξιοτήτων.
• Το βιβλίο στρέφει την προσοχή σε καθημερινές μορφές σπατάλης, όπως το χτυπημένο μήλο, η ώριμη μπανάνα, το χθεσινό φαγητό και όσα συνήθως θεωρούμε υπολείμματα.
Η Νεφέλη, ένα κορίτσι που αγαπά τη μαγειρική, ταξιδεύει στις πέντε ηπείρους, χάρη σε μια μαγική κατσαρολίτσα που ανακάλυψε στο σπίτι της γιαγιάς της. Σε κάθε προορισμό, η Νεφέλη μαθαίνει πώς να σεβόμαστε το φαγητό και να μη σπαταλάμε τίποτα, προστατεύοντας έτσι τον πλανήτη. Η Γη έχει τα δικά της μυστικά. Και το παιδικό βιβλίο Η Νεφέλη και τα μυστικά της Γης, που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, σε εικονογράφηση της Μαίρης Καλαμπαλίκα, είναι εδώ για να μας τα αποκαλύψει.
Η Ελένη Κατσούλη, συγγραφέας του βιβλίου και εξπέρ στη βρεφική, παιδική και οικογενειακή διατροφή, μιλάει στο ParentStories για τη σπατάλη τροφίμων, τον σεβασμό στο φαγητό και για όσα μπορεί να μάθει ένα παιδί όταν συμμετέχει πραγματικά στην προετοιμασία του. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται επίσης οι διατροφικές συνήθειες των οικογενειών σήμερα, η σημασία του σπιτικού φαγητού και το πώς χτίζεται από μικρή ηλικία μια διαφορετική σχέση με ό,τι φτάνει στο πιάτο μας.
Ελένη, έχω τη χαρά να σε καλωσορίσω στο ParentStories. Θέλεις αρχικά να συστηθείς στους αναγνώστες;
Σε ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία! Για όσους δεν με γνωρίζουν λοιπόν, είμαι η Ελένη Κατσούλη, ζω στο Ηράκλειο της Κρήτης, αλλά μεγάλωσα σε ένα παραθαλάσσιο χωριό της, ευλογημένο μέρος. Σπούδασα και εργάστηκα ως νηπιαγωγός και εμψυχώτρια θεατρικού παιχνιδιού. Είμαι δημιουργός του kids food blog Little Hands και πλέον απασχολούμαι αποκλειστικά με αυτό δημιουργώντας συνταγές, γράφοντας και αναλαμβάνοντας διάφορα projects γύρω από τη βρεφική και παιδική διατροφή, όπως το Little Hands Festival, μια οικογενειακή γιορτή, ώστε μικροί και μεγάλοι να διασκεδάσουν, αποκτώντας παράλληλα γνώσεις.
Σήμερα, λοιπόν, η δουλειά σου αφορά τη σχέση των παιδιών με το φαγητό και τη μαγειρική. Πώς συναντήθηκαν στην πορεία σου η εκπαίδευση, η διατροφή και τα παιδιά και τι προσφέρει σε μικρούς και μεγάλους ο ιστότοπός σου;
Αφού έγινα μητέρα αντιμετώπισα ένα θέμα υγείας που με έβαλε στη διαδικασία να αλλάξω τελείως τη διατροφή μου και να ψάχνομαι για όλα, γεγονός που συνέπεσε με την έναρξη των στερεών τροφών του παιδιού μου. Έτσι ήρθε η διατροφή στη ζωή μου. Δεν έβρισκα τι να φτιάχνω για να φάμε εγώ και ο μικρός, άρα άρχισα να δημιουργώ τις δικές μου συνταγές. Έτσι ξεκίνησαν όλα. Όμως, θέλησα να βάλω και τα παιδιά στην κουζίνα. Θέλησα, επίσης, μικροί μεγάλοι να αποκτήσουν διατροφικές βάσεις. Έγινε λοιπόν ένα όμορφο «πάντρεμα» όλων. Το littlehandsblw.com προσφέρει στους γονείς λύσεις για το τι να μαγειρέψουν και υγιεινές προτάσεις για όλες τις ώρες, αλλά κυρίως εύκολες και αναλυτικές. Τα βιβλία μου βάζουν τα παιδιά στην κουζίνα.
Έχεις ήδη γράψει δύο παιδικά βιβλία με επίκεντρο την κουζίνα και την εξοικείωση των παιδιών με το φαγητό. Πώς προέκυψαν οι ιστορίες του Πάρη;
Τα βιβλία με τις περιπέτειες του Πάρη στην κουζίνα ήταν αποτέλεσμα της καραντίνας. Λίγο πριν είχα ξεκινήσει να κάνω μαγειρικές δράσεις με τα παιδιά εδώ στο Ηράκλειο και είδα τον αντίκτυπο που είχαν. Τα παιδιά δοκίμαζαν, οι γονείς εκπλήσσονταν. Έγιναν τρία ή τέσσερα εργαστήρια και έπειτα ξεκίνησε η καραντίνα και κλειστήκαμε στα σπίτια μας. Τότε σκέφτηκα ότι πρέπει να βρω έναν τρόπο ώστε τα παιδιά να συνεχίσουν να μπαίνουν στην κουζίνα χωρίς εμένα! Έτσι, γεννήθηκε η ιδέα του πρώτου βιβλίου!
Τι σε έκανε αυτή τη φορά να αφήσεις πίσω σου τον Πάρη και την παρέα του και να συστήσεις στους αναγνώστες μια νέα ηρωίδα, τη Νεφέλη;
Τον Πάρη τον αγάπησα κι εγώ και τα παιδιά, είχα κι άλλες ιδέες για εκείνον. Όμως μου αρέσει να εξελίσσομαι, να δοκιμάζω νέα πράγματα. Έτσι όταν προβληματίστηκα με τη σπατάλη τροφίμων (food waste) και ήρθε η ιδέα για ένα νέο βιβλίο, ήξερα ότι θα είχε καινούργιο πρωταγωνιστή.
Ποια είναι λοιπόν η Νεφέλη και ποια μυστικά της Γης θα συναντήσουν οι αναγνώστες που θα την ακολουθήσουν στο ταξίδι της;
Η Νεφέλη είναι ένα κορίτσι που, από την κουζίνα της γιαγιάς της, θα τολμήσει ένα μαγικό ταξίδι σε όλο τον κόσμο και θα γυρίσει πίσω για να μεταφέρει όσα έμαθε. Τα μυστικά της γης είναι οι γνώσεις που αποκομίζει από αυτό το ταξίδι για την προστασία του πλανήτη μας. Να σημειώσω ότι στο βιβλίο περιλαμβάνονται συνταγές από διάφορα μέρη του κόσμου, καθώς και παράρτημα με χρήσιμες πληροφορίες και δραστηριότητες.
Η ιστορία διαδραματίζεται σε ετερόκλητες περιοχές, διάσπαρτες παντού στον κόσμο – Ινδία, Ωκεανία, Γαλλία, Κένυα, Αμαζόνιος, Ιαπωνία και… Ζαγοροχώρια. Πώς και γιατί επέλεξες τους συγκεκριμένους τόπους και πώς χρησιμοποίησες την… κουζινική μαγεία προκειμένου να σου ανοίξει τον δρόμο σε μια αλλόκοτη, μα ρέουσα αφήγηση;
Οι προορισμοί της Νεφέλης επιλέχθηκαν έπειτα από έρευνα, όμως, για να είμαι ειλικρινής, στην αρχή ήταν λιγότεροι. Από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο μού πρότειναν να υπάρχουν τόποι και από τις πέντε ηπείρους, οπότε προστέθηκαν δύο ακόμα προορισμοί! Και έτσι η Νεφέλη ταξίδεψε σε επτά προορισμούς στις πέντε ηπείρους. Κάθε προορισμός έχει κάτι να της διδάξει, κάτι να της δώσει για να πάρει μαζί της και να μεταδώσει. Τώρα, για το πώς χρησιμοποίησα τη μαγειρική μαγεία, το φαγητό πάντα μας ταξιδεύει, έτσι δεν είναι; Και για εμένα είναι ο τρόπος που ξέρω να εκφράζομαι, οπότε ήταν φυσικό να γίνει και ο τρόπος που η Νεφέλη ανοίγει τον δρόμο της.
Πώς συνεργάστηκες με την εικονογράφο Μαίρη Καλαμπαλίκα; Την καθοδήγησες ή την άφησες ελεύθερη να δημιουργήσει; Οι ήρωες προέκυψαν όπως τους είχες αρχικά στο μυαλό σου ή εξελίχτηκαν;
Η Μαίρη Καλαμπαλίκα είναι μία εξαιρετική εικονογράφος που οδηγήθηκε από το κείμενο και έδωσε ζωή στους ήρωες και στους προορισμούς! Πλαισίωσε υπέροχα ακόμα και τις συνταγές και τα «ήξερες ότι» στο τέλος του βιβλίου, και λάτρεψα το αποτέλεσμα! Επίσης, σκέφτηκε ένα ευφυές τέχνασμα για την εξέλιξη της αφήγησης, μετατρέποντας την κατσαρολίτσα στο κεφάλι της Νεφέλης σε καπέλο για τις στιγμές που δεν ταξιδεύει! Ενθουσιάστηκα με τη δουλειά της! Οι ήρωες ήταν όπως ακριβώς τους φαντάστηκα!
Θεωρώ ότι στην Ελλάδα δεν εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας σε ποικιλία τροφών, με αποτέλεσμα να μη δοκιμάζουν νέες συνταγές, γεμάτες απρόσμενες μυρωδιές και γεύσεις. Τι ήθελες να μεταδώσεις στα παιδιά μέσα από αυτή τη γνωριμία με άλλους τόπους, άλλες κουζίνες και διαφορετικούς τρόπους ζωής;
Στην Ελλάδα συμβαίνει το εξής παράδοξο: ενώ ακολουθούμε την παράδοση, έχουμε περάσει και στις εύκολες λύσεις. Όντως δεν δοκιμάζουμε εύκολα ούτε καν εμείς οι μεγάλοι, πόσο μάλλον τα παιδιά. Όμως αυτό αλλάζει αν βάλουμε τα παιδιά στην κουζίνα. Όταν το φαγητό γίνεται παιχνίδι, όταν υπάρχει ταύτιση με ήρωες, τότε ναι, το παιδί θα δοκιμάσει πιο εύκολα και την κόκκινη φακή και το κάρι.
Στη δουλειά σου δίνεις χώρο για τη συμμετοχή του παιδιού στην κουζίνα. Τι αλλάζει όταν το παιδί δεν βρίσκεται απλώς στο τραπέζι για να φάει, αλλά συμμετέχει στην επιλογή, στην προετοιμασία και στη διαχείριση της τροφής;
Αλλάζει όλη η αντίληψη που έχει το παιδί για το φαγητό, αλλά και για τον ίδιο του τον εαυτό. Τονώνονται η αυτονομία αλλά και η αυτοπεποίθησή του, νιώθει ότι συνεισφέρει και φυσικά είναι πολύ πιο εύκολο να δοκιμάσει νέες γεύσεις. Τα οφέλη από τη συμμετοχή του στη διαδικασία της προετοιμασίας ενός φαγητού είναι πολλά και γι’ αυτό ένα παιδί που εντάσσουμε στην κουζίνα είναι ένα τυχερό παιδί.
Το βιβλίο ακουμπά το φλέγον θέμα (δεν έχουμε συνειδητοποιήσει πόσο) της σπατάλης των τροφίμων στις ανεπτυγμένες χώρες. Υπάρχει στην Ελλάδα ενημέρωση για τον τρόπο αντιμετώπισης του ζητήματος της άμεσης απόρριψης των υπολειμμάτων και της ανάγκης για «φρέσκο φαγητό κάθε μέρα»;
Πρόσφατα έμαθα ότι υπάρχει το πρόγραμμα «Καφέ κάδος» του Δήμου Αθηναίων όπου γίνεται εξαιρετική δουλειά και βιωματικές δράσεις ενημέρωσης των παιδιών. Ήταν χαρά μου να μάθω για τον «Καφέ Κάδο», όμως δεν γνωρίζω κάτι άλλο. Πέρα από αυτό, μόνο πρωτοβουλίες των ίδιων των εκπαιδευτικών που είναι ευαισθητοποιημένοι στο θέμα.
Σε μια υπερκαταναλωτική, αγχωμένη κοινωνία του εφήμερου, πώς καλλιεργείται ο σεβασμός προς το φαγητό σε ένα μικρό παιδί;
Αυτή την ερώτηση πρέπει να τη θέσουμε στους Ιάπωνες, είναι πρωτοπόροι και αξιοθαύμαστοι σε αυτό το ζήτημα. Δεν είναι τυχαίο που η Νεφέλη εκεί μαθαίνει για τη φιλοσοφία του μοταϊνάι. Μαθαίνεται βιωματικά και με παράδειγμα στην καθημερινότητα. Αν εμείς οι μεγάλοι σεβόμαστε το πιάτο μας, αν το παιδί συμμετέχει στην προετοιμασία του, τότε δημιουργείται πολύ φυσικά αυτή η σχέση.
Σήμερα οι γονείς ακούνε συνεχώς οδηγίες για το τι «πρέπει» να τρώει ένα παιδί. Από τη δική σου εμπειρία, τι λάθη κάνουν οι γονείς στη σχέση των παιδιών με το φαγητό;
Ξέρετε κάτι; Οι γονείς κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε με βάση όσα γνωρίζουμε. Κάποιοι γονείς ψάχνονται και ενημερώνονται, κάποιοι όχι. Άρα δεν θα μιλήσω για λάθη των γονέων, αλλά για λάθη της πολιτείας που δεν έχει μεριμνήσει για αυτό το θέμα. Γίνονται κάποια προγράμματα και προσπάθειες με επίκεντρο το παιδί, αλλά αυτοί που πρέπει πρώτιστα να εκπαιδευτούν είναι οι γονείς, ώστε με τη σειρά τους να εκπαιδεύσουν τα παιδιά. Εκεί πρέπει να στραφούμε και εκεί πρέπει να αναζητήσουμε τα λάθη.
Εδώ, να θέσω το θέμα της διανομής κατ’ οίκον φαγητού απ’ έξω, που έχει ήδη ενσωματωθεί στη ρουτίνα πολλών οικογενειών… Η μαγειρική προχωρούσε από γενιά σε γενιά, οι παλιοί κληροδοτούσαν τετράδια συνταγών στα παιδιά τους… Έχει μέλλον το καλομαγειρεμένο, σπιτικό φαγητό στην Ελλάδα; Είναι μόνο η έλλειψη χρόνου που οδήγησε σε διαφορετικές διατροφικές συνήθειες ή υπάρχουν και άλλες αιτίες; Για παράδειγμα, ο τρόπος που αντιμετωπίζουν το φαγητό μεγάλες ιστοσελίδες, ανακυκλώνοντας κοινοτοπίες ή το πόσο γρήγορα ξεφυτρώνουν εστιατόρια με πιο εξεζητημένο κατάλογο ή η οικονομική κρίση…
Φυσικά και έχει μέλλον το σπιτικό φαγητό, οι εποχές αλλάζουν, αλλά δεν μπορούμε τόσο γρήγορα να αποκοπούμε από τις ρίζες μας. Η έλλειψη χρόνου και οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής και ενημέρωσης σίγουρα αλλάζουν τα δεδομένα, αλλά το καλό και ποιοτικό φαγητό έχει μια θέση στη ζωή μας, και θεωρώ πως δεν είναι τόσο εύκολο να χαθεί. Αιτίες υπάρχουν πολλές και συνδυάζονται: όσα είπαμε ήδη, αλλά και ο τρόπος που παρουσιάζεται το φαγητό online, γρήγορο και εντυπωσιακό, δίνοντας την εντύπωση ότι είναι βαρετό. Η καραντίνα ήταν πάντως μια καλή δοκιμή, καθώς πολλοί επέστρεψαν στην κουζίνα, πράγμα που μας δείχνει ότι δεν χάσαμε τη σχέση μας με το σπιτικό φαγητό, απλώς χρειαζόμαστε αφορμές να θυμόμαστε γιατί μας αρέσει.
Στη Νεφέλη και τα μυστικά της Γης η αφήγηση συνοδεύεται από συνταγές και υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην πράξη. Πώς θα ήθελες να εφαρμοστεί στην πράξη το βιβλίο, στο σπίτι ή ακόμα και σε μια τάξη;
Το βιβλίο μπορεί σίγουρα να χρησιμοποιηθεί στην τάξη και στα εργαστήρια δεξιοτήτων. Στο σπίτι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βιβλίο ανάγνωσης, ως βιβλίο μαγειρικής ή ως βιβλίο καληνύχτας. Το παιδί θα βρει τον δικό του τρόπο.
Μετά την ανάγνωση της Νεφέλης, ο αναγνώστης ή η αναγνώστρια επιστρέφει στην κουζίνα του σπιτιού του. Τι θα ήθελες να δει με άλλο μάτι την επόμενη φορά που θα βρεθεί εκεί;
Θα ήθελα να δει αλλιώς αυτό το μήλο που μοιάζει χτυπημένο, την μπανάνα που έχει ωριμάσει, το χθεσινό φαγητό, τη φλούδα από το καρότο, αλλά και το ίδιο το πιάτο και το τραπέζι μας που δεν χρειάζεται να είναι πληθωρικό.
Ποια είναι τα σχέδιά σου για το μέλλον και ποιες στρεβλές αντιλήψεις περί διατροφής, που παραμένουν ακλόνητες ή δημιουργούνται σταδιακά, φιλοδοξείς να ανατρέψεις;
Στην παρούσα φάση δεν έχω κάτι που θέλω να κυνηγήσω να αλλάξω, κάθε παιδί που μπαίνει στην κουζίνα είναι μια νίκη για εμένα. Θα ήθελα να εστιάσω στην προώθηση της Νεφέλης και να μεταφέρω το μήνυμά της και ευχαριστώ για το κάλεσμα εδώ γιατί και αυτό βοηθάει.
