πότε αρχίζουν τα παιδιά να λένε ψέματα

Τα πρώτα ψέματα των παιδιών και τι μας λένε για την ανάπτυξή τους

Highlights

  • Γύρω στα δύο χρόνια, ένα παιδί μπορεί να αρνηθεί ότι ζωγράφισε στον τοίχο, με τον μαρκαδόρο ακόμη στο χέρι.
  • Γύρω στα τρία, μπορεί να περιγράψει έναν καβγά με τον αδελφό του και να παραλείψει ποιος χτύπησε πρώτος.
  • Τα πρώτα ψέματα δείχνουν ότι το παιδί αρχίζει να ξεχωρίζει τι ξέρει το ίδιο και τι ξέρει ο γονιός που έλειπε από το δωμάτιο.
  • Ο φόβος ότι θα το μαλώσουμε ή ότι θα μας στενοχωρήσει μπορεί να το δυσκολέψει να μας πει την αλήθεια.
  • Όταν ξέρουμε τι συνέβη, μπορούμε να πούμε στο παιδί τι είδαμε και να διορθώσουμε μαζί τη ζημιά. Όταν έχουμε αμφιβολίες, το αφήνουμε πρώτα να μας πει τι έγινε.

«Ποιος έφαγε το μπισκότο;» «Ο σκύλος». Το παιδί είναι γεμάτο ψίχουλα. Εμείς μπορεί να γελάσουμε με την εξήγηση ή να ενοχληθούμε που μας λέει ψέματα, ενώ ξέρουμε πολύ καλά τι συνέβη. Και εκείνο, φυσικά, ξέρει ποιος έφαγε το μπισκότο. Εμείς, όμως, λείπαμε από την κουζίνα. Άραγε θα πιστέψουμε την ιστορία με τον σκύλο; Και πότε αρχίζουν τα πρώτα ψέματα των παιδιών;

Τα μικρά παιδιά συνηθίζουν να πειραματίζονται με κάθε νεοαποκτηθείσα δεξιότητα. Ανακαλύπτουν όσα μπορούν να «κρύψουν», τι τα προδίδει και τι μπορεί να αντιληφθεί κάποιος που δεν ήταν παρών μπροστά σε κάποιο συμβάν. Κάπως έτσι, οι πρώτες αδέξιες δικαιολογίες δίνουν σταδιακά τη θέση τους σε πιο πειστικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας.

Πότε αρχίζουν τα παιδιά να λένε ψέματα;

Η απάντηση εξαρτάται από το τι εννοούμε όταν λέμε «ψέμα». Σε έρευνα του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, οι απαντήσεις των γονιών έδειξαν ότι, μέχρι την ηλικία των δέκα μηνών, περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά φαινόταν να κατανοεί κάποια απλή μορφή εξαπάτησης.

Η μελέτη βασίστηκε στις παρατηρήσεις και τις αναφορές των γονιών. Από αυτές τις περιγραφές δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ένα βρέφος έχει συνειδητή πρόθεση να παραπλανήσει κάποιον, όπως μπορεί να κάνει αργότερα ένα μεγαλύτερο παιδί.

Γύρω στα δύο έτη, οι γονείς αναγνωρίζουν πιο εύκολα ορισμένες συμπεριφορές. Ένα παιδί κάνει ότι δεν ακούει όταν του ζητούν να μαζέψει τα παιχνίδια του, περιμένει να μείνει μόνο του για να ανοίξει μια τσάντα που του έχουν πει να μην πειράξει ή αρνείται ότι ζωγράφισε στον τοίχο, με τον μαρκαδόρο ακόμη στο χέρι.

Γύρω στα τρία έτη, το παιδί μπορεί πια να αφηγηθεί ένα περιστατικό και να διαλέξει ποιο κομμάτι θα κρατήσει για τον εαυτό του. «Με χτύπησε ο αδελφός μου», λέει, και περιγράφει κάτι που πράγματι συνέβη. Παραλείπει, ωστόσο, ότι τον χτύπησε πρώτο. Όσο καλύτερα χειρίζεται τη γλώσσα, τόσο περισσότερους τρόπους βρίσκει να επηρεάσει την εντύπωση που θα σχηματίσει όποιος το ακούει.

Τι ξέρω εγώ και τι ξέρεις εσύ;

Η Θεωρία του Νου (Theory of Mind, ToM) είναι η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε και να αποδίδουμε στον άλλον δικές του σκέψεις, γνώσεις και προθέσεις. Στον καβγά ανάμεσα στα αδέλφια, για παράδειγμα, το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται κάτι αρκετά σύνθετο.

Ο γονιός που μπήκε στο δωμάτιο όταν άκουσε τα κλάματα ξέρει πώς τελείωσε ο καβγάς, αλλά μάλλον αγνοεί τι τον πυροδότησε. Η ίδια ικανότητα βοηθά το παιδί να καλλιεργήσει και την ενσυναίσθηση. Σταδιακά, μπορεί να αναλογιστεί τι γνωρίζει ο αδελφός του, πώς ένιωσε όταν τον χτύπησε και πώς θα νιώσει αν τον μαλώσουν για έναν καβγά που ξεκίνησε το ίδιο.

Τι βοηθάει το παιδί να μας πει την αλήθεια;

Μερικές φορές το παιδί ξέρει τι έκανε, θέλει να μας το πει, όμως διστάζει. Μπορεί να φοβάται τις συνέπειες ή να ανησυχεί ότι θα μας στενοχωρήσει. Τα παιδιά εξαρτώνται απόλυτα από τους ανθρώπους που τα φροντίζουν και μαθαίνουν από νωρίς να προσέχουν τις αντιδράσεις τους. Για ένα μικρό παιδί, ακόμα κι η σκέψη ότι η μαμά θα απογοητευτεί μαζί του ενδέχεται να αρκεί, ώστε να αρνηθεί ότι προκάλεσε μια ζημιά.

Αν ξέρουμε ήδη τι συνέβη, μπορούμε να το πούμε ευθέως. Αντί να ρωτήσουμε «Εσύ ζωγράφισες στον τοίχο;», μπορούμε να πούμε με δικά μας λόγια κάτι σαν: «Βλέπω ότι ζωγράφισες στον τοίχο. Έλα να δούμε πώς θα τον καθαρίσουμε».

Αν πάλι δεν ξέρουμε τι έγινε, έχει σημασία να δώσουμε στο παιδί τον χρόνο να μας αφηγηθεί τη δική του εκδοχή. Και όταν τελικά παραδεχτεί κάτι δύσκολο, να το ακούσουμε με την ψυχραιμία που του υποσχεθήκαμε. Έτσι, την επόμενη φορά που θα κάνει μια ζημιά, θα ξέρει εκ πείρας ότι μπορεί να έρθει να μας το πει.

Καθώς μεγαλώνει, το παιδί συναντά και περιστάσεις όπου η ειλικρίνεια απαιτεί λίγη λεπτότητα. Τι λέμε στη θεία που διάλεξε με χαρά ένα δώρο που δεν μας άρεσε; Ένα «ευχαριστώ που με σκέφτηκες» εκφράζει αληθινή εκτίμηση, χωρίς να χρειαστεί να προσποιηθούμε ενθουσιασμό.

Οι ήρεμες συζητήσεις και η καθημερινή εμπειρία δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να σκεφτεί πέρα από το αν λέει την αλήθεια. Πώς θα την ακούσει και πώς θα την εκλάβει ο άνθρωπος που έχει απέναντί του;

Κανείς δεν έχει manual για τη γονεϊκότητα, αλλά έχουμε ο ένας τον άλλον.

Γίνε μέλος της παρέας του ParentStories για ιστορίες, ιδέες και σκέψεις που κάνουν τη γονεϊκότητα λίγο πιο αληθινή και λίγο πιο ελαφριά!

Βρες έμπνευση, στήριξη και καινούργιες οπτικές που θα σε συνοδεύουν σε αυτό το ταξίδι.

We don’t spam! Read our privacy policy for more info.