Σχεδόν μηδενικός ο κίνδυνος θανάτου από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας πριν από τα 30 χάρη στο εμβόλιο κατά του HPV

Σύμφωνα με μια μελέτη-σταθμό, οι γυναίκες που έκαναν το εμβόλιο κατά του HPV στην πρώιμη εφηβεία αντιμετωπίζουν σχεδόν μηδενικό κίνδυνο να χάσουν τη ζωή τους από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας πριν κλείσουν τα 30. Ωστόσο, η υποχώρηση των εμβολιαστικών ποσοστών στα παιδιά ενδέχεται να πυροδοτήσει εκ νέου μια αύξηση σε θανάτους που θα μπορούσαν να αποφευχθούν.

Όπως επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί την τέταρτη συχνότερη μορφή καρκίνου στον γυναικείο πληθυσμό, με τα στελέχη υψηλού κινδύνου του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) να ευθύνονται για το 99% των περιπτώσεων. Ενδεικτικά, στην Αγγλία περίπου 3.300 γυναίκες διαγιγνώσκονται με τη νόσο κάθε χρόνο.

Αν και ήταν ήδη γνωστό ότι το εμβόλιο προλαμβάνει περίπου το 90% των περιπτώσεων, το ακριβές αποτύπωμά του στα ποσοστά επιβίωσης παρέμενε μέχρι σήμερα ασαφές. Στη νέα τους ανάλυση, η οποία χρηματοδοτήθηκε από τον οργανισμό Cancer Research UK και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου (QMUL) επεξεργάστηκαν επίσημα δεδομένα εμβολιασμού και θνησιμότητας για γυναίκες ηλικίας 20 έως 34 ετών.

Τι κατέγραψε η νέα μελέτη

Τα ευρήματα έδειξαν ότι, ενώ παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη για τις γυναίκες που δεν είχαν ποτέ τη δυνατότητα να εμβολιαστούν, η θνησιμότητα κατέγραψε κατακόρυφη πτώση στις γενιές που εντάχθηκαν στο εμβολιαστικό πρόγραμμα μετά την εισαγωγή του εμβολίου, το 2008.

Η επίδραση στην ανάσχεση της θνησιμότητας είναι τόσο ισχυρή, ώστε οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι για τα κορίτσια που εμβολιάζονται στα 12 ή τα 13 τους χρόνια, ο κίνδυνος θανάτου από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας πριν από τα 30 χρόνια είναι πλέον σχεδόν μηδενική. Αντίστοιχα, για τις εμβολιασμένες γυναίκες ηλικίας 30-34 ετών, η πιθανότητα να χάσει μια γυναίκα τη ζωή της εμφανίζεται μειωμένη κατά 63%.

Μάλιστα, για πρώτη φορά στα ιατρικά χρονικά της Αγγλίας, δεν καταγράφηκε ούτε ένας θάνατος από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε γυναίκες ηλικίας 20 έως 24 ετών κατά την τετραετία 2020-2024. Το τελικό συμπέρασμα των ερευνητών είναι αδιαμφισβήτητο: το εμβόλιο έχει σώσει εκατοντάδες ζωές.

Ο Peter Sasieni, καθηγητής επιδημιολογίας του καρκίνου στο QMUL και επικεφαλής της μελέτης, δήλωσε ότι από την έναρξη της εφαρμογής του, το εμβόλιο έχει αποτρέψει τον θάνατο σχεδόν 200 νέων γυναικών στην Αγγλία.

Σημειώνεται ότι το συγκεκριμένο εμβόλιο προστατεύει επίσης από κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων, καθώς και από άλλες μορφές καρκίνου (του πρωκτού, του πέους, του κόλπου, του αιδοίου, του στόματος και του φάρυγγα). Στο βρετανικό σύστημα χορηγείται σε αγόρια και κορίτσια στην ηλικία των 12-13 ετών.

Σε ποια ηλικία εμβολιάζονται κατά του HPV τα παιδιά στην Ελλάδα;

Όμως, ο κύριος λόγος για τη χορήγηση του εμβολίου κατά του HPV σε μικρή ηλικία (9-11 ετών  – σύμφωνα και με τις συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών – ΕΕΕ) είναι διότι η ανοσιακή απάντηση (η δημιουργία αντισωμάτων) ενός παιδιού 9-11 ετών είναι κατά πολύ εντονότερη απ’ ό,τι αυτή ενός εφήβου ή ενός ενήλικου, η δε προστασία που παρέχει το εμβόλιο αυτό είναι μακροχρόνια και χωρίς άμεσες ή απώτερες παρενέργειες.

Εξ άλλου, όταν λέμε ότι ένα άτομο «έχει έρθει σε επαφή με τον ιό», αυτό σημαίνει κατά κανόνα ότι το άτομο έχει μολυνθεί από έναν τύπο του ιού. Αυτός ο τύπος μπορεί είτε:

α) να είναι «χαμηλού κινδύνου»,

β) να είναι «υψηλού κινδύνου» αλλά να μη συμπεριλαμβάνεται στους 7 ογκογόνους τύπους, από τους οποίους προστατεύει το εννεαδύναμο εμβόλιο, και

γ) να είναι μεταξύ αυτών των 7 τύπων, αλλά από τους λιγότερο επικίνδυνους, π.χ. ο τύπος 52 ή 58 (μην ξεχνάμε ότι οι κύρια ογκογόνοι τύποι, 16 & 18, είναι υπεύθυνοι για το 70% περίπου των περιστατικών καρκίνου τραχήλου μήτρας).

Και στις τρεις περιπτώσεις, η δραστικότητα του εμβολιασμού κατά του HPV θα είναι πλήρης ή σχεδόν πλήρης.

Άρα, το κύριο ζητούμενο είναι να εμβολιαστούν τα παιδιά σε ηλικία 9-11 ετών για να έχουν καλύτερη ανοσιακή απάντηση και όχι επειδή δεν έχει ακόμα σεξουαλικές επαφές.

Τι προβλέπει ο ΠΟΥ;

Η παγκόσμια στρατηγική του ΠΟΥ προβλέπει ότι μέχρι το 2030 όλες οι χώρες θα πρέπει να έχουν εμβολιάσει το 90% των κοριτσιών έως την ηλικία των 15 ετών, να υποβάλλουν σε προληπτικό έλεγχο το 70% των γυναικών και να παρέχουν έγκαιρη θεραπεία στο 90% όσων διαγιγνώσκονται με αλλοιώσεις του τραχήλου. Μέχρι το ξέσπασμα της πανδημίας, το 2020, τα ποσοστά εμβολιασμού προσέγγιζαν τον στόχο του ΠΟΥ, έκτοτε όμως παρουσιάζουν αισθητή υποχώρηση.

Οι πρώτες αντιδράσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά τη δημοσίευση της μελέτης

Ο καθηγητής Sasieni εξήγησε ότι με εμβολιαστική κάλυψη κοντά στο 90% για τις γυναίκες που γεννήθηκαν μεταξύ 1995 και 2004, αναμένεται να αποτραπούν χιλιάδες θάνατοι τα επόμενα χρόνια. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι ο συνδυασμός του εμβολιασμού με τον τακτικό προληπτικό έλεγχο θα μπορούσε να εκμηδενίσει τη νόσο, ώστε σε λίγα χρόνια να μη νοσεί σχεδόν κανείς.

Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η χαλάρωση των εμβολιασμών στους εφήβους απειλεί να ανατρέψει αυτή τη θετική πορεία. Η κάλυψη έχει υποχωρήσει στο 75% σε εθνικό επίπεδο και μόλις στο 60% στο Λονδίνο. Χωρίς άμεσες και συντονισμένες ενέργειες, ενδέχεται να καταγράφονται 15 έως 25 επιπλέον θάνατοι νέων γυναικών ετησίως, οι οποίοι θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί. Σε βάθος χρόνου, οι απώλειες μπορεί να φτάσουν τις 200 ανά έτος, αν δεν επιστρέψουμε στα προ Covid επίπεδα εμβολιασμού.

Η διευθύνουσα σύμβουλος του Cancer Research UK, Michelle Mitchell, υπογράμμισε την ανάγκη για επείγουσα και στοχευμένη δράση από την κυβέρνηση και τα συστήματα υγείας, ώστε να προσεγγιστούν οι κοινότητες με τα χαμηλότερα ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης.

Από την πλευρά της, η επικεφαλής νοσηλεύτρια στον οργανισμό πρόληψης των γυναικείων καρκίνων The Eve Appeal, Helen Hyndman, τόνισε ότι η εξάλειψη της νόσου προϋποθέτει τη βελτίωση των δεικτών εμβολιασμού και προληπτικού ελέγχου, καθώς και την άμεση πρόσβαση σε θεραπεία. Μολονότι ο αρχικός σχεδιασμός πρόβλεπε την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μέχρι το 2024, με τους σημερινούς ρυθμούς ο στόχος αυτός έχει μετατεθεί για το 2050.

Η πρόεδρος του Βασιλικού Κολεγίου Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (RCOG), Δρ. Alison Wright, χαρακτήρισε τα δεδομένα «συναρπαστικά και ισχυρά», συμπληρώνοντας ότι αποδεικνύουν πώς η σωστή χρήση του εμβολίου μεταφράζεται σε λιγότερες διαγνώσεις και λιγότερες απώλειες. Ταυτόχρονα, χαιρέτισε τη δυνατότητα εμβολιασμού μέσω των τοπικών φαρμακείων για τους μαθητές που δεν ακολούθησαν το σχολικό πρόγραμμα εμβολιασμών, επισημαίνοντας ότι το στοίχημα είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού και η διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης για όλους τους δικαιούχους.

Η διευθύντρια εμβολιασμών του Βρετανικού Συστήματος Υγείας (NHS), Caroline Temmink, υπογράμμισε ότι αυτή η εξαιρετικά ενθαρρυντική είδηση αποδεικνύει τη σωτήρια δυναμική του εμβολίου. «Είναι συγκλονιστικό να μπορούμε να λέμε σε μια ολόκληρη γενιά ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας δεν αποτελεί πλέον απειλή για εκείνη. Μαζί με το τεστ Παπανικολάου και τον προληπτικό έλεγχο, ο εμβολιασμός είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της στρατηγικής του NHS για την πλήρη εξάλειψη της νόσου έως το 2040».

Τέλος, εκπρόσωπος του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Φροντίδας της Βρετανίας δήλωσε ότι η κυβέρνηση ενισχύει την εμβολιαστική κάλυψη των νέων μέσω εκστρατειών στα τοπικά φαρμακεία και διευκολύνει την πρόσβαση στις προληπτικές εξετάσεις. Παράλληλα, πλέον αποστέλλονται ειδικά κιτ αυτοδιαγνωστικού ελέγχου (self-test) για τον HPV σε όσες γυναίκες αμελούν τον προληπτικό έλεγχο, προκειμένου να εντοπίζονται τυχόν αλλοιώσεις στα πιο πρώιμα και πλήρως θεραπεύσιμα στάδια.

Το κείμενο βασίζεται στην επιστημονική έρευνα που δημοσιεύτηκε στις 17 Ιουνίου 2026 στο Lancet, σε ρεπορτάζ της εφημερίδας The Guardian για τις πρώτες αντιδράσεις της επιστημονικής κοινότητας, καθώς και σε στοιχεία του ΠΟΥ και της Ελληνικής Επιτροπής Εμβολιασμών.