Άννα Ρούε: Η μαγεία των αρωμάτων, η δύναμη των ιστοριών και η παιδική λογοτεχνία σήμερα

Highlights

Οι μυρωδιές έχουν έναν παράξενο τρόπο να παρακάμπτουν τη λογική και να μας οδηγούν κατευθείαν σε μνήμες από καιρό ξεχασμένες. Μπορούν να μας επιστρέψουν σε έναν τόπο, σε μια στιγμή της παιδικής μας ηλικίας, σε ένα πρόσωπο που έχουμε χρόνια να συναντήσουμε. Πάνω σε αυτή την ιδιότητα της όσφρησης η Άννα Ρούε έχτισε έναν ολόκληρο λογοτεχνικό κόσμο, όπου τα αρώματα αποκτούν μαγικές δυνάμεις και οι ήρωες καλούνται να αναμετρηθούν με τις συνέπειες της χρήσης τους.

Οι σειρές παιδικών βιβλίων «Το Μαγικό Αρωματοπωλείο» και «Η Ακαδημία των Αρωμάτων», που κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Μαρίας Μαντή, έχουν στον πυρήνα τους την περιπέτεια, το μυστήριο και τη μαγεία, αλλά η συγγραφέας βρίσκει μέσα στις ιστορίες της χώρο για ερωτήματα που υπερβαίνουν τον φανταστικό τους κόσμο: ποιος δικαιούται να κατέχει τη γνώση, πότε η δύναμη γίνεται επικίνδυνη και τι οφείλει κάθε γενιά να παραδώσει στην επόμενη.

Στη συνέντευξή της στο ParentStories, η Άννα Ρούε επιστρέφει στα βιβλία που σημάδεψαν τα παιδικά της χρόνια, μιλά για τη δημιουργία των δύο σειρών και παρατηρεί τις αλλαγές που συντελούνται στην παιδική λογοτεχνία, καθώς η ανάγνωση διεκδικεί τον χρόνο και την προσοχή των παιδιών μέσα σε μια καθημερινότητα γεμάτη οθόνες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η στάση της απέναντι στα έμφυλα στερεότυπα που εξακολουθούν να καθορίζουν τις αναγνωστικές επιλογές. Η ίδια θυμάται με λύπη τα αγόρια που την πλησιάζουν μετά τις παρουσιάσεις των βιβλίων της για να τη ρωτήσουν, σχεδόν κρυφά, αν επιτρέπεται να διαβάσουν κι εκείνα τις ιστορίες με τα μαγικά αρώματα.

Πριν περιηγηθούμε στους κόσμους του «Μαγικού Αρωματοπωλείου» και της «Ακαδημίας των Αρωμάτων», θα ήθελα να ξεκινήσουμε από εσάς. Τι αναγνώστρια ήσασταν ως παιδί; Ποιες ιστορίες έμεναν μαζί σας πολύ καιρό αφότου είχατε κλείσει το βιβλίο;

Νομίζω πως ήμουν αρκετά εκλεκτική αναγνώστρια ως παιδί. Αγαπούσα τα βιβλία και το διάβασμα, αλλά δεν διάβαζα ό,τι έπεφτε στα χέρια μου. Τα αγαπημένα μου βιβλία, όμως, τα έβαζα τόσο βαθιά στην καρδιά μου, που τα διάβαζα ξανά και ξανά. Ένα από αυτά ήταν η «Ρόνια, η κόρη του ληστή» της Άστριντ Λίντγκρεν. Στη φαντασία μου έκανα αμέτρητες φορές περιπάτους στο δάσος μαζί με τη Ρόνια.

Για ένα παιδί που μεγάλωνε σε μεγαλούπολη, όπως εγώ, αυτό ήταν υπέροχο. Ένα άλλο αγαπημένο μου βιβλίο ήταν η «Μόμο» του Μίχαελ Έντε. Η μικρή Μόμο με είχε εντυπωσιάσει βαθιά και θα ήθελα πολύ να είμαστε φίλες. Θυμάμαι επίσης τον «Κράμπατ» και τη «Μικρή μάγισσα», του Ότφριντ Πρόισλερ και, φυσικά, κι άλλα διάφορα βιβλία.

Τότε μάλλον ευχόμουν όλα αυτά τα βιβλία να ανήκαν σε κάποια σειρά, ώστε να μπορώ να παραμένω λίγο περισσότερο στον κόσμο τους. Επειδή όμως ήταν αυτοτελείς ιστορίες, κάθε φορά που δεν ήμουν ακόμη έτοιμη να αποχαιρετήσω έναν από αυτούς τους κόσμους, άρχιζα πάλι το βιβλίο από την πρώτη σελίδα.

Εργαστήκατε ως γραφίστρια προτού γίνετε συγγραφέας και αρχίσατε να γράφετε επαγγελματικά αφού γίνατε μητέρα. Κοιτάζοντας πίσω, τι πιστεύετε ότι άλλαξε πρώτα; Ο τρόπος με τον οποίο βλέπατε την παιδική ηλικία ή ο τρόπος με τον οποίο βλέπατε τον εαυτό σας;

Πολύ καλή ερώτηση. Δεν νομίζω ότι την έχω σκεφτεί ποτέ μέχρι σήμερα. Άλλωστε, αυτά τα δύο είναι βαθιά συνδεδεμένα. Όλοι υπήρξαμε κάποτε παιδιά και η παιδική μας ηλικία μάς διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό. Μας κληροδοτεί τρόπους να βλέπουμε τα πράγματα, εμπειρίες και πεποιθήσεις που μας καθορίζουν ή, τουλάχιστον, μας συνοδεύουν και στην ενήλικη ζωή μας. Δεν είμαι σίγουρη, αλλά ίσως το ένα να μην μπορεί να αλλάξει ανεξάρτητα από το άλλο.

Στον πυρήνα του «Μαγικού Αρωματοπωλείου» βρίσκεται μια εξαιρετικά απλή και συνάμα ισχυρή ιδέα: μια μυρωδιά μπορεί να ανασύρει αναμνήσεις, να επηρεάσει τα συναισθήματά μας και να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τον κόσμο. Θυμάστε τη στιγμή που συνειδητοποιήσατε ότι η όσφρηση θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για έναν ολόκληρο μυθοπλαστικό κόσμο;

Α, ναι, τη θυμάμαι πολύ καλά. Ή μάλλον, για την ακρίβεια, θυμάμαι αρκετές τέτοιες στιγμές. Είχα παρατηρήσει ότι, όταν διάβαζα περιγραφές αρωμάτων σε βιβλία, σχηματίζονταν στο μυαλό μου ιδιαίτερα ζωντανές εικόνες. Αυτό με παρακίνησε να ασχοληθώ περισσότερο με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τις μυρωδιές.

Συνειδητοποίησα πόσο έντονα μας καθοδηγεί και μας επηρεάζει αυτή η αίσθηση, παρόλο που δεν μπορούμε ούτε να τη δούμε ούτε να την ακούσουμε. Οι μυρωδιές προκαλούν μέσα μας αντιδράσεις πριν καν προλάβουμε να προβάλουμε κάποια αντίσταση. Φτάνουν κατευθείαν στο υποσυνείδητό μας.

Όλα αυτά με γοήτευσαν τόσο πολύ, ώστε κατάλαβα πως έπρεπε να γράψω ένα βιβλίο στο οποίο τα αρώματα θα είχαν τόσο σημαντικό ρόλο, σαν να ήταν ένας ακόμα κεντρικός ήρωας της ιστορίας. Και τελικά αποδείχθηκε πως ήθελα να γράψω περισσότερα από ένα βιβλία.

Εκείνο που κάνει τις μυρωδιές τόσο γόνιμο υλικό για τη λογοτεχνία είναι συγχρόνως και αυτό που δυσκολεύει την περιγραφή τους: είναι αόρατες, βαθιά προσωπικές και εξαιρετικά δύσκολο να αποδοθούν με λέξεις. Πώς περιγράφετε μια μυρωδιά ώστε το παιδί που διαβάζει να μπορεί σχεδόν να την αισθανθεί;

Έχετε απόλυτο δίκιο. Νομίζω πως συμβαίνει κάτι αντίστοιχο με πολλές από τις αισθητηριακές μας εντυπώσεις. Ο καθένας μας αντιλαμβάνεται με τον δικό του τρόπο τους ήχους και την αφή. Για παράδειγμα, όταν ακούμε τη λέξη «απαλό», μπορεί να φανταζόμαστε διαφορετικά πράγματα ή διαφορετικές υφές, ωστόσο όλοι συνδέουμε τη λέξη με κάτι παρόμοιο.

Πιστεύω πως το ίδιο ισχύει και για τις μυρωδιές. Όλοι έχουμε μυρίσει αναρίθμητα πράγματα στη ζωή μας, συνειδητά ή ασυνείδητα. Άλλωστε, οσφραινόμαστε κάθε φορά που αναπνέουμε, δηλαδή συνεχώς. Είμαι βέβαιη πως ο καθένας μας διαθέτει μια τεράστια, κρυφή βιβλιοθήκη οσμών, από την οποία μπορεί να αντλήσει.

Όσο δούλευα τη σειρά των μυθιστορημάτων μου, συνομίλησα με διάφορους αρωματοποιούς και ειδικούς στην αρωματοθεραπεία. Μου εξήγησαν πως, κατά την επαγγελματική τους εκπαίδευση, πρέπει να μάθουν να αναγνωρίζουν και να απομνημονεύουν μεμονωμένες μυρωδιές, όπως του μανταρινιού, του δεντρολίβανου ή της βανίλιας.

Είναι σαν να μαθαίνεις μια ξένη γλώσσα. Μόνο που, αντί να απομνημονεύεις λέξεις, μαθαίνεις μυρωδιές, ώστε αργότερα να μπορείς να τις συνδυάζεις. Πιστεύω πως ακόμη και ως παιδιά διαθέτουμε ήδη ένα πλούσιο, κρυφό οσφρητικό λεξιλόγιο, χάρη στο οποίο μπορούμε αυθόρμητα να σχηματίζουμε εικόνες στο μυαλό μας διαβάζοντας την περιγραφή μιας μυρωδιάς.

Η πρώτη σειρά, Το μαγικό αρωματοπωλείο, αρχίζει σε έναν πολύ περιορισμένο κόσμο: η Λούτσι, μια μετακόμιση που δεν επιθυμούσε, ένα παλιό σπίτι, ένα κρυφό δωμάτιο. Σταδιακά, ο κόσμος αυτός απλώνεται σε διαφορετικές πόλεις και γενιές, αποκτώντας μια ολόκληρη ιστορία γύρω από τους Sentifleurs. Γνωρίζατε εξαρχής πού θα σας οδηγούσε η αφήγηση ή ανακαλύπτατε κι εσείς τον κόσμο της καθώς γράφατε;

Στην αρχή δεν ήξερα ακριβώς πόσα χρόνια θα περνούσα με τη Λούτσι και τον κόσμο των αρωμάτων ούτε πόσα βιβλία θα έγραφα. Αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν ο εκδότης και οι αναγνώστες θα σου δώσουν τη δυνατότητα να συνεχίσεις.

Φυσικά, από την πρώτη στιγμή ήθελα πολύ να γράψω μια μεγάλη σειρά βιβλίων και έτσι την είχα σχεδιάσει. Είναι όμως συνηθισμένο οι εκδότες να δεσμεύονται αρχικά μόνο για δύο ή τρία βιβλία. Η δική μου πρώτη συμφωνία αφορούσε δύο. Το ότι η ιστορία κατάφερε να αναπτυχθεί τόσο πολύ το οφείλω πάνω απ’ όλα στους ανθρώπους που διάβασαν, αγόρασαν, πρότειναν σε άλλους και αγάπησαν τα βιβλία μου. Αν δεν είχα αυτή την τύχη, η σειρά θα είχε σταματήσει στα δύο βιβλία.

Τα μαγικά αρώματα μπορούν να επηρεάσουν τη μνήμη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά. Αυτή η ιδιότητά τους είναι γοητευτική, αλλά συγχρόνως ανησυχητική. Όποιος μπορεί να αλλάξει τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου μπορεί και να τον χειραγωγήσει. Πόσο συνειδητά επιδιώξατε να διατρέχει τα βιβλία αυτή η ηθική διάσταση;

Ήταν πολύ σημαντικό για μένα να αναδείξω αυτή την πλευρά από την πρώτη στιγμή. Φυσικά, το «Μαγικό Αρωματοπωλείο» απευθύνεται σε παιδιά και απαιτεί μια πιο ήπια προσέγγιση από εκείνη που θα επέλεγα για μια ιστορία ενηλίκων.

Πιστεύω όμως ακράδαντα ότι οφείλουμε να εξηγούμε στα παιδιά όλες τις πλευρές του κόσμου, ώστε να μπορούν να βρίσκουν τον δρόμο τους μέσα σε αυτόν και να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και τις δυσκολίες όταν τους συναντούν.
Αυτό είναι και το υπέροχο με τα βιβλία και τις ιστορίες: μας δίνουν την ευκαιρία να γνωρίσουμε τόσες διαφορετικές καταστάσεις και να ζήσουμε τόσα γεγονότα, χωρίς να χρειαστεί να συμβούν σε εμάς. Διευρύνουν τους ορίζοντές μας, μας βοηθούν να βλέπουμε τα πράγματα από διαφορετικές πλευρές και μας κάνουν πιο δυνατούς απέναντι στο άγνωστο.

Πιστεύω πως το ζήτημα είναι το πώς μιλάμε στα παιδιά για κάτι και όχι για ποιο πράγμα τους μιλάμε. Τα παιδιά είναι πάντοτε πολύ πιο έξυπνα απ’ όσο εμείς οι ενήλικοι πιστεύουμε.

Με την «Ακαδημία των Αρωμάτων» κάνετε μια σημαντική αλλαγή. Η Λούτσι ανακάλυψε σχεδόν τυχαία έναν μυστικό κόσμο, ενώ η Έλλα φτάνει σε έναν τόπο όπου οι ξεχωριστές ικανότητες αναγνωρίζονται, ταξινομούνται και καλλιεργούνται μέσα από τη διδασκαλία. Γιατί σας ενδιέφερα αυτό το πέρασμα από την ανακάλυψη στη μάθηση, από ένα κρυφό αρωματοπωλείο σε μια ακαδημία;

Ήθελα να συνεχίσω την ιστορία της Λούτσι από το σημείο όπου αρχίζει να πραγματοποιεί την υπόσχεση που είχε δώσει στον Ματς, στο τέλος του έκτου βιβλίου του «Μαγικού Αρωματοπωλείου». Οι δυο τους προσπαθούν να βρουν έναν τρόπο να προστατεύσουν το μυστικό τους αρωματοπωλείο από όσους θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις δυνάμεις του για κακό.

Χωρίς να αποκαλύψω πολλά, αυτό απαιτούσε να προχωρήσει η ιστορία πέντε ή έξι χρόνια μπροστά. Έτσι, η Λούτσι κάνει το επόμενο λογικό βήμα: αντί να κρατήσει την υπερδύναμή της αποκλειστικά για τον εαυτό της, αποφασίζει να τη μοιραστεί με άλλους.

Η Έλλα και η Λούτσι είχαν γνωριστεί ήδη στο τέταρτο βιβλίο του «Μαγικού Αρωματοπωλείου» και τις ενώνει μια σχέση σχεδόν αδελφική. Η Έλλα ήταν τότε μόλις οκτώ ετών, αλλά όταν αρχίζει η ιστορία της «Ακαδημίας των Αρωμάτων», έχει πια μεγαλώσει αρκετά ώστε να μάθει περισσότερα. Ήθελα λοιπόν να συνεχίσω και τη δική της ιστορία, να δείξω πώς εξελίσσεται η ζωή της.

Γιατί αποφασίσατε, όμως, να αναλάβει η Έλλα, αντί της Λούτσι, τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη δεύτερη σειρά; Τι μπορούσατε να δείτε μέσα από τη δική της ματιά που θα έμενε ίσως ανεξερεύνητο αν συνεχίζατε απλώς την ιστορία της Λούτσι;

Για να αφηγηθώ την εξέλιξη της Λούτσι και τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιεί το σχέδιό της, έπρεπε να κάνω ένα άλμα στον χρόνο. Δεν ήθελα όμως να γράψω ένα παιδικό βιβλίο με πρωταγωνίστρια μια ενήλικη γυναίκα.

Έτσι αποφάσισα ότι στη νέα σειρά η Λούτσι θα μεταδώσει τις γνώσεις της στην Έλλα. Με αυτόν τον τρόπο, προσφέρει στην Έλλα ακριβώς εκείνο που είχε στερηθεί η ίδια και που τόσο πολύ επιθυμούσε να της είχε προσφέρει ο παλιός αρωματοποιός, ο Νταν ντε Μπραν. Εκείνος, άλλωστε, της είχε αποκρύψει τις περισσότερες γνώσεις του.
Η απόκρυψη αυτών των γνώσεων, αντί να προστατεύσει τη Λούτσι, της δημιούργησε περισσότερα προβλήματα από όσα υποτίθεται ότι θα απέτρεπε

Μέσα από την Έλλα μπορούμε να δούμε τι έκανε τελικά η Λούτσι με την κληρονομιά που της άφησαν και με τις υποσχέσεις που είχε δώσει. Ανακαλύπτουμε επίσης πώς βρίσκει τον τρόπο να αναλάβει μια τεράστια ευθύνη, χωρίς να χρειαστεί να τη σηκώσει μόνη της, αλλά μαζί με άλλους.

Ανάμεσα στις δύο σειρές συντελείται και μια αλλαγή γενιάς. Στην «Ακαδημία των Αρωμάτων», ο κόσμος που κάποτε η Λούτσι αγωνιζόταν να κατανοήσει έχει πλέον μετατραπεί σε γνώση που μπορεί να μεταδοθεί στους επόμενους. Σας ενδιέφερε να εξερευνήσετε τι συμβαίνει όταν μια γενιά καλείται να αποφασίσει τι θα διδάξει στην επόμενη και τι ίσως θα ήταν προτιμότερο να παραμείνει μυστικό;

Ακριβώς. Ήθελα επίσης να θέσω στους αναγνώστες το ερώτημα πώς πρέπει να διαχειριζόμαστε μυστικά που είναι εξίσου θαυμαστά και επικίνδυνα. Είναι σωστό να κρατάμε κρυφούς τους κινδύνους; Και είναι αποδεκτό να κρατάμε μια τόσο μεγάλη δύναμη αποκλειστικά για τον εαυτό μας;

Από τη μία πλευρά, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει πως κάτι που κανείς δεν γνωρίζει δεν μπορεί και να χρησιμοποιηθεί για κακό. Τι συμβαίνει, όμως, αν οι μόνοι άνθρωποι που γνωρίζουν το μυστικό το εκμεταλλεύονται προς όφελός τους και εις βάρος όλων των υπολοίπων; Μήπως θα ήταν ασφαλέστερο να το γνώριζαν περισσότεροι άνθρωποι, ώστε να μπορούν όλοι μαζί να το προστατεύσουν; Η Λούτσι και ο Ματς παίρνουν μια απόφαση και την κάνουν πράξη στην Ακαδημία των Αρωμάτων.

Το πρώτο βιβλίο του «Μαγικού Αρωματοπωλείου» κυκλοφόρησε το 2018. Τα παιδιά που σας διαβάζουν σήμερα μεγαλώνουν σε ένα πολύ διαφορετικό περιβάλλον ως προς τα μέσα επικοινωνίας και την τεχνολογία. Έχετε παρατηρήσει αλλαγές στους μικρούς αναγνώστες σας όλα αυτά τα χρόνια; Στην προσοχή τους, στους φόβους τους, στο χιούμορ τους ή σε όσα περιμένουν από μια ιστορία;

Οκτώ χρόνια είναι μεγάλο διάστημα και σίγουρα έχουν αλλάξει πολλά. Τότε, όταν έγραφα τα βιβλία, προσπαθούσα να κρατώ την τεχνολογία κάπως έξω από την ιστορία. Αναζητούσα, για παράδειγμα, περιστάσεις όπου οι ήρωες θα έπρεπε να τα καταφέρουν χωρίς κινητό τηλέφωνο, επειδή δεν θα είχαν σήμα.

Είναι όμως αλήθεια ότι ο κόσμος έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία δέκα χρόνια, σε πολλά επίπεδα. Έχουν προκύψει καινούργιες ανησυχίες, φόβοι και επιθυμίες. Ελπίζω, πάντως, ότι οι καλές ιστορίες θα εξακολουθήσουν να συγκινούν τους αναγνώστες για πολλά χρόνια, ακόμη κι αν αλλάζει η καθημερινότητα των παιδιών και η τεχνολογία που τα περιβάλλει. Άλλωστε, πολλά από τα θεμελιώδη ζητήματα που απασχολούν τις κοινωνίες μας είναι διαχρονικά.

Παρατηρώντας τα βιβλία που εκδίδονται σήμερα, διακρίνετε μεγαλύτερη ελευθερία και πιο φιλόδοξες συγγραφικές αναζητήσεις ή μήπως και μια πίεση να γίνονται οι ιστορίες πιο γρήγορες, πιο άμεσες και πιο εύκολες στην ανάγνωση;

Για να είμαι ειλικρινής, βλέπω και τα δύο. Φυσικά, όλοι πρέπει να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι το σημερινό περιβάλλον των μέσων επικοινωνίας δυσκολεύει την ανάγνωση. Η καθημερινότητά μας κυριαρχείται από τα οπτικά ερεθίσματα περισσότερο από ποτέ. Κάθε μέρα κατακλυζόμαστε από εικόνες, απόψεις και θέματα. Είναι τόσο εύκολο να καθίσει κανείς να παρακολουθήσει κάτι, αντί να πάρει ένα βιβλίο και να διαβάσει.

Η ανάγνωση, αυτή η διαδικασία κατά την οποία δημιουργούμε εμείς εικόνες στο μυαλό μας, έχοντας μπροστά μας μόνο γράμματα, απαιτεί κάποια προσπάθεια. Και εμείς οι άνθρωποι προτιμούμε συνήθως τον εύκολο δρόμο.
Βλέπω ότι στον χώρο του βιβλίου καταβάλλεται μεγάλη προσπάθεια ώστε η παιδική λογοτεχνία να εξακολουθήσει να έχει τη θέση της, να συμβαδίζει με την εποχή και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των παιδιών. Γίνονται πολλοί πειραματισμοί, και αυτό είναι σημαντικό. Το βιβλίο για παιδιά και νέους είναι ένας τομέας στον οποίο δεν πρέπει να κάνουμε εκπτώσεις.

Την ίδια στιγμή, βλέπω ασφαλώς και την οικονομική πίεση που διαρκώς αυξάνεται και αποθαρρύνει πολλούς ανθρώπους. Στο τέλος, όμως, το ευχάριστο είναι πως κανείς δεν γνωρίζει ποια βιβλία θα διαβάζονται και θα αγαπιούνται αύριο. Αυτή την ευκαιρία πρέπει να την αξιοποιήσουμε και να συνεχίσουμε με τόλμη να δημιουργούμε υπέροχα βιβλία για παιδιά. Βιβλία με ιστορίες που τα παιδιά θα θέλουν να κρατήσουν στην καρδιά και στη μνήμη τους.

Τα βιβλία σας θέτουν κι ένα ενδιαφέρον ζήτημα σχετικά με το φύλο. Τα μπουκαλάκια αρωμάτων, τα λουλούδια και τα κομψά εξώφυλλα μπορούν εύκολα να θεωρηθούν «κοριτσίστικα», ενώ οι ίδιες οι ιστορίες είναι περιπέτειες γεμάτες μυστήριο, κινδύνους και ηθικά διλήμματα. Πιστεύετε ότι ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται τα εξώφυλλα και προωθούνται τα παιδικά βιβλία εξακολουθεί να υποδεικνύει στους μικρούς αναγνώστες ποιες ιστορίες θεωρούνται κατάλληλες «για κορίτσια» και ποιες «για αγόρια»;

Ναι, δυστυχώς συμβαίνει ακόμη. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να μην είναι πρόβλημα. Γενικά όμως αυτή η διάκριση συχνά εμποδίζει τα παιδιά να επιλέξουν και να διαβάσουν ένα βιβλίο με βάση την ιστορία του και όχι το εξώφυλλό του.

Δυστυχώς, εξακολουθεί να συμβαίνει πολύ συχνά τα αγόρια να απορρίπτουν βιβλία με κοριτσίστικο εξώφυλλο ή ακόμη και βιβλία που έχουν απλώς μια κοπέλα για πρωταγωνίστρια. Αντίθετα, τα κορίτσια σπάνια διστάζουν να διαβάσουν ένα βιβλίο με πιο αγορίστικο εξώφυλλο και αγόρι πρωταγωνιστή. Αυτό δεν έχει αλλάξει στα σχεδόν δεκαπέντε χρόνια που ασχολούμαι με την παιδική λογοτεχνία.

Έχει έρθει όμως η ώρα να πάψουν τα αγόρια να φοβούνται τα λεγόμενα «κοριτσίστικα βιβλία». Και όλοι οφείλουμε να τα βοηθήσουμε ώστε να μπορούν πιο εύκολα να ταυτίζονται με ηρωίδες και να ενδιαφέρονται για θέματα που θεωρούνται «γυναικεία».

Γενικότερα, πόση ευθύνη πιστεύετε ότι έχουν οι συγγραφείς και οι εκδότες για την αντιμετώπιση των έμφυλων στερεοτύπων στην παιδική λογοτεχνία; Θεωρείτε ότι τα ίδια τα παιδιά είναι συχνά πιο ανοιχτά στις αναγνωστικές τους επιλογές από τους ενηλίκους που επιλέγουν, σχεδιάζουν και προωθούν τα βιβλία που προορίζονται γι’ αυτά;

Φυσικά, συναντώ και παιδιά που έχουν απαλλαγεί από τη συνήθεια να επιλέγουν αποκλειστικά βιβλία με εξώφυλλα που παραπέμπουν στο δικό τους φύλο. Είναι όμως λίγα. Αυτό που συμβαίνει συχνότερα είναι να με πλησιάζουν αγόρια μετά τις παρουσιάσεις μου και να με ρωτούν αν μπορούν κι εκείνα να διαβάσουν τα βιβλία μου με τα μαγικά αρώματα.
Βρίσκουν το θέμα τόσο συναρπαστικό, αλλά… Κάθε φορά μου ραγίζει η καρδιά.

Πρέπει να φτάσουμε στο σημείο όπου κανένα παιδί δεν θα χρειάζεται πια να κάνει μια τέτοια ερώτηση κρυφά και με την καρδιά του να χτυπά δυνατά από αγωνία. Στο κάτω κάτω, τα παιδιά αναζητούν την επιδοκιμασία των ενηλίκων. Είναι φυσικό να θεωρούν σωστά τα πρότυπα που τους δίνουμε. Επομένως, είναι πρωτίστως δική μας ευθύνη να τους προσφέρουμε τη δυνατότητα να διαβάζουν κάθε λογής βιβλία, χωρίς να ανησυχούν για την επιλογή τους.

Ίσως, πάντως, χρειάζεται να ασχοληθούμε και με κάτι πέρα από τον ουδέτερο σχεδιασμό των εξωφύλλων: να απαλλάξουμε τα αγόρια από τον φόβο να διαλέξουν ένα βιβλίο με ροζ εξώφυλλο και τα κορίτσια από την αντίστοιχη αναστολή να επιλέξουν ένα σκούρο μπλε εξώφυλλο με γρήγορα αυτοκίνητα.

Οι μυρωδιές συνδέονται βαθιά με την παιδική ηλικία, την οικογένεια, το φαγητό και τους τόπους όπου έχουμε ζήσει. Υπάρχει στα βιβλία σας κάποια μυρωδιά που προέρχεται απευθείας από τη δική σας ζωή; Και αν έπρεπε να διαλέξετε ένα μόνο άρωμα για να συστηθείτε σε ένα παιδί που γνωρίζει για πρώτη φορά την Άννα Ρούε, ποιο θα ήταν αυτό;

Α, έχετε δίκιο, αλλά αυτή είναι δύσκολη ερώτηση. Πολλές μυρωδιές είναι δύσκολο να τις πάρεις μαζί σου. Για παράδειγμα, η ιδιαίτερη μυρωδιά του σπιτιού σου. Υπάρχει όμως ένα άρωμα που έχει μεγάλη προσωπική σημασία για μένα: το περγαμόντο. Είναι εκείνο το άρωμα που αναδύεται από ένα φλιτζάνι τσάι Earl Grey. Εμφανίζεται και στο βιβλίο και μάλλον αυτό θα επέλεγα… αν έπρεπε να περιοριστώ σε μία και μοναδική μυρωδιά.

Η Anna Ruhe (Άννα Ρούε) γεννήθηκε στο Βερολίνο. Πέρασε ένα διάστημα στην αγγλική ακτή, έπειτα παρακολούθησε σπουδές επικοινωνίας και εικονογράφησης και δούλεψε μερικά χρόνια σε μικρά και μεγάλα στούντιο ως σχεδιάστρια. Μέσα στο μυαλό της υπήρχαν πάντοτε συναρπαστικές ιστορίες, αλλά ξεκίνησε να γράφει μετά τη γέννηση των δύο παιδιών της. Ζει στο Βερολίνο με την οικογένειά της.

Δείτε εδώ τις εκδηλώσεις της Άννα Ρούε στην Ελλάδα και εδώ όλα τα βιβλία της από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο.