Highlights
- Ο Αλέξης Κωτσόπουλος εξηγεί πώς γεννήθηκε το «Παίζοντας… Μουσική!» και γιατί θέλησε να δώσει στα παιδιά και στους εφήβους τη δυνατότητα να δοκιμάζουν διαφορετικά όργανα, χωρίς την πίεση να επιλέξουν εξαρχής ποιο θα σπουδάσουν.
- Η δημιουργικότητα, όπως λέει, χρειάζεται χώρο για λάθος, πειραματισμό και ελευθερία, στοιχεία που συχνά περιορίζονται από την πίεση, τους κανόνες και την απαίτηση της επίδοσης.
- Στην εφηβεία πολλά παιδιά εγκαταλείπουν τη μουσική και άλλες καλλιτεχνικές δραστηριότητες, ενώ ταυτόχρονα αναζητούν έναν νέο, πιο προσωπικό τρόπο έκφρασης.
- Η απεριόριστη πρόσβαση στη μουσική και στην πληροφορία δεν σημαίνει απαραίτητα βαθύτερη καλλιέργεια, αφού η ευκολία μπορεί να περιορίζει την αναζήτηση, την προσπάθεια και την κατάκτηση δεξιοτήτων.
- Για έναν έφηβο με φορτωμένο πρόγραμμα, η ομαδική μουσική πράξη μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικό διάλειμμα από την πίεση της καθημερινότητας, χωρίς άλλη απαίτηση επίδοσης.
Στο φορτωμένο πρόγραμμα των παιδιών, η μουσική συχνά αποκτά τις απαιτήσεις ενός ακόμη μαθήματος, ενώ οι έφηβοι ενδέχεται να την εγκαταλείψουν, προκειμένου να “εξοικονομήσουν” χρόνο για το διάβασμα. Ο μουσικός, πολυοργανίστας και παιδαγωγός Αλέξης Κωτσόπουλος επιμένει στην απόλαυση του πειραματισμού και στη χαρά τού να παίζεις μουσική μαζί με άλλους. Με αφορμή το εργαστήριο «Παίζοντας… Μουσική!», που σχεδίασε μαζί με τον Περικλή Σιούντα στο πλαίσιο των Εκπαιδευτικών και Κοινωνικών Δράσεων της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, συζητάμε για την ανάγκη των παιδιών να δημιουργούν χωρίς τον φόβο του λάθους, αλλά και για τους εφήβους που διεκδικούν τον δικό τους τρόπο έκφρασης και για εμάς τους γονείς, που δυσκολευόμαστε συχνά να τους δώσουμε τον χώρο που χρειάζονται.
Αγαπητέ Αλέξη, χαίρομαι που σε φιλοξενώ στο ParentStories. Θέλεις να μας συστηθείς;
Ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξη! Λέγομαι Αλέξης Κωτσόπουλος και είμαι μουσικός, πολυοργανίστας και παιδαγωγός. Έχω ασχοληθεί επίσης για αρκετά χρόνια επαγγελματικά με το θέατρο και έχω σπουδάσει χορό.
Φέτος, στο πλαίσιο των Εκπαιδευτικών και Κοινωνικών Δράσεων της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, οργανώνετε μαζί με τον Περικλή Σιούντα το βιωματικό μουσικό εργαστήριο, με τον διπλής ερμηνείας τίτλο «Παίζοντας…μουσική». Πώς «γεννήθηκε» το πρόγραμμα αυτό και ποιος είναι ο σκοπός του;
Η ιδέα του προγράμματος “Παίζοντας…μουσική” ξεκίνησε αρκετά χρόνια πριν, από ένα μάθημα μουσικής για παιδιά με τίτλο “Μουσικός Προσανατολισμός”. Ξεκινώντας από τη δική μου δυσκολία να αποφασίσω ποιο θα ήταν το όργανό μου, σκέφτηκα πως πολλά παιδιά θα αντιμετώπιζαν κάτι παρόμοιο. Έτσι σκέφτηκα να φτιάξω ένα ομαδικό μάθημα μουσικής με σκοπό ακριβώς να δοκιμάζουν τα παιδιά διαφορετικά όργανα, χωρίς τη “δέσμευση” να σπουδάσουν αυτό ή το άλλο.
Αυτό είχε αμέσως κάτι απελευθερωτικό, που μας “προσανατόλιζε” περισσότερο σε ουσιαστικά πράγματα που σχετίζονται με τη μουσική όπως το ενδιαφέρον για τον ήχο, τις διαφορετικές τεχνικές κάθε οργάνου και πώς αυτές καταλήγουν σε κοινούς τόπους, τον πειραματισμό και το κυριότερο, την παιγνιώδη φύση της μουσικής και τη σχέση της με την αφήγηση.
Τώρα, στο νέο μας πρόγραμμα με τον Περικλή Σιούντα φιλοδοξούμε, ξεκινώντας από την ίδια αφετηρία, να πάμε και ένα βήμα παραπέρα, δηλαδή να φτιάξουμε μια παιδική ορχήστρα. Σκοπός μας παραμένει τα παιδιά και οι έφηβοι να έρθουν σε επαφή με πολλά και διαφορετικά όργανα – ενδεχομένως βρίσκοντας και κάποιο που τους ταιριάζει ιδιαίτερα – και να βιώσουν την εμπειρία του “παίζω μαζί με άλλους” δίνοντας έμφαση στο ρήμα “παίζω”. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ ότι τα παιδιά, αλλά και οι έφηβοι αναζητούν το παιχνίδι, η κάθε ηλικία με τον δικό της τρόπο.
Για τη συμμετοχή δεν προαπαιτούνται μουσικές γνώσεις. Χρειάζεται απλώς περιέργεια, όρεξη για πειραματισμό και δημιουργική διάθεση. Συναντάς αυτές τις δεξιότητες στα παιδιά σήμερα; Ρωτάω, γιατί υπάρχουν πλέον πολλές μελέτες που διαπιστώνουν ότι η (κατά)χρηση οθονών ψαλιδίζει τη γνωστική και συναισθηματική ωρίμαση. Η σχέση τους με τη μουσική έχει επηρεαστεί από την ευρύτερη αυτή συνθήκη;
Θα έλεγα ότι αυτά τα χαρακτηριστικά είναι έμφυτα στον νέο άνθρωπο. Αυτό που παρατηρεί κανείς σήμερα είναι ότι ο χρόνος που αφιερώνουν οι νέοι σε αυτά έχει μειωθεί σημαντικά. Αυτό πιστεύω ότι συμβαίνει γιατί δεν τους το επιτρέπει η κοινωνική πραγματικότητα.
Δηλαδή τα παιδιά δεν καλλιεργούν την περιέργεια τους, αν όλα έχουν απαντηθεί από πριν. Δεν μπορούν να πειραματιστούν αν κατακλύζονται από κανόνες και στερεότυπα (από τα οποία βέβαια οι οθόνες σφύζουν, αλλά όχι μόνο οι οθόνες – και η παιδεία και η ανατροφή τους), και σίγουρα δεν τους επιτρέπεται να είναι δημιουργικά όταν τα πλαίσια είναι πάντοτε αυστηρά και γεμάτα επικριτικότητα.
Πόσο επιτρέπεται σε κάποιον σήμερα να μην είναι “τέλειος”; Η δημιουργικότητα όμως είναι μια ατελής συνθήκη. Πρέπει να επιτρέπονται τα λάθη για να ανακαλύψουμε κάτι καινούργιο!
Μέσα σε αυτό το κλίμα και η μουσική εμφανίζεται είτε ως μια απαιτητική και πλήρως ανταγωνιστική σπουδή, που απαιτεί χρόνια πειθαρχίας και μελέτης – αλλά τότε αναγνωρίζεται κοινωνικά – είτε ως μια διαφυγή από την πραγματικότητα, “παίζω Μουσική για μένα”. Πολλές φορές σωτήριο για έναν έφηβο, όμως με αμφίβολη κατάληξη.
Συχνά και οι δύο δρόμοι καταλήγουν σε αδιέξοδο και πολλοί νέοι στην εφηβεία απομακρύνονται από τη μουσική. Η συνήθης δικαιολογία είναι ότι δεν προλαβαίνουν γιατί έχουν πολύ διάβασμα. Τι θα γινόταν όμως αν η μουσική λειτουργούσε καταλυτικά στο υπερφορτωμένο τους πρόγραμμα;
Με τι καταπιάνονται οι συμμετέχοντες/συμμετέχουσες και πώς ακριβώς επιτυγχάνεται τελικά η σύνδεση μεταξύ παιδιών/εφήβων και μουσικής; Πού και πώς εισέρχεται η κίνηση, το παιχνίδι και το βιωματικό στοιχείο σε κάθε ηλικία και πόσο μπορούν να ενισχύσουν μια πιο σφαιρική αντίληψη της μουσικής και μαζί του κόσμου ολόκληρου;
Θα έλεγα ότι αυτό το εργαστήρι είναι κατ’αρχήν μια ουσιαστική και πλήρως απενοχοποιητική γνωριμία με τη μουσική. Θα θέλαμε να δοθεί χρόνος στο να ικανοποιήσουμε την περιέργεια των μαθητών για όποια απορία τους δημιουργηθεί.
Το πλαίσιο είναι απλό: Ένας μεγάλος χώρος γεμάτος μουσικά όργανα και μια ομάδα ανθρώπων. Έχουμε λοιπόν από τη μία τα όργανα, δηλαδή το μέσον με το οποίο θα επικοινωνήσουμε και από την άλλη εμάς τους ίδιους με τη φωνή μας, το φυσικό μας σώμα και τις ιδέες μας. Όλα αυτά θα συντεθούν προς κάποια κατεύθυνση.
Ποια θα είναι αυτή η κατεύθυνση είναι ανοιχτό και για εμάς. Η ίδια η ομάδα θα αποφασίσει τι την ενδιαφέρει, γιατί βρίσκεται εδώ και μέσω ποιας μουσικής διαδρομής θα εκφράσει αυτό που θέλει. Ποια ιστορία θέλει αυτή η ομάδα να πει; Και πώς θα την πούμε μέσω της μουσικής;
Η κίνηση θα είναι αναπόσπαστο κομμάτι των δράσεων μας, αφού μέσω της κίνησης επιτυγχάνεται τόσο ο ρυθμός όσο και η ερμηνεία της μουσικής. Μουσική και κίνηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Το παιχνίδι είναι ένας κρυφός παρατηρητής. Φυσικά, δεν θα παίζουμε συνέχεια, αλλά το παιχνίδι πάντα θα καραδοκεί…
Ποια η θέση της φωνής, ενός μουσικού οργάνου που φέρουμε όλοι, μέσα σε αυτά τα εργαστήρια; Συνειδητοποιούν παιδιά και έφηβοι ότι η φωνή τους μπορεί να παράγει σταθερά μουσική; Ότι μπορεί να γίνει ένα πεδίο αυτοανακάλυψης, αυτοέκφρασης και δημιουργίας;
Η φωνή είναι ένα κομβικό μέσο. Είναι η σύνδεση του μέσα με το έξω. Είναι ο προσωπικός μας ήχος. Είναι όμως και το εργαλείο της σκέψης μας και των ιδεών μας.
Με όλες αυτές τις ιδιότητες η φωνή θα είναι παρούσα σε αυτό το εργαστήρι. Όλα αυτά βρίσκουν προφανή διέξοδο μέσα από το τραγούδι, αλλά εμείς θα αναζητήσουμε και νέες διεξόδους της φωνής μέσα από την πληθώρα ηχητικών εφέ που μπορεί να παράγει.
Είναι κρίσιμο η νεολαία να αποκτήσει Φωνή για να εκφραστεί, να αγαπήσει, να ονειρευτεί, να καταγγείλει, να εφεύρει, να συνομιλήσει, να δράσει. Ελπίζουμε ότι αυτό το εργαστήρι θα εμπνεύσει προς αυτή την κατεύθυνση.
Θέλω να σταθούμε περισσότερο στο εφηβικό τμήμα. Ξέρω από πρώτο χέρι ότι μετά τα 12 έτη τα παιδιά εγκαταλείπουν, και μάλιστα συχνά απότομα, σχεδόν κάθε πολιτιστική δράση και κάθε καλλιτεχνική δημιουργία. Είναι οι σχολικές υποχρεώσεις που αυξάνονται, είναι η ίδια η συνθήκη της εφηβείας που αντιδρά σε οτιδήποτε «παιδικό», μα είναι και οι γονείς, που μπαίνουν από νωρίς σε ένα κυνήγι βαθμών και αρχίζουν να «επενδύουν» περισσότερο στην ακαδημαϊκή προετοιμασία. Ποια είναι η δική σου εμπειρία;
Είναι ακριβώς όπως το περιγράφεις. Μάλιστα, εγώ ο ίδιος στα 13 μου σταμάτησα το πιάνο, που μέχρι τότε μελετούσα με χαρά, για να μπορέσω να βυθιστώ στην εφηβεία μου ανενόχλητος.
Σίγουρα οι έφηβοι απεκδύονται την παιδικότητα τους απότομα και κατηγορηματικά. Αυτό δεν σημαίνει πως χάνουν τις ευαισθησίες τους. Διεκδικούν μερίδιο στην ενηλικίωση με τρόπο συχνά άκομψο. Νομίζω πως θέλουν να ακουστούν με έναν καινούργιο τρόπο.
Η μουσική είναι καταπληκτικό εργαλείο για κάτι τέτοιο, αρκεί να μην προσπαθήσει να τους επιβληθεί. Έχουν υποστεί αρκετό από αυτό. Δεν είμαι σίγουρος ότι μπορεί πάντα να κερδηθεί μια τέτοια μάχη. Αξίζει όμως σίγουρα την προσπάθεια.
Το δικό μας στοίχημα θα είναι πραγματικά να δώσουμε τη σκυτάλη στους εφήβους. Να τους αφουγκραστούμε και να κάνουμε τα ελάχιστα έτσι ώστε να έχουν το χώρο να αποφασίσουν οι ίδιοι για το τι επιθυμούν. Αυτό δεν θα θέλαμε όλοι και για το μέλλον τους που είναι και το μέλλον της ανθρωπότητας;
Η καθοδήγησή μας θα είναι λιτή και θα στηρίζεται στην ευελιξία και το “άνοιγμα προς τον άλλον”. Αν η παιδικότητα δεν χωράει πουθενά, θα την αφήσουμε απέξω.
Εγώ νομίζω ότι οι έφηβοι την πενθούν την παιδικότητα τους. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που καταθλίβονται. Όμως εκείνη δεν τους έχει εγκαταλείψει εντελώς ακόμα. Είναι απλώς ντυμένη στα μαύρα και κρύβεται πίσω από τα σκουλαρίκια τους και τα μαλλιά τους. Έτσι πρέπει να την αντιμετωπίσουμε… Σαν μεταμφιεσμένη σε ένα πάρτι μασκέ!
Τα παιδιά και οι έφηβοι σήμερα έχουν απεριόριστη πρόσβαση σε κάθε είδος μουσικής. Κατά τη γνώμη σου, αυτή η συνθήκη ευνοεί την καλλιέργεια μουσικής νοημοσύνης ή τελικά τα παιδιά βρίσκονται μπροστά σε ένα χάος και περιορίζονται στην αποκλειστική ακρόαση τραγουδιών «της μόδας»;
Αυτή είναι η γενικότερη παγίδα της εποχής μας. Ποιος θα μπορούσε να θεωρήσει ως αρνητική την απεριόριστη πρόσβαση στην πληροφορία;
Εγώ, όμως, θυμάμαι ότι ως έφηβος και θέλοντας να μάθω στην κιθάρα τα αγαπημένα μου τότε τραγούδια –ελλείψει YouTube–καθόμoυν ώρες και τα ξανάκουγα, παλεύοντας να τα αποτυπώσω στο μυαλό μου. Αυτό σίγουρα μου έδωσε μια μουσική δεξιότητα που τώρα είναι αχρείαστη για έναν νέο που θέλει να κάνει το ίδιο. Ταυτόχρονα, όμως, στερείται έτσι και τα πολλαπλά οφέλη μιας τέτοιας δεξιότητας.
Καμιά φορά νέοι μαθητές μου με ρωτούν έκπληκτοι πώς καταφέρνω με μια ακρόαση να αναπαράγω ένα τραγούδι… Απαντώντας, λοιπόν, νομίζω ότι η ευκολία με την οποία η πληροφορία σερβίρεται, σαν γεύμα μικροκυμάτων, στους νέους τούς έχει καταστήσει αδύναμους στο να πασχίσουν, να μοχθήσουν οι ίδιοι για την απόκτηση της γνώσης –που είναι κάτι διαφορετικό από την πληροφορία.
Έχεις μπροστά σου έναν έφηβο ή μια έφηβη που δεν έχει χτίσει ακόμα την προσωπική του σχέση με τη μουσική και είναι επιφυλακτικός για τη συμμετοχή του/της στο εργαστήριο. Τι θα του/της έλεγες για να του/της κεντρίσεις το ενδιαφέρον;
Δεν θα του/της έλεγα τίποτα. Σ αυτή την ηλικία δεν μας ακούνε οι έφηβοι. Θα του έπαιζα ένα τραγούδι ελπίζοντας πως θα ξυπνήσει μέσα του/της κάτι αληθινό στο οποίο δεν θα μπορεί να αντισταθεί.
Μια δυσκολότερη πρόκληση: Έχεις μπροστά σου έναν γονέα εφήβου που θεωρεί ότι ένα παιγνιώδες εργαστήρι μουσικής δεν θα ευνοήσει το παιδί του, αντιθέτως θα του «κόψει» χρόνο από τη μελέτη του σχολείου ή των ξένων γλωσσών. Πώς θα τον προσέγγιζες;
Πιθανότατα σε έναν τέτοιο γονέα επίσης δεν θα μπορούσα να πω πολλά. Συχνά οι γονείς είμαστε ακινητοποιημένοι στις απόψεις μας και αυτό είναι κάτι που ταλαιπωρεί και τα παιδιά μας.
Θα του έλεγα όμως ότι, όπως και στη μουσική, ο ήχος προκύπτει από τη σιωπή, δηλαδή από την κατάργησή του, έτσι και η “προκοπή” προκύπτει μέσα από την κατάργησή της.
Θεωρώ ότι αυτό το εργαστήρι θα μπορούσε να είναι ένα πολύ παραγωγικό διάλειμμα μέσα στο φορτωμένο πρόγραμμα ενός εφήβου, γιατί δεν θα απαιτεί κάτι από αυτόν, παρά μόνο την ενεργή παρουσία του. Αντίθετα, θα του προσφέρει μοναδικές εμπειρίες ομαδικής μουσικής πράξης που δεν θα έχει εύκολα την ευκαιρία να τις βρει κάπου αλλού.
Τέλος, πέραν των εργαστηρίων, έχεις κάποιες «συμβουλές» προς γονείς και παιδιά, ώστε η μουσική να μπορεί να τους συντροφεύει και να τους βοηθά παντού στην καθημερινότητά τους;
Για μένα η μουσική είναι ολούθε. Μας συντροφεύει συνεχώς. Από τον ρυθμό της καρδιάς μας, τον παλμό της καθημερινότητας, μέχρι τους ήχους της πόλης που μας ζαλίζουν και τους ήχους της φύσης που μας λείπουν.
Η συμβουλή μου είναι “έχετε τα αυτιά σας ανοιχτά!” Γιατί, κατά το “Και οι τοίχοι έχουν αυτιά”, εγώ θα έλεγα… προσοχή γιατί “και τα αυτιά έχουν τοίχους!” Ας γκρεμίσουμε με θάρρος αυτούς τους τοίχους που μας περιορίζουν και… ας αφήσουμε τη μουσική να κυκλοφορήσει ελεύθερα!
Εκπαιδευτικές & Κοινωνικές Δράσεις Εθνικής Λυρικής Σκηνής
Παίζοντας… Μουσική!
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ
Εργαστήριο μουσικής εξερεύνησης για παιδιά και εφήβους
Ηλικίες: 6-11 και 12-16 ετών
Καλλιτεχνική και εκπαιδευτική ομάδα: Περικλής Σιούντας (μουσικός, ηθοποιός, χορευτής), Αλέξης Κωτσόπουλος (μουσικός, πολυοργανίστας, εκπαιδευτικός)
Έναρξη εργαστηρίων: 26 Οκτωβρίου 2026, Κάθε Δευτέρα, 17.30-18.15 (6-11 ετών), 18.30-20.00 (12-16 ετών)
Υποβολή συμμετοχής αποκλειστικά μέσω της ticketservices.gr από τις 17 Σεπτεμβρίου 2026.
Η συμμετοχή είναι δωρεάν.
Για περιορισμένο αριθμό θέσεων.
