Οι σχέσεις μέσα στο σπίτι δεν χαλούν επειδή καβγαδίζουμε, αλλά επειδή σπάνια επανορθώνουμε. Κανένα σπιτικό δεν είναι αψεγάδιαστο. Παντού υπάρχουν εντάσεις, υπερβολές, λάθη (μιλώ, προφανώς, για περιστατικά ήπια, που δεν χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης π.χ. κακοποίηση, βία). Γίνεται, όμως, επανόρθωση αν τσακωθήκαμε;
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να «μην ξανασυμβεί» η στραβή, ο καβγάς, γιατί οι τσακωμοί και οι συγκρούσεις είναι ανθρώπινοι, ιδιαίτερα όταν υπάρχει καθημερινή τριβή, σε μια κοινωνία που ούτως ή άλλως βράζει. Το ζητούμενο είναι να επιστρέφουμε κάθε τόσο στη σύνδεση με τρόπο που μαθαίνεται και χτίζεται σταδιακά εκατέρωθεν.
Εντωμεταξύ, φροντίζουμε οι συγκρούσεις να μην είναι συχνές. Αν είμαστε πολύ φορτισμένοι/-ες για μεγάλο χρονικό διάστημα είτε κάνουμε βήματα πίσω και δεν «αρπαζόμαστε»» με τη μία είτε, αν δεν μπορούμε να αυτορυθμιστούμε, ζητάμε τη βοήθεια ειδικού.
Παύση πριν από όλα
Όταν είμαστε φορτισμένοι, σταματάμε. Αναπνοή, λίγο νερό, αλλαγή δωματίου. Παιδαγωγικά μηνύματα την ώρα της κρίσης δεν περνούν. Αφήνουμε χρόνο να περάσει. Πρώτα ρύθμιση, μετά κουβέντα. Ο χρόνος εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού και ο τρόπς από την ιδιοσυγκρασία του.
Συζήτηση, όχι κήρυγμα
Ρωτάμε: «Πώς το έζησες; Τι ένιωσες; Τι θα ήθελες να γίνει τώρα;» και δεν διακόπτουμε. Επαληθεύουμε: «Αν σε κατάλαβα, σε ενόχλησε όταν…». Το παιδί χρειάζεται να ακούγεται, όχι να υπομένει μονόλογο. Αφού αναγνωρίσουμε το βίωμα όπως το περιέγραψε, δίνουμε τη δική μας οπτική, ήρεμα και σταθερά και ψάχνουμε να βρούμε μαζί την τομή τους.
Ονομάζουμε τα συναισθήματα
«Βλέπω θυμό/ντροπή/απογοήτευση. Είμαι εδώ να το φροντίσουμε». Η ονομασία ρίχνει την ένταση, γιατί ένα άυλο συναίσθημα αποκτά υπόσταση και έτσι το παιδί αισθάνεται ότι το διαχειρίζεται ευκολότερα.
Ευθύνη, χωρίς «αλλά»
«Φώναξα. Αυτό δεν βοήθησε. Θα το κάνω αλλιώς την επόμενη φορά». Η συγγνώμη χωρίς δικαιολογίες είναι διδασκαλία με πράξη. Ακόμα κι αν υπάρχουν πολλά «αλλά», βρείτε κάποιον διαφορετικό τρόπο να τα γνωστοποιήσετε στο παιδί.
Σαφή όρια, χωρίς διαπραγματεύσεις (μέχρι να εμπεδωθούν)
Ασφάλεια, σεβασμός, ύπνος, σχολείο, οθόνες: δεν αναθεωρούνται κάθε τρεις και λίγο. Η συνέπεια είναι ιδιαίτερα σημαντική, για να καταλάβει το παιδί μέχρι πού μπορεί να φτάσει τη συγκεκριμένη περίοδο, αναφορικά με το συγκεκριμένο θέμα που προκάλεσε τη σύγκρουση (συνήθως, βέβαια, στις συγκρούσεις ανοίγουν όλα τα θέματα που δεν έχουμε μεταβολίσει με επιτυχία στο παρελθόν).
Μικρές πρακτικές επανόρθωσης
Μια αγκαλιά, ένα ποτήρι νερό, μια βόλτα. Συμφωνούμε ένα μικρό, συγκεκριμένο βήμα: «Εγώ χαμηλώνω τον τόνο. Εσύ λες “παύση” όταν ζορίζεσαι». Η τιμωρία και η ντροπή που θα αισθανθεί το παιδί αν μαλωθεί έντονα μπορεί να σταματούν την ενοχλητική συμπεριφορά στιγμιαία, όμως σε βάθος χρόνου φθείρουν τη σχέση και μαθαίνουν στο παιδί να αλλάζει συμπεριφορά γιατί φοβάται και όχι γιατί κατανοεί πως κάνει λάθος/έχει άδικο.
Ψηφιακή υγιεινή την ώρα της σύγκρουσης (και όχι μόνο)
Κινητά εκτός τραπεζιού. Κινητά εκτός όταν συζητάμε. Το σκρολάρισμα μεταφράζεται ως αδιαφορία. Μπορεί να είναι φόβος. Ή να είναι πράγματι αδιαφορία ή απάθεια λόγω αδιεξόδου. Γενικά μιλώντας, πάντως, κάτι θετικό δεν προσφέρει στον διάλογο. Όχι κατεβατά σε ηλεκτρονικά μηνύματα αντί για διά ζώσης συζήτηση. Αν σταλεί μήνυμα, μόνο στην εφηβεία, να είναι σύντομο: «Θέλω να μιλήσουμε. Σε αγαπώ. Δώσε μου πέντε λεπτά».
Στο ίδιο έργο θεατές. Ως πότε;
Επαναλαμβανόμενες εκρήξεις γύρω από θέματα όπως: διάβασμα, οθόνες, ύπνος και (για τα μεγαλύτερα παιδιά) έξοδοι χρειάζονται πλάνο για να οριοθετηθούν: σταθερή ρουτίνα, συμφωνημένοι ρόλοι μεταξύ ενηλίκων, μία φωνή και από τους δύο γονείς. Ακόμα κι αν οι γονείς διαφωνείτε μεταξύ σας, σε πρώτο χρόνο συμβιβαστείτε ώστε να μη γίνει αντιληπτή από το παιδί η διαφωνία. Αν το χάσμα μοιάζει αγεφύρωτο, υπάρχει πάντα η ιδιαίτερα βοηθητική συμβουλευτική γονέων.
Κλείσιμο κύκλου
Ρωτάμε: «Τι κρατάμε για την επόμενη φορά;» και κάνουμε μια σύντομη επανάληψη την επόμενη μέρα. Και πού και πού, την υπενθυμίζουμε και στο παιδί, μα κυρίως σε εμάς. Σε κάθε περίπτωση, η επανόρθωση φαίνεται στη συνέπεια, όχι στα μεγάλα λόγια. Χίλιες φορές το ‘χουμε πει και πάντα θα το λέμε: δεν στοχεύουμε στην τελειότητα. Στοχεύουμε στη σταθερή, καθαρή επανόρθωση. Αυτή είναι που χτίζει σχέσεις εμπιστοσύνης και ψυχική ανθεκτικότητα και στις δύο πλευρές.
Υ.Γ. Τα ίδια, ελαφρώς τροποποιημένα ανάλογα με την περίσταση, ισχύουν και για κάθε ενήλικη σύγκρουση. Στη θέση του παιδιού βάλτε, για παράδειγμα, τον/τη σύντροφό σας. Ακολουθήστε παρόμοια βήματα, ιδανικά με κοινή απόφαση, και η σχέση σας θα βελτιωθεί κατά πολύ.
