Η σύγχρονη βία μεταξύ ανηλίκων δεν περιορίζεται στον χώρο του σχολείου ή της γειτονιάς. Όλο και συχνότερα καταγράφεται, «μοντάρεται» και ανεβαίνει στα κοινωνικά δίκτυα ως ύλη προς κατανάλωση, σχολιασμό και μίμηση.
Το πρόσφατο περιστατικό στον Χολαργό, όπου ένας δεκατετράχρονος μαθητής παρασύρθηκε μέσω social media σε ραντεβού-παγίδα και κατέληξε δαρμένος και μαχαιρωμένος στο Παίδων, συμπυκνώνει τον προαναφερθέντα μηχανισμό. Το αγόρι δέχτηκε τη δολοφονική επίθεση σε στημένη ενέδρα. Είχε κανονίσει να συναντήσει σε πολυσύχναστο σημείο μια νεαρή κοπέλα, που είχε γνωρίσει στο TikTok και «μιλούσαν» διαδικτυακά.
Όμως, πίσω από το ραντεβού βρισκόταν μια ομάδα μεγαλύτερων εφήβων, με τους οποίους ο μαθητής είχε διαδικτυακά προηγούμενα. Αφού πέρασε λίγη ώρα, εμφανίστηκαν δύο νεαροί, 17 και 19 ετών και ακολούθησε βίαιη επίθεση: Ο ένας τον χτύπησε με γροθιές, ενώ ο δεύτερος του κατάφερε πολλαπλά χτυπήματα με μαχαίρι σε διάφορα σημεία του σώματος. Ο ανήλικος τράπηκε σε φυγή αιμόφυρτος, ζήτησε βοήθεια σε καφετέρια και διακομίστηκε στο Αγία Σοφία, όπου χειρουργήθηκε και νοσηλεύεται εκτός κινδύνου.
Οι δράστες φέρεται να χρησιμοποίησαν την κοπέλα για να στήσουν παγίδα στο αγόρι. Την ίδια ημέρα ανάρτησαν στα social media φωτογραφία με το μαχαίρι, επιδεικνύοντας την πράξη τους ως κατόρθωμα και αναζητώντας virality. Έχουν ταυτοποιηθεί και αναζητούνται από την αστυνομία, που ερευνά και τον ρόλο της νεαρής.
Το συμβάν στον Χολαργό είναι ένας ακόμη κρίκος σε μια αλυσίδα περιστατικών όπου η βία μεταξύ ανηλίκων οργανώνεται, σκηνοθετείται και στη συνέχεια προβάλλεται στα κοινωνικά δίκτυα. Από τις ομαδικές επιθέσεις που βιντεοσκοπούνται και ανεβαίνουν ως «περιεχόμενο» μέχρι ραντεβού που κατέληξαν σε βαριές σεξουαλικές ή σωματικές επιθέσεις σε ανήλικους.
Όλα αυτά κουμπώνουν με όσα έχουμε ήδη παρατηρήσει και συζητάμε: την ένταση της σύγχρονης εφηβείας και μετεφηβείας, τη φυσική ανωριμότητα των νέων σε συνδυασμό με την αίσθηση ατιμωρησίας, την ψηφιακή κουλτούρα «παιχνιδιού» με τον κίνδυνο, την άγνοια των συνεπειών των πράξεων και τον τρόπο με τον οποίο τα smartphones μετατρέπουν τη βία σε θέαμα για ένα αόρατο, αλλά υπαρκτό, ψηφιακό κοινό.
Δεν ξέρω αν μπορούμε πλέον να αιτιολογούμε τέτοια περιστατικά ως παιδικούς/εφηβικούς καβγάδες που συνέβαιναν πάντα. Φαίνεται πως είμαστε αντιμέτωποι με ένα σταθερά κλιμακούμενο φαινόμενο ανήλικης παραβατικότητας που πηγάζει και διευκολύνεται από το διαδίκτυο.
Για την ακρίβεια, συναντιούνται τρεις σκληρές αλήθειες: η κλιμακούμενη βία μεταξύ ανηλίκων, η τοξική κουλτούρα επίδειξης στα social media και η διαλυμένη αίσθηση θεσμικής προστασίας. Στην κοινωνική δικτύωση των εμπλεκομένων κλειδώνει ο φαύλος κύκλος: η βία σχεδιάζεται στο διαδίκτυο, εκτελείται στον δρόμο και νομιμοποιείται –στα μάτια της εφηβικής/αγέλης– όταν επιστρέφει στην οθόνη ως θέαμα-περιεχόμενο.
Η χρήση γυναικείου προφίλ ως «δολώματος» δίνει την έμφυλη διάσταση του θέματος: Η θηλυκότητα εργαλειοποιείται για να στηθεί η παγίδα, ενώ η ανδρική ταυτότητα «χτίζεται» πάνω σε καθοδήγηση της γυναίκας, επιθετικότητα, κυριαρχία και δημόσια απόδειξη και επίδειξη σκληρότητας.
Όλα τα παραπάνω δεν προκύπτουν από το πουθενά. Είναι το αποτέλεσμα μιας κοινωνίας έχει αποτύχει να δώσει στους εφήβους άλλους τρόπους να υπάρξουν, πέρα από την τοξική κοινωνική δικτύωση, την αυτοπροβολή, τη βία και τον εξευτελισμό του Άλλου.
Η θεσμική ανεπάρκεια είναι εμφανής. Σχολεία χωρίς σταθερούς ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, χωρίς σοβαρή σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, χωρίς καμία ψηφιακή εκπαίδευση. Γονείς που έχουν αφεθεί μόνοι να διαχειριστούν smartphones, εφαρμογές, πλατφόρμες, βία, παραβατικότητα, χωρίς αντίστοιχη ψηφιακή παιδεία. Πλατφόρμες που κερδίζουν από την κυκλοφορία «φουλ ακραίου» περιεχομένου και δε λογοδοτούν ουσιαστικά για τη διασπορά και την κανονικοποίηση βίντεο βίας μεταξύ ανηλίκων. Και ένα ποινικό πλαίσιο που εξακολουθεί να κινείται αργά και αποσπασματικά, κυρίως μετά από κάθε «σόκαρε το πανελλήνιο».
Αν δεν υπάρξει ταυτόχρονα σοβαρή πολιτική για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων, υποχρεωτική, ουσιαστική σεξουαλική και ψηφιακή εκπαίδευση, ρύθμιση των πλατφορμών ως προς τη βία μεταξύ ανηλίκων και υποστήριξη των οικογενειών στην ψηφιακή γονεϊκότητα, θα συνεχίζουμε να περιγράφουμε «σοκαριστικά περιστατικά» που, στην πραγματικότητα, ήταν απολύτως προβλέψιμα.
