Κωνσταντίνα Μαύρου: «Κάθε παιδί δικαιούται την απόλαυση μιας ιστορίας»

Highlights

Η Κωνσταντίνα Μαύρου γεννήθηκε στην Κύπρο και από το 1999 ζει στην Ιταλία, αλλά η ζωή και η δουλειά της τη φέρνουν συχνά πίσω στον τόπο καταγωγής της. Είναι μεταφράστρια και τα τελευταία χρόνια ασχολείται κυρίως με τη λογοτεχνία για παιδιά όλων των ηλικιών. Μέσα από τις σπουδές της και τη δουλειά με τα βιβλία, άρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για ολόκληρη τη διαδρομή μιας ιστορίας: από την επιλογή και τη μετάφρασή της μέχρι τη στιγμή που φτάνει στα χέρια ενός παιδιού. Σταδιακά, της γεννήθηκε η επιθυμία να διαλέγει βιβλία που αγαπά και να μπορεί να φροντίζει αυτή τη διαδρομή από την αρχή. Έτσι, το 2025 ξεκίνησαν στην Κύπρο οι Εκδόσεις ΝΟΣΜΑ.

Κάτι που η Κωνσταντίνα σκεφτόταν για πολύ καιρό έγινε τελικά πραγματικότητα και τώρα μαθαίνει καθημερινά τι σημαίνει να το κάνει πράξη. Τη φιλοξενούμε στο ParentStories για να γνωρίσουμε τόσο την ενδιαφέρουσα πορεία της όσο και τα βιβλία που έχει εκδώσει, Το γυμνό δεν είν’ κακό και Η ιστορία της Ζιλί που είχε σκιά αγοριού, και βέβαια να μάθουμε για τα μελλοντικά σχέδιά της.

Κωνσταντίνα, ξεκινώ τη συζήτησή μας ρωτώντας σχετικά με την επιλογή του ονόματος του εκδοτικού οίκου που δημιούργησες. Γιατί ΝΟΣΜΑ;

Το ΝΟΣΜΑ προκύπτει από τις λέξεις «Νέοι Ορίζοντες Σκέψης και Μαθησιακής Ανάπτυξης». Όταν αναζητούσαμε όνομα, ήθελα να εκφράζει κάτι που με απασχολεί βαθιά: ένα βιβλίο μπορεί να ανοίξει έναν ορίζοντα, χωρίς να χρειάζεται να εξηγήσει τα πάντα. Μπορεί να γεννήσει ένα ερώτημα, να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε κάτι γνώριμο ή να αφήσει χώρο για μια σκέψη που δεν είχαμε κάνει πριν.

Αυτή η φιλοσοφία αποτυπώνεται και στο λογότυπό μας. Το «Ο» έχει τη μορφή ενός ανοιχτού κύκλου, εμπνευσμένου από παιδικό σχέδιο. Μου αρέσει που δεν κλείνει: μοιάζει να αφήνει χώρο για όσα μπορούν ακόμη να σκεφτούν και να φανταστούν τα παιδιά.

Όπως έχεις αναφέρει, οι Εκδόσεις ΝΟΣΜΑ γεννήθηκαν από την ανάγκη για «έναν άλλο τρόπο ανάγνωσης». Τι θέλεις να κάνεις διαφορετικά;

Η πρόσβαση στην ανάγνωση και στη λογοτεχνία είναι δικαίωμα κάθε παιδιού. Γι’ αυτό θέλω να διευρύνουμε τους τρόπους με τους οποίους ένα παιδί μπορεί να συναντήσει μια ιστορία: να τη διαβάσει, να την ακούσει, να την παρακολουθήσει στη νοηματική γλώσσα ή να συνδυάσει αυτούς τους τρόπους, ανάλογα με τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του.

Στις Εκδόσεις ΝΟΣΜΑ σκεφτόμαστε αυτές τις δυνατότητες από την αρχή, ως μέρος της έκδοσης. Κάθε παιδί δικαιούται την απόλαυση μιας ιστορίας, την ελευθερία να την ερμηνεύσει και τη δυνατότητα να τη μοιραστεί. Αυτό επιδιώκουμε: περισσότερα παιδιά να μπορούν να συμμετέχουν στην ίδια συζήτηση, ακόμη κι αν προσεγγίζουν το βιβλίο με διαφορετικό τρόπο.

Βασίζεσαι σε δυο σαφείς αρχές: βιβλία που δεν εγκλωβίζουν τα παιδιά σε στερεότυπα και βιβλία που μπορούν να γίνουν προσβάσιμα με περισσότερους τρόπους. Πώς μετατρέπονται αυτές οι αρχές σε πραγματικές εκδοτικές αποφάσεις;

Είναι μια πολύ ωραία ερώτηση, ευχαριστώ! Οι αρχές αυτές αποκτούν νόημα μέσα από τις μικρές και μεγάλες αποφάσεις που παίρνουμε για κάθε βιβλίο.

Ξεκινάμε από την επιλογή του. Διαβάζω το κείμενο και τις εικόνες μαζί και προσέχω τι χώρο αφήνουν στα παιδιά: ποια πρόσωπα εμφανίζονται, πώς παρουσιάζονται, τι θεωρείται αυτονόητο μέσα στην ιστορία. Τα στερεότυπα συχνά βρίσκονται σε μικρές λεπτομέρειες, σε έναν ρόλο ή σε μια φράση που περνά σχεδόν απαρατήρητη. Αυτή η προσοχή συνεχίζεται στη μετάφραση, στην επιμέλεια και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζουμε το βιβλίο.

Παράλληλα, εξετάζουμε ποιες μορφές πρόσβασης μπορούμε να υποστηρίξουμε για κάθε τίτλο. Αυτό επηρεάζει τις συμφωνίες για τα δικαιώματα, τις συνεργασίες, τον προϋπολογισμό και τον χρόνο παραγωγής. Στα δύο πρώτα βιβλία μας έχουμε ηχητική αφήγηση και απόδοση στη νοηματική γλώσσα, ενώ στο «Το γυμνό δεν είν’ κακό» έχουμε ενσωματώσει και σύμβολα Widgit (σ.σ.εικονογραφικά σύμβολα που υποστηρίζουν την κατανόηση του γραπτού λόγου και την επικοινωνία). Είναι επιλογές που απαιτούν εξειδικευμένη δουλειά και πόρους. Γι’ αυτό κρατάμε μικρό τον αριθμό των τίτλων, ώστε να μπορούμε να δίνουμε σε κάθε βιβλίο αυτή τη φροντίδα.

Ένας εκδοτικός οίκος με τόσο σαφή θέση απέναντι στα στερεότυπα, στη συμπερίληψη και στην πρόσβαση κινδυνεύει εύκολα να αντιμετωπιστεί πρώτα μέσα από τις «θεματικές» του και μετά ως εκδότης λογοτεχνίας. Πώς διακρίνεις ένα βιβλίο που υπηρετεί μια σημαντική ιδέα από ένα βιβλίο που αξίζει να εκδοθεί;

Μια σημαντική ιδέα από μόνη της δεν αρκεί για να επιλέξω ένα βιβλίο. Με ενδιαφέρουν η λογοτεχνική και εικαστική του αξία, η γλώσσα, ο ρυθμός, η σχέση ανάμεσα στο κείμενο και στις εικόνες. Και κυρίως ο χώρος που αφήνει στη σκέψη και στη φαντασία, η δυνατότητα να επιστρέφουμε στις σελίδες του και να ανακαλύπτουμε κάτι διαφορετικό.

Η προσοχή στα στερεότυπα αφορά κάθε είδους ιστορία, χωρίς να την κάνει απαραίτητα «θεματική». Φαίνεται στο αν τα άτομα με αναπηρία συμμετέχουν με φυσικότητα στην καθημερινή ζωή των εικόνων, στο ποια σώματα και ποιες οικογένειες παρουσιάζονται, στους ρόλους και στα ενδιαφέροντα των προσώπων μεγαλύτερης ηλικίας. Φτάνει μέχρι μια μικρή γλωσσική επιλογή, όπως η διατήρηση του ουδέτερου για ένα ζώο, χωρίς να του αποδώσουμε αυθαίρετα φύλο.

Με προβληματίζουν επίσης οι ιστορίες που χτίζουν ένα στερεότυπο για να το ανατρέψουν στο τέλος. Η ανατροπή δεν σβήνει απαραίτητα την προηγούμενη εντύπωση, ενώ κάποιες φορές δημιουργεί ένα αντίστροφο στερεότυπο: ένα καινούργιο πρότυπο στο οποίο πρέπει πάλι να χωρέσουμε. Ορισμένα «βιβλία-εργαλεία» μπορούν να είναι χρήσιμα σε συγκεκριμένες συζητήσεις. Αναρωτιέμαι όμως τι μένει όταν ένα παιδί τα διαβάζει μόνο του, ιδιαίτερα αν περιέχουν εικόνες ή φράσεις που μπορεί να το φοβίσουν ή να το ανησυχήσουν.

Αναζητώ βιβλία που τα παιδιά μπορούν να εξερευνούν ελεύθερα, όπου η ποικιλομορφία έχει θέση και οι χαρακτήρες έχουν ζωή πέρα από την ιδέα που θέλουμε να εκφράσουμε. Εκεί βρίσκεται για μένα το κριτήριο: η ιδέα να γίνεται μια αφήγηση με βάθος, που συγκινεί και αντέχει στον χρόνο.

Η προσβασιμότητα στα βιβλία συχνά συζητείται αφού ολοκληρωθεί η έκδοση, σαν προσθήκη. Στο ΝΟΣΜΑ φαίνεται να μπαίνει ήδη στον σχεδιασμό του βιβλίου. Πώς δουλεύεται πρακτικά μια τέτοια έκδοση, από τη στιγμή που αποκτάς τα δικαιώματα μέχρι να φτάσει στα παιδιά;

Η προσβασιμότητα χρειάζεται εμπειρία και εξειδικευμένη γνώση σε κάθε στάδιο. Από τη συζήτηση για τα δικαιώματα χρειάζεται να εξηγήσουμε στον εκδοτικό οίκο του πρωτοτύπου ποιες μορφές σχεδιάζουμε και πώς θα διατίθενται, γιατί αυτή η διαδικασία δεν είναι απαραίτητα γνώριμη. Έπειτα, κάθε απόδοση απαιτεί τις δικές της άδειες, συνεργασίες και φροντίδα. Τα σύμβολα Widgit, για παράδειγμα, προστατεύονται από δικαιώματα, ενώ η χρήση τους για την απόδοση ενός κειμένου απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό. Αντίστοιχα, η ηχητική αφήγηση και η απόδοση στη νοηματική γλώσσα έχουν τις δικές τους απαιτήσεις.

Από την αρχή θέλαμε οι διαφορετικές μορφές ανάγνωσης να περιλαμβάνονται στην αγορά του βιβλίου και να είναι διαθέσιμες μέσω ενός QR. Στην πρώτη έκδοση, όμως, τεχνικές και διαδικαστικές δυσκολίες μάς οδήγησαν να αλλάξουμε τον τρόπο διάθεσης. Στο «Το γυμνό δεν είν’ κακό», τα σύμβολα αποτελούν μέρος του έντυπου και του ηλεκτρονικού βιβλίου, ενώ το ηλεκτρονικό βιβλίο, η ηχητική αφήγηση και το βίντεο στη νοηματική διατίθενται ως αυτοτελείς επιλογές, με ξεχωριστή χρέωση.

Η πρώτη αυτή εμπειρία μάς βοήθησε να επιστρέψουμε στην αρχική μας ιδέα. Στο «Η ιστορία της Ζιλί που είχε σκιά αγοριού», η ηχητική αφήγηση και η νοηματική απόδοση περιλαμβάνονται στην αγορά του βιβλίου, χωρίς επιπλέον χρέωση, μέσω του QR. Έτσι θα συνεχίσουμε και στις επόμενες εκδόσεις μας, προβλέποντας τις άδειες, τις τεχνικές λύσεις και το κόστος στον συνολικό σχεδιασμό. Μαθαίνουμε σε κάθε βήμα. Η προσβασιμότητα δεν είναι αυτονόητη επειδή την επιθυμούμε· χρειάζεται η πρόθεση να μετατρέπεται σε λύσεις που λειτουργούν στην πράξη.

Είναι επιλογή σου να μη μεταφράζεις εσύ τα βιβλία ή απλώς έτυχε στα δύο πρώτα βιβλία. Πώς επέλεξες τις συναδέλφους μεταφράστριες και επιμελήτριες που ανέλαβαν τη φροντίδα των πρώτων δύο κυκλοφοριών;

Η δική μου μεταφραστική δουλειά είναι ανάμεσα στα ελληνικά και τα ιταλικά, ενώ τα δύο πρώτα βιβλία του ΝΟΣΜΑ προέρχονται από τα αγγλικά και τα γαλλικά. Δεν αποκλείω να μεταφράσω κάποια μελλοντική έκδοσή μας, όταν προκύψει το κατάλληλο βιβλίο.

Την Άνδρη Θεοδότου, την Αριάδνη Μοσχονά και την Άννα Κουππάνου τις γνώριζα ήδη και εκτιμούσα τη δουλειά τους. Μέσα από τις συζητήσεις και τις συνεργασίες μας είχα γνωρίσει τη φροντίδα, την ευαισθησία και την προσοχή στη λεπτομέρεια που αναζητούσα για τις πρώτες εκδόσεις του ΝΟΣΜΑ.

Με την ίδια λογική επέλεξα τις συνεργασίες για την απόδοση στη νοηματική γλώσσα και την επιμέλεια της απόδοσης του κειμένου σε σύμβολα. Κάθε πεδίο χρειάζεται εξειδικευμένη γνώση, αλλά και ευαισθησία απέναντι στο έργο και στα παιδιά που θα το συναντήσουν.

Είναι επίσης πολύ σημαντικό για μένα ότι τα πρόσωπα με τα οποία συνεργάζομαι πιστεύουν σε αυτό που ξεκίνησα. Φέρνουν τη δική τους γνώση και ματιά και, μέσα από αυτή τη συνεργασία, η αρχική ιδέα παίρνει μορφή.

Το πρώτο βιβλίο που επέλεξες ήταν το «Το γυμνό δεν είν’ κακό», της Rosie Haine, σε μετάφραση της Άνδρης Θεοδότου και ακολούθησε «Η ιστορία της Ζιλί που είχε σκιά αγοριού», του Christian Bruel, σε μετάφραση της Αριάδνης Μοσχονά. Γιατί αυτά;

Ήθελα να ξεκινήσω με κάτι διαφορετικό: ένα βιβλίο λιτό αλλά γεμάτο νόημα, στο οποίο η ενσωμάτωση των συμβόλων θα έδινε ουσιαστική αξία στην εκδοτική μου επιλογή. Έτσι επέλεξα το «Το γυμνό δεν είν’ κακό». Με κέρδισαν η απλότητα και η φυσικότητα με την οποία η Rosie Haine παρουσιάζει τα χρώματα του δέρματος, τα διαφορετικά σώματα, τα σημάδια και τις αναπηρίες. Η περιέργεια και το χιούμορ του θυμίζουν τον τρόπο που τα ίδια τα παιδιά ανακαλύπτουν το σώμα τους.

Στο βιβλίο «Η ιστορία της Ζιλί που είχε σκιά αγοριού» με κέρδισε η δύναμη με την οποία το ποιητικό κείμενο και οι εικόνες αφηγούνται την ανάγκη ενός παιδιού να το αγαπούν όπως είναι. Είναι ένα έργο πρωτοποριακό για το 1976, που παραμένει ζωντανό σήμερα. Στέκομαι ιδιαίτερα στην τελευταία σελίδα, όπου η Ζιλί έχει σκιά κοριτσιού: για μένα, εκεί βρίσκεται η ελευθερία της να είναι κορίτσι με τον δικό της τρόπο.

Είχα μελετήσει και τα δύο βιβλία και τα είχα δει στα χέρια παιδιών στην Ιταλία. Παρατηρώντας τι τραβούσε την προσοχή τους, τι τα έκανε να γελούν ή να επιστρέφουν σε μια σελίδα, ανακάλυπτα στοιχεία που συμπλήρωναν τη δική μου ματιά. Η χαρά και ο ενθουσιασμός τους ενίσχυσαν την επιθυμία μου να τα εκδώσω στα ελληνικά.

Η γύμνια ως φυσική ανθρώπινη κατάσταση δυστυχώς σοκάρει ακόμα μεγάλη μερίδα πολιτών, ιδιαίτερα όταν τρυπώνει εντελώς απενοχοποιημένη σε βιβλίο που απευθύνεται σε παιδιά. Κατά τη γνώμη σου, πού οφείλεται αυτή η αδυναμία απεγκλωβισμού τους από ταμπού άλλων εποχών; Τι τους τρομάζει ώστε να αποκτούν όχι απλώς επιθετικές τάσεις, αλλά και να ξερνούν μίσος για το κάθε διαφορετικό σώμα;

Ίσως αυτό που δυσκολεύει περισσότερο είναι ότι η γύμνια μάς αφήνει να δούμε το σώμα χωρίς τα φίλτρα με τα οποία έχουμε συνηθίσει να το παρουσιάζουμε. Ένα σώμα με πτυχές, τρίχες, σημάδια, αναπηρίες, αλλαγές που φέρνει ο χρόνος. Αν έχουμε μάθει να το κρίνουμε διαρκώς ως όμορφο ή άσχημο, κανονικό ή διαφορετικό, η απλή παρουσία του μπορεί να μας αναστατώνει.

Όταν μάλιστα βρίσκεται σε ένα παιδικό βιβλίο, συχνά προβάλλουμε πάνω του τη δική μας ματιά. Η πρόθεση να προστατεύσουμε τα παιδιά μπορεί να μπλέκεται με την ντροπή που έχουμε διδαχθεί, χωρίς να αναρωτιόμαστε τι βλέπουν και τι ρωτούν τα ίδια. Ένα παιδί μπορεί να παρατηρεί μια διαφορά με περιέργεια· η δική μας αντίδραση μπορεί να του μάθει ότι αυτή η διαφορά είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ντρέπεται ή να γελά εις βάρος ενός άλλου προσώπου.

Δεν έχω μία εξήγηση για το πώς η αμηχανία μετατρέπεται σε μίσος. Κάποιες φορές αναρωτιέμαι αν αυτή η απόρριψη αφορά και τη σχέση μας με το δικό μας σώμα. Πιστεύω ότι χρειάζεται να εξετάσουμε τις βεβαιότητες με τις οποίες μεγαλώσαμε και τι μεταφέρουμε στα παιδιά μέσα από αυτές. Βιβλία όπως το «Το γυμνό δεν είν’ κακό» μάς δίνουν την ευκαιρία να σταθούμε μπροστά στα σώματα χωρίς να τα κατατάξουμε. Να τα δούμε ως σώματα ανθρώπων που δικαιούνται σεβασμό.

Το δίχως άλλο, το γυμνό για κάποιους ταυτίζεται αποκλειστικά με το σεξ. Το συγκεκριμένο βιβλίο αποδομεί εντελώς αυτή τη στερεοτυπική αντιμετώπιση ενός γυμνού σώματος. Πώς λειτούργησε η εικονογράφηση στην αποσεξουαλικοποίηση των γυμνών σωμάτων;

Σε συνέντευξή της στην εφημερίδα The i Paper, η Rosie Haine παρατηρεί ότι έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε τη γύμνια με το σεξ και την ντροπή, ενώ στα παιδιά αναγνωρίζει μια φυσικότητα που συχνά χάνεται μεγαλώνοντας. Νομίζω ότι η εικονογράφησή της κρατά κάτι από αυτή τη ματιά: σώματα που χορεύουν, παιχνιδιάρικες εκφράσεις, απαλές γραμμές και ζεστά χρώματα.

Η ποικιλία των σωμάτων, από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά, παρουσιάζεται με οικειότητα. Οι φακίδες, οι ουλές, οι πτυχές και τα διαφορετικά σχήματα υπάρχουν στις σελίδες χωρίς να χρειάζονται δικαιολόγηση. Έτσι, η εικόνα μάς επιτρέπει να δούμε τη γύμνια ως μέρος της ανθρώπινης ζωής.

Στην ίδια συνέντευξη, η δημιουργός μιλά και για τον ιδιαίτερο χώρο που δημιουργείται ανάμεσα στις εικόνες, στις λέξεις και στα πρόσωπα που μοιράζονται την ανάγνωση. Εκεί μπορούν να γεννηθούν παρατηρήσεις, γέλια και ερωτήσεις· μια ευκαιρία να μιλήσουμε για το σώμα με μεγαλύτερη άνεση.

Γιατί η πλειονότητα των γονέων δυσκολεύονται να αποδεχτούν ότι τα παιδιά τους είναι σεξουαλικά όντα και, αργά ή γρήγορα, θα αποκτήσουν ερωτικές σχέσεις; Δεν θα έπρεπε να χαίρονται και να τα προετοιμάζουν ώστε να έχουν μια υγιή και ευτυχισμένη σεξουαλική ζωή μεγαλώνοντας;

Δεν ξέρω αν μπορούμε να μιλήσουμε για την πλειονότητα, αλλά σκέφτομαι πόσο δύσκολο είναι να συζητήσεις ανοιχτά κάτι για το οποίο έμαθες να σιωπάς. Πολλά από τα σημερινά ενήλικα άτομα μεγάλωσαν χωρίς χώρο για ερωτήσεις γύρω από το σώμα και τη σεξουαλικότητα. Όταν γίνονται γονείς, μπορεί να κουβαλούν αυτή την αμηχανία μαζί με την αγωνία να προστατεύσουν τα παιδιά τους.

Χρειάζεται επίσης να βλέπουμε την παιδική περιέργεια για το σώμα μέσα στο δικό της πλαίσιο, χωρίς να της αποδίδουμε ενήλικα νοήματα. Η επικοινωνία μπορεί να αρχίζει από τις ερωτήσεις του παιδιού, με ειλικρίνεια και λόγια που μπορεί να καταλάβει, και να εξελίσσεται καθώς μεγαλώνει.

Θα ήθελα κάθε παιδί να αισθάνεται ότι μπορεί να μιλήσει για το σώμα, τα συναισθήματα και τις σχέσεις του χωρίς φόβο ή ντροπή. Να ξέρει ότι οι επιθυμίες και τα όριά του έχουν αξία, όπως και εκείνα των άλλων ανθρώπων. Και ότι μπορεί να επιστρέψει σε εμάς με μια απορία ή μια δυσκολία. Για μένα, εκεί αρχίζει η προετοιμασία που περιγράφεις.

Η «Ζιλί» έχει μια ιδιαίτερη ιστορία, αφού πρόκειται για βιβλίο που γράφτηκε πριν από πενήντα χρόνια και θεωρείται κλασικό. Πες μας δυο λόγια για την ιστορία του, την ιδιαίτερη εικονογράφησή του και την αντίδραση του κοινού όταν κυκλοφόρησε για πρώτη φορά. Είχε κυκλοφορήσει και στην Ελλάδα αν δεν κάνω λάθος…

Η «Ζιλί» κυκλοφόρησε στη Γαλλία το 1976 από τις εκδόσεις Le Sourire qui mord και φέτος συμπληρώνει πενήντα χρόνια. Δημιουργήθηκε από τον Christian Bruel και την Anne Bozellec, με τη συνεργασία της Anne Galland, σε μια εποχή έντονης αμφισβήτησης των κοινωνικών ρόλων. Έδωσε χώρο στην ελευθερία και στις αντιφάσεις της παιδικής ηλικίας, χωρίς να προσπαθεί να παρουσιάσει ένα «υποδειγματικό» παιδί.

Η εικονογράφηση είναι αναπόσπαστο μέρος της αφήγησης. Το λεπτό ασπρόμαυρο σχέδιο, οι κόκκινες λεπτομέρειες, οι εκφράσεις και οι κινήσεις της Ζιλί αφηγούνται πράγματα που δεν λέγονται στο κείμενο. Η σκιά γίνεται σχεδόν ένα δεύτερο πρόσωπο μέσα στην ιστορία.

Η πρώτη υποδοχή είχε και ενθουσιασμό και έντονες αντιδράσεις. Το βιβλίο προκάλεσε ακόμη και την επιτήρηση του εκδοτικού οίκου από τις γαλλικές αρχές. Βρήκε όμως το κοινό του και συνέχισε τη διαδρομή του μέσα από μεταφράσεις και επανεκδόσεις.

Ναι, κυκλοφόρησε στα ελληνικά το 1985 από τις Εκδόσεις Καλέντη, σε μετάφραση της Κατερίνας Νασίκα, με τίτλο «Η ιστορία της Λίλης που είχε ίσκιο αγοριού». Με τη νέα μετάφραση της Αριάδνης Μοσχονά, θέλαμε να δώσουμε στα σημερινά παιδιά την ευκαιρία να το συναντήσουν ξανά.

Τι σε οδήγησε στην επιλογή ενός βιβλίου του παρελθόντος για τα παιδιά τού σήμερα; Πόσα άλλαξαν στον μισό αιώνα που πέρασε από τότε; Παρά την καλλιτεχνική του αξία, θα προτιμούσα να μην παρέμενε ακόμη επίκαιρο…

Με οδήγησε η αίσθηση ότι η «Ζιλί» έχει ακόμη πολλά να προσφέρει στα σημερινά παιδιά. Η ανάγκη της να την αγαπούν όπως είναι, η αμφιβολία που γεννούν οι προσδοκίες γύρω της, η ανακούφιση όταν συναντά ένα παιδί που την καταλαβαίνει παραμένουν ζωντανές εμπειρίες.

Σε πενήντα χρόνια έχουν αλλάξει πολλά. Υπάρχει μεγαλύτερη ορατότητα, περισσότερες λέξεις και περισσότερος χώρος για συζήτηση. Κι όμως, τα «αυτό δεν είναι για κορίτσια» και «τα αγόρια δεν κάνουν έτσι» εξακολουθούν να ακούγονται, ακόμη και σε καθημερινές στιγμές που μοιάζουν ασήμαντες.

Συμμερίζομαι την ευχή σου. Θα ήθελα να διαβάζουμε τη «Ζιλί» χωρίς να αναγνωρίζουμε γύρω μας την πίεση που βιώνει. Πιστεύω όμως ότι θα συνεχίζαμε να την αγαπάμε και τότε: για την ποίηση, τις εικόνες, την τρυφερότητα και την ελευθερία της.

Η ίδρυση ενός μικρού ανεξάρτητου εκδοτικού στην Κύπρο σημαίνει ότι εκτός από τις ιδέες υπάρχουν, όπως ήδη ανέφερες, δικαιώματα, μεταφράσεις, παραγωγή, διανομή, κόστη και μάλιστα σε μια περιορισμένη αγορά. Τι έμαθες μέσα στον πρώτο χρόνο που δεν μπορούσες να γνωρίζεις πριν γίνεις η ίδια εκδότρια και τι θα αλλάξει;

Έμαθα δύο πράγματα πολύ γρήγορα: ότι δεν γίνεται να τα κάνω όλα μόνη μου και ότι η λογιστική μάλλον δεν είναι το δυνατό μου σημείο! Ευτυχώς, υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν να τη χειρίζονται πολύ καλύτερα από μένα.

Ήξερα ότι η δουλειά συνεχίζεται μετά την κυκλοφορία. Αυτό που κατάλαβα στην πράξη είναι πόσο καθημερινή χρειάζεται να είναι η φροντίδα ενός βιβλίου: η επικοινωνία, η επαφή με τα βιβλιοπωλεία, η αναζήτηση ευκαιριών για να συναντήσει τα παιδιά. Εκεί βρίσκεται μεγάλο μέρος της εκδοτικής δουλειάς και ακόμη δεν καταφέρνω να της δίνω τη σταθερή προσοχή που θα ήθελα, μαζί με όλες τις υπόλοιπες ευθύνες.

Αυτό θέλω να αλλάξει: να οργανώσουμε καλύτερα τις συνεργασίες και τον καταμερισμό της δουλειάς, ώστε αυτή η καθημερινή φροντίδα να έχει συνέχεια. Θα κρατήσουμε μικρό τον αριθμό των τίτλων, για να μπορούμε να στηρίζουμε ουσιαστικά κάθε βιβλίο.

Το ΝΟΣΜΑ βρίσκεται ακόμη στην αρχή του. Αν ξανακάνουμε αυτή τη συζήτηση ύστερα από πέντε χρόνια, τι θα ήθελες να έχει συμβεί ώστε να πεις ότι ο εκδοτικός οίκος που φαντάστηκες το 2025 έχει βρει τον δρόμο του;

Θα ήθελα να έχουμε αποκτήσει τη σταθερότητα που χρειάζεται για να συνεχίσουμε, με μια πραγματική ομάδα που πιστεύει στη δύναμη των βιβλίων και σε αυτό που προσπαθούμε να χτίσουμε μαζί. Να έχουμε έναν κατάλογο που να μπορούμε να φροντίζουμε ουσιαστικά και βιβλία που να βρίσκουν τον δρόμο τους προς τα παιδιά.

Θα ήθελα, επίσης, να έχουμε προχωρήσει στην προσβασιμότητα, μαθαίνοντας και από την εμπειρία των ίδιων των παιδιών. Να βλέπουμε τις διαφορετικές μορφές ανάγνωσης να χρησιμοποιούνται, να γίνονται αφορμή για κοινές εμπειρίες και οι αναγνώστες να τις απολαμβάνουν.

Και θα χαιρόμουν πολύ να συναντήσω ένα παιδί που να μου πει για κάποιο βιβλίο μας: «Αυτό το αγαπώ, το έχω διαβάσει πολλές φορές». Να ξέρω ότι ένα βιβλίο που επιλέξαμε βρήκε μια θέση στη ζωή του. Νομίζω πως τότε θα ένιωθα ότι έχουμε βρει τον δρόμο μας.