Το δέντρο που έδινε. Από την αυτοθυσία στην αυτοφροντίδα

Για να γράψω γι’ αυτό ως ενήλικη, παρόλο που έχει επανεκδοθεί από τις Εκδόσεις Διόπτρα εδώ και καιρό, σε νέα μετάφραση της Μαρίας Αγγελίδου και του Άγγελου Αγγελίδη, έπρεπε να περιμένω. Να αισθανθώ ότι έφτασε η κατάλληλη στιγμή για μένα να μιλήσω όχι ως παντοδύναμο, κακομαθημένο και απαιτητικό παιδί, αλλά ως τσουρουμαδημένη μηλιά.

Το δέντρο που έδινε –χωρίς όρια

Η πλοκή είναι απλή: Μια μηλιά δίνει ό,τι έχει σε ένα παιδί που, καθώς μεγαλώνει όλο και ζητάει, όλο και ζητάει… Δεν την πειράζει. Ευτυχεί βλέποντας χαρούμενο το Παιδί της. Μέχρι που, κάποια στιγμή, του έχει δώσει πια τα πάντα και δεν της μένει τίποτα άλλο να του προσφέρει παρά μόνο τον τσεκουρωμένο κορμό της για να ξαποστάσει.

Και το παλιό εκείνο Παιδί, γέρος άντρας πια –που όμως δεν έμαθε ποτέ του να ματαιώνεται–, κάθεται πάνω στο κούτσουρο που έχει απομείνει από αυτό που ήταν κάποτε μια όμορφη, εύφορη μηλιά. Και η μηλιά είναι για ακόμα μια φορά ευτυχισμένη –χάρηκε η καρδιά της, όπως γράφει ο Silverstein– για τη δοτικότητά της… Ποτέ δεν την ένοιαξε η αχαριστία του Παιδιού. Της αρκούσε που το αγαπούσε πολύ. Αποκλειστικός της στόχος η απόλυτη ευτυχία του.

Οι ενδοοικογενειακές σχέσεις μέσα από την αλληγορία του Silverstain

Το βιβλίο εξερευνά την έννοια της ανιδιοτελούς αγάπης και της θυσίας. Το δέντρο που έδινε συνεχώς, χωρίς να ζητάει αντάλλαγμα, συμβολίζει τη χαρά που αντλεί κάποιος όταν προσφέρει στους άλλους. Από την άλλη, το Παιδί συμβολίζει την ανθρώπινη φύση, που συχνά επιδιώκει να λαμβάνει χωρίς όρια.

Σήμερα, όμως, δεν μιλώ για το δέντρο που έδινε ούτε ως παιδί ούτε ως γονιός. Βγαίνω από το οικογενειακό πλαίσιο, μέσα στο οποίο το βιβλίο αυτό μπορεί τόσο να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα του παιδιού όσο και να σταθεί αφορμή για συζητήσεις σχετικά με τις ενδοοικογενειακές σχέσεις (μεταξύ αυτών και τις σχέσεις του ζευγαριού…)

Μιλώ ως το δέντρο που έδινε πάντα και παντού, χωρίς ανταλλάγματα, και ήμουν ευτυχισμένη, ώσπου ξαφνικά και δίχως να το καλοκαταλάβω, στέγνωσα, ξεράθηκα, γιατί ελάχιστοι άνθρωποι για τους οποίους ήμουν παρούσα με πότιζαν.

Έψαξα πολύ αν είμαι “people pleaser” στη θεραπεία. Δεν είμαι – μάλλον. Δεν πρόσφερα για να αποφύγω τις συγκρούσεις ούτε θεωρώ τις ανάγκες μου λιγότερο σημαντικές από των άλλων. Δεν φοβάμαι την κριτική ούτε την απόρριψη. Πρόσφερα ανιδιοτελώς, γενναιόδωρα, γιατί έτσι είμαι. Γιατί έτσι μεγάλωσα. Γιατί νοιάζομαι για κάθε άνθρωπο που συναντώ σε διαπροσωπικό επίπεδο, χαίρομαι με τη χαρά του, σέβομαι τους κόπους του και θέλω, αν μπορώ, να τον βοηθήσω. Λάθος μου.

Ως δέντρο αφελές, που επέτρεψε σε τυχαίους ανθρώπους να το καταστρέψουν σταδιακά, δεν άργησα να καταντήσω κούτσουρο. Ευτυχώς, πρόλαβα και κράτησα λίγη ζωή μέσα μου. Κατάλαβα πως για να ξαναγεμίσω με κλαδιά και φύλλα και μήλα, για να μπορώ να προσφέρω ανιδιοτελώς στους εντελώς δικούς μου ανθρώπους την αγάπη και τη φροντίδα μου, πρέπει να σταματήσω να εκχωρώ τον εαυτό μου σε άσχετους που κάπως έκατσε και βρέθηκαν στον δρόμο μου. Τώρα μένει να το εφαρμόσω. Αρκετά θυσιάστηκα, αρκετά αισθάνθηκα δεδομένη και φτηνή.

Κάποιοι χαλάστηκαν. Κάποιοι θα χαλαστούν. Κάποιοι εξαφανίστηκαν όταν η φύση της σχέσης μας άλλαξε. Δεν πειράζει. Εγώ τον δρόμο μου τον ξαναβρήκα και δεν σκοπεύω να τον χάσω πάλι. Τα τελευταία χρόνια πήρα πολλά μαθήματα ζωής, με πρώτο και καλύτερο την αυτοφροντίδα. Είναι εξουθενωτικό να δίνεις και να δίνεις και να δίνεις και τελικά να μην παίρνεις ως αντάλλαγμα ούτε ένα ευχαριστώ.

Πάντα ρομαντική, αρχικά έκλαψα, στενοχωρήθηκα, τρόμαξα με τη στάση τους. Δεν μου πέρναγε από το μυαλό ότι ίσως με “εκμεταλλεύονταν”, γιατί κάτι τέτοιο ήταν εκτός της κοσμοθεωρίας μου – ή μάλλον της κοσμάρας μου. Για κάποιους, έπεσα πάρα πολύ έξω και η ματαίωση ήταν μεγαλύτερη.

Από την άλλη, στους κανόνες βρίσκουμε – ευτυχώς– και εξαιρέσεις. Υπάρχουν λίγοι, αλλά για μένα αρκετοί, που αναγνωρίζουν και σέβονται και βοηθούν εξίσου ανιδιοτελώς με την παλιά Πελιώ. Αυτοί θα μείνουν στη ζωή μου ως πραγματικοί φίλοι, να με στηρίζουν και να τους στηρίζω επί ίσοις όροις. Σε αυτούς είμαι πάντα ευγνώμων και, χωρίς να το γνωρίζουν, εκφράζω μέσα μου κάθε μέρα την ευγνωμοσύνη μου αυτή. Για εκείνους θα ‘μαι πάντα γεμάτη πράσινα φύλλα και καρπούς, γιατί έμειναν δίπλα μου άνευ όρων.

Σήμερα, που όλα αυτά κάπως κατακάθισαν μέσα μου, μπόρεσα να κατεβάσω από το ράφι “Το δέντρο που έδινε”. Το ξεφύλλισα για πολλοστή φορά, μα ίσως για πρώτη μπόρεσα να μη χαμογελάσω πικρά στο τέλος. Γέλασα με την αυτοπεποίθηση μιας μηλιάς ταλαιπωρημένης, μα φέρουσας πλέον γερές ρίζες. Μιας μηλιάς που πια θα δίνει κάμποσους από τους καρπούς της με όρους. Ή δεν θα τους δίνει. Μιας μηλιάς που έχει εμποδίσει το Παιδί να την καταστρέψει και η σχέση τους έχει εξελιχτεί διαφορετικά, υγιέστερα.

Η αλληγορία του Silverstein είναι από τα καλύτερα βιβλία προς συζήτηση όχι μόνο με τα παιδιά μας αλλά και με τους ίδιους μας τους εαυτούς. Και φυσικά, πρωτότυπο, γιορτινό δώρο για κάθε ηλικία! Πολλοί από μας χρειαζόμαστε υπενθύμιση πως είμαστε δέντρα που δίνουν, μα παραμένουν απότιστα, ώστε να προβληματιστούμε σχετικά με το πώς θα επιλέξουμε να προχωρήσουμε στην υπόλοιπη ζωή μας.