PISA 2025: Τι λένε οι μαθητές και οι μαθήτριες για το ελληνικό σχολείο

Highlights

46% αναφέρει θόρυβο και αναστάτωση στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών.
37% δηλώνει ότι δεν μπορεί να δουλέψει καλά στην τάξη, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Η στήριξη που δηλώνουν ότι λαμβάνουν από τους εκπαιδευτικούς έχει μειωθεί σε σχέση με το 2015.
49% είχε χάσει τουλάχιστον μία διδακτική ώρα και 62% είχε αργήσει στο σχολείο μέσα στις δύο εβδομάδες πριν από το PISA.
78% φοιτά σε σχολεία όπου οι διευθυντές δηλώνουν ότι η έλλειψη βοηθητικού προσωπικού δυσκολεύει τη διδασκαλία.

Την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου αρχίζει η νέα σχολική χρονιά με τον καθιερωμένο αγιασμό. Τρεις ημέρες νωρίτερα, ο ΟΟΣΑ έδωσε στη δημοσιότητα τα αποτελέσματα του PISA 2025. Εκτός από τις επιδόσεις, η έρευνα καταγράφει και το πώς περιγράφουν οι ίδιοι οι μαθητές και οι μαθήτριες τη σχολική ζωή: τι συμβαίνει μέσα στην τάξη, πόση στήριξη έχουν από τους εκπαιδευτικούς, πόσο συχνά απουσιάζουν ή αργούν να φτάσουν στο σχολείο. Οι διευθυντές των σχολείων απαντούν, από την πλευρά τους, για τις ελλείψεις σε προσωπικό, υλικά και υποδομές.

Τα στοιχεία προέρχονται από μαθητές και μαθήτριες ηλικίας 15 ετών, που έλαβαν μέρος στη συγκεκριμένη παγκόσμια περιοδική έρευνα. Δεν περιγράφουν, επομένως, ολόκληρη τη σχολική ζωή, από το νηπιαγωγείο μέχρι το λύκειο. Καταγράφουν όμως την εμπειρία μιας μεγάλης ομάδας παιδιών που φοιτούν στα σχολεία της χώρας και επιτρέπουν κάποιες πρώτες συγκρίσεις με όσα δηλώνουν συνομήλικοί τους στις υπόλοιπες χώρες του ΟΟΣΑ – μολονότι στο πλαίσιο διαφορετικών εκπαιδευτικών συστημάτων, δεν είναι εύκολο να σταθμιστούν οι μεταβλητές με απόλυτη ακρίβεια.

Φασαρία και δυσκολία να γίνει μάθημα

Στο PISA 2025, το κύριο πεδίο αξιολόγησης ήταν οι φυσικές επιστήμες. Για τον λόγο αυτό, οι ερωτήσεις για το κλίμα μέσα στην τάξη αφορούν τα μαθήματα του συγκεκριμένου πεδίου. Ας δούμε, λοιπόν, εν συντομία τι δήλωσαν οι έφηβοι και οι έφηβες στην Ελλάδα:

Το 46% των μαθητών και μαθητριών δηλώνει ότι στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών υπάρχει θόρυβος και αναστάτωση. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 31%.
Το 45% υποστηρίζει ότι οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές του δεν ακούν τι διδάσκει ο εκπαιδευτικός, έναντι 29% στον ΟΟΣΑ.
Το 37% παραδέχεται ότι μέσα στην τάξη δυσκολεύεται να παρακολουθήσει και να δουλέψει σωστά στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα. Στις χώρες του ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό πέφτει στο 19%.

Οι διαφορές είναι μεγάλες. Σχεδόν οι μισοί μαθητές και μαθήτριες στην Ελλάδα περιγράφουν μια σχολική τάξη όπου ο θόρυβος και η αναστάτωση δυσκολεύουν συστηματικά τη διδασκαλία του μαθήματος, ενώ περισσότεροι από ένας στους τρεις λένε ότι δεν μπορούν να παρακολουθήσουν και να εργαστούν όπως θα έπρεπε κατά τη διάρκεια της διδακτικής ώρας.

Ας εξετάσουμε τώρα τις προηγούμενες διαπιστώσεις διαχρονικά. Ο ΟΟΣΑ συγκρίνει 2025 με το 2015 και συμπεραίνει ότι, ενώ κατά μέσο όρο στις χώρες του Οργανισμού η πειθαρχία των εφήβων στα μαθήματα φυσικών επιστημών έχει βελτιωθεί, στην Ελλάδα έχει επιδεινωθεί.

Λιγότερη στήριξη από τον εκπαιδευτικό

Οι μαθητές και οι μαθήτριες ρωτήθηκαν επίσης για τη βοήθεια που παίρνουν από τον εκπαιδευτικό μέσα στην τάξη.

Το 49% αναφέρει ότι στα περισσότερα μαθήματα φυσικών επιστημών ο εκπαιδευτικός ενδιαφέρεται για την πρόοδο κάθε παιδιού ξεχωριστά. Στον ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό ανεβαίνει στο 69%.
Το 53% απαντά ότι ο εκπαιδευτικός συνεχίζει την εξήγηση μέχρι να καταλάβουν οι μαθητές και οι μαθήτριες, έναντι 66% στον ΟΟΣΑ.
Το 61% δηλώνει ότι παίρνει επιπλέον βοήθεια όταν τη χρειάζεται, έναντι 73% στις χώρες του ΟΟΣΑ.

Και εδώ η σύγκριση με το παρελθόν είναι ενδιαφέρουσα. Το 2015 τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ελλάδα ήταν 63%, 67% και 71%. Μέσα σε δέκα χρόνια έχει μειωθεί αισθητά το ποσοστό των παιδιών που θεωρούν ότι βρίσκουν σταθερά στήριξη μέσα στην τάξη.

Εδώ αξίζει να φωτίσουμε μια ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση. Όταν τα παιδιά ρωτήθηκαν αν ζητούν βοήθεια όταν τη χρειάζονται:

Το 77% απάντησε ότι απευθύνεται στον εκπαιδευτικό, ποσοστό ίσο με τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ.
Χαμηλότερο εμφανίζεται το ποσοστό όσων στρέφονται στους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές τους όταν δεν καταλαβαίνουν κάτι: 70% στην Ελλάδα, έναντι 82% στον ΟΟΣΑ.

Τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν να διαβαστούν ως μομφή προς τους εκπαιδευτικούς. Καταγράφονται σε σχολικά περιβάλλοντα όπου οι ίδιοι καλούνται να δουλέψουν με ελλείψεις προσωπικού, προβλήματα υποδομών και τάξεις στις οποίες η διδασκαλία γίνεται συχνά κάτω από δύσκολες συνθήκες. Η στήριξη των παιδιών προϋποθέτει και τη στήριξη των ανθρώπων που βρίσκονται καθημερινά μέσα στην τάξη.

Τι γίνεται στο σπίτι

Η έρευνα καταγράφει μείωση και στη στήριξη που αναφέρουν ότι έχουν τα παιδιά από την οικογένεια.

Το 71% απαντά ότι οι γονείς ή οι κηδεμόνες το ρωτούν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα τι έκανε στο σχολείο. Το 2022 το ποσοστό ήταν 77%.
Ακόμη μικρότερο, 54%, είναι το ποσοστό όσων συζητούν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα με τους γονείς ή τους κηδεμόνες τους για προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζουν στο σχολείο, από 61% το 2022.

Δεν είναι παρηγορητικό, αλλά η μείωση της οικογενειακής στήριξης δεν αφορά μόνο την Ελλάδα: ο ΟΟΣΑ καταγράφει την τάση αυτή στις περισσότερες χώρες που συμμετείχαν στο PISA.

Πώς αντιλαμβάνονται τα παιδιά το σχολείο και τη μάθηση

Το PISA 2025 ρώτησε τα παιδιά και για τη στάση τους απέναντι στο σχολείο και εν στη μάθηση.

Στην Ελλάδα, το 27% συμφωνεί με τη φράση ότι το σχολείο είναι «χάσιμο χρόνου», ποσοστό κοντά στο 24% του ΟΟΣΑ. Σε σχέση με το 2022, το ποσοστό αυτό έχει μείνει ουσιαστικά σταθερό.

Μεγαλύτερη μεταβολή καταγράφεται σε δύο άλλες απαντήσεις.

Το 68% θεωρεί ότι έχει περιέργεια για πολλά διαφορετικά πράγματα, έναντι 73% στον ΟΟΣΑ. Μέσα σε τρία χρόνια, όμως, το ποσοστό αυτό μειώθηκε κατά 11,2 ποσοστιαίες μονάδες.
Παράλληλα, το 63% απαντά ότι προσπαθεί περισσότερο όταν μια εργασία δυσκολεύει, ποσοστό που έχει μειωθεί κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες από το 2022.

Εδώ εντόπισα και ένα θετικό στοιχείο.

Το 74% των παιδιών στην Ελλάδα πιστεύει ότι η νοημοσύνη μπορεί να αναπτυχθεί με δουλειά, προσπάθεια και ανατροφοδότηση, έναντι 69% στον ΟΟΣΑ.

Απουσίες και καθυστερήσεις

Μια ακόμη πλευρά της σχολικής καθημερινότητας αφορά την παρουσία των παιδιών στο σχολείο – ή, αλλιώς, τις απουσίες τους. Οι μαθητές και οι μαθήτριες απάντησαν για τις δύο τελευταίες εβδομάδες πριν από τη διεξαγωγή της εξέτασης.

Το 31% των μαθητών και μαθητριών στην Ελλάδα δήλωσε ότι είχε απουσιάσει τουλάχιστον μία ολόκληρη σχολική ημέρα. Στον ΟΟΣΑ το ποσοστό ήταν 22%.
Το 49% απάντησε ότι είχε απουσιάσει από τουλάχιστον μία διδακτική ώρα, έναντι 24% στον ΟΟΣΑ.
Το 62% ανέφερε ότι είχε αργήσει να φτάσει στο σχολείο τουλάχιστον μία φορά μέσα στις δύο εβδομάδες, έναντι 50% στις χώρες του ΟΟΣΑ.

Τα ποσοστά αυτά παραμένουν υψηλά στο ελληνικό σχολείο εδώ και χρόνια. Το 2022, 28% είχε χάσει τουλάχιστον μία ημέρα σχολείου, 53% τουλάχιστον μία διδακτική ώρα και 58% είχε αργήσει. Το 2018 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 29%, 51% και 56%.

Τι δηλώνουν οι διευθυντές για τις ελλείψεις

Το PISA ζητά και από τους διευθυντές των σχολείων να περιγράψουν τις συνθήκες λειτουργίας της σχολικής μονάδας τους.

Το 46% των μαθητών και μαθητριών στην Ελλάδα φοιτά σε σχολεία όπου ο διευθυντής δηλώνει ότι η έλλειψη εκπαιδευτικών δυσκολεύει τη διδασκαλία. Ο αντίστοιχος μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 39%.
Για το βοηθητικό προσωπικό η διαφορά είναι πολύ μεγαλύτερη: το αντίστοιχο ποσοστό στην Ελλάδα φτάνει το 78%, έναντι 39% στον ΟΟΣΑ.

Υπάρχουν επίσης ελλείψεις που δεν αφορούν ανθρώπινο δυναμικό.

Το 39% των μαθητών και μαθητριών φοιτά σε σχολεία όπου, σύμφωνα με τον διευθυντή, η έλλειψη εκπαιδευτικού υλικού, όπως βιβλία, υπολογιστές ή εξοπλισμός βιβλιοθήκης και εργαστηρίων, επηρεάζει τη διδασκαλία.
Για προβλήματα στις κτιριακές και άλλες υποδομές, από τη θέρμανση και τον φωτισμό μέχρι την ακουστική των χώρων, το ποσοστό ανεβαίνει στο 47%.

Στο σημείο αυτό, οφείλω να διευκρινίσω ότι το PISA δεν κάνει καταγραφή των οργανικών κενών, των ελλείψεων προσωπικού και των προβληματικών υποδομών των ελληνικών σχολείων. Παρουσιάζει τις απαντήσεις των διευθυντών στο ερώτημα αν υπάρχουν ανεπάρκειες που δυσχεραίνουν τις συνθήκες διδασκαλίας. Πρόκειται, επομένως, για την εκτίμηση των ανθρώπων που διευθύνουν τις σχολικές μονάδες και όχι για επίσημα διοικητικά στοιχεία.

Μια δεύτερη ανάγνωση του PISA

Συνήθως μιλάμε για το PISA όταν ανακοινώνονται οι επιδόσεις. Όμως, τα ερωτηματολόγια που συνοδεύουν την αξιολόγηση προσφέρουν μια ευρύτερη εικόνα τού τι συμβαίνει στις τάξεις όπου τα παιδιά καλούνται να διδαχτούν και να μάθουν, επιτρέποντας την ακριβέστερη εξαγωγή συμπερασμάτων.

Τα σχολεία ανοίγουν με τα στοιχεία για την Ελλάδα να αναφέρονται σε θορυβώδεις, αναστατωμένες τάξεις, έλλειψη σταθερής υποστήριξης από τους εκπαιδευτικούς και τις οικογένειες, μείωση της φιλοπεριέργειας και της αντοχής στη δυσκολία, απαξίωση του σχολείου, αποφυγή συζήτησης σχολικών θεμάτων με γονείς, υψηλά ποσοστά απουσιών και καθυστερήσεων και διευθυντές που σε μεγάλο ποσοστό δηλώνουν ότι οι ελλείψεις σε προσωπικό και υποδομές επηρεάζουν αρνητικά τον τρόπο διδασκαλίας και λειτουργίας της σχολικής μονάδας.

Αυτά τα δεδομένα αξίζει να συζητηθούν παράλληλα με τους βαθμούς, γιατί είναι αλληλένδετα. Το δίχως άλλο, όταν εξετάζουμε τι μαθαίνουν και κυρίως τι δεν μαθαίνουν τα παιδιά στο σχολείο, έχει σημασία να χαρτογραφούμε και τις συνθήκες μέσα στις οποίες προσπαθούν να το μάθουν και να κάνουμε τις ανάλογες συσχετίσεις και τροποποιήσεις.

Από αυτή την πρώτη ανάγνωση αφήσαμε σκόπιμα έξω ένα μεγάλο μέρος των νέων στοιχείων του PISA 2025: όσα αφορούν τη χρήση ψηφιακών συσκευών στο σχολείο, τη διάσπαση της προσοχής, τα κινητά τηλέφωνα και την τεχνητή νοημοσύνη. Θα ακολουθήσουν ξεχωριστά άρθρα.