Highlights
- Η επαναλαμβανόμενη προβολή της σύγκρουσης δεν προσθέτει πληροφορία. Μετατρέπει τον θάνατο δύο ανθρώπων σε θέαμα και ψηφιακό περιεχόμενο.
- Η αυτόματη αναπαραγωγή εκθέτει τα παιδιά σε σκληρές εικόνες χωρίς προηγούμενη επιλογή ή προειδοποίηση.
- Τα μικρότερα παιδιά μπορεί να μην καταλάβουν ότι παρακολουθούν ξανά το ίδιο περιστατικό και να πιστέψουν ότι ο κίνδυνος επαναλαμβάνεται ή συνεχίζεται.
- Οι γονείς χρειάζεται να περιορίσουν προσωρινά την πρόσβαση στις σχετικές ροές, να απενεργοποιήσουν την αυτόματη αναπαραγωγή και να εξηγήσουν το γεγονός χωρίς να ξαναδείξουν το βίντεο.
- Η ίδια προσοχή αφορά και τους ενηλίκους, καθώς η διαρκής αναπαραγωγή δεν αποτελεί ενημέρωση και υποτάσσει το πένθος στην οικονομία της προσοχής.
Η σύγκρουση των δύο ελικοπτέρων κατά την επιχείρηση κατάσβεσης στην Ψάθα καταγράφηκε σε βίντεο, το οποίο άρχισε σχεδόν αμέσως να μεταδίδεται από τηλεοπτικούς σταθμούς, ενημερωτικές ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Και κάπως έτσι, για άλλη μια φορά ο θάνατος μπήκε στα σπίτια μας σε ζωντανή μετάδοση. Και σε λούπα. Στον γνώριμο κύκλο μιας αδιάκοπης αναπαραγωγής. Το δυστύχημα έγινε viral κι εμείς το καταναλώνουμε σαν οποιοδήποτε περιεχόμενο, αποκομμένο από την πραγματική συνθήκη.
Η ίδια εικόνα προβάλλεται ξανά και ξανά, συχνά χωρίς προειδοποίηση, συνοδευόμενη από τίτλους που υπόσχονται «τη στιγμή της σύγκρουσης» και «βίντεο-ντοκουμέντο». Η τραγικότητα εκμηδενίζεται. Οι ανθρώπινες απώλειες χρησιμοποιούνται ως θέαμα. Η σύγκρουση παρουσιάζεται ως εντυπωσιακό πλάνο: παίζει, τελειώνει και αρχίζει πάλι από την αρχή.
Η πρακτική αυτή δεν προσθέτει τίποτε στην ενημέρωση. Δεν χρειάζεται να δούμε τη στιγμή της σύγκρουσης για να γνωρίζουμε τι συνέβη. Απλώς τροφοδοτεί έναν κύκλο προβολών, κοινοποιήσεων και αλγοριθμικής διάδοσης, υποτάσσοντας το πένθος στις επιταγές της σύγχρονης οικονομίας της προσοχής.
Όταν η πραγματικότητα αντιμετωπίζεται με τους όρους μιας κινηματογραφικής σκηνής δράσης, η δημόσια συζήτηση φεύγει από την ουσία. Για τα παιδιά, τα οποία μπορεί να βρεθούν μπροστά σε αυτές τις εικόνες χωρίς να τις έχουν αναζητήσει, το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο.
Με άλλα λόγια η επαναλαμβανόμενη προβολή της σύγκρουσης των ελικοπτέρων στην Ψάθα καταπατά κάθε δημοσιογραφική δεοντολογία, ενώ επιπροσθέτως θέτει σε κίνδυνο τα παιδιά που μπορεί να βρεθούν απροειδοποίητα μπροστά στην εικόνα.
Η παγίδα της αυτόματης αναπαραγωγής
Στις ενημερωτικές ιστοσελίδες και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ροή είναι οργανωμένη έτσι ώστε να μη σταματά. Τα βίντεο συχνά αρχίζουν να παίζουν αυτόματα, προτού ο χρήστης προλάβει να καταλάβει τι πρόκειται να δει. Ένα παιδί δεν χρειάζεται να αναζητήσει τη σκηνή ούτε να πατήσει κάποιον σύνδεσμο. Αρκεί να ανοίξει μια σχετική ανάρτηση ή να περάσει από αυτήν καθώς σκρολάρει.
Η αυτόματη αναπαραγωγή καταργεί ακόμη και το ελάχιστο περιθώριο επιλογής. Η εικόνα εμφανίζεται αιφνίδια και επιβάλλεται στην προσοχή του παιδιού, χωρίς προετοιμασία και πολλές φορές χωρίς να βρίσκεται κοντά του κάποιος ενήλικος. Η οδηγία «μην ανοίξεις το βίντεο» έχει μικρή αξία όταν το βίντεο έχει ήδη αρχίσει να παίζει.
Τα παιδιά σήμερα δεν έχουν εκπαιδευτεί να διακρίνουν το πλαίσιο όσων παρακολουθούν. Σκληρά πλάνα εναλλάσσονται με διαφημίσεις, παιχνίδια ή ανόητα reels. Όλα εμφανίζονται στην ίδια οθόνη, με την ίδια μορφή και μέσα στην ίδια ακολουθία. Χωρίς σύνδεση με το πριν ή το μετά, στο άχρονο τώρα. Ένα γεγονός στο οποίο χάθηκαν ανθρώπινες ζωές καταλήγει να καταναλώνεται όπως οποιοδήποτε άλλο ψηφιακό περιεχόμενο.
Η εξοικείωση με τη βία
Η επανάληψη απομακρύνει σταδιακά την εικόνα από την πραγματική της σημασία – μέχρι να την εξαφανίσει. Ο θάνατος μετατρέπεται σε οπτικό ερέθισμα και το δυστύχημα σε viral βίντεo. Για ένα παιδί, ιδίως μικρής ηλικίας, η διαφορά ανάμεσα σε μια πραγματική καταστροφή, μια σκηνή μυθοπλασίας και ένα παιχνίδι δεν είναι διακριτή, γιατί το παιδί είναι γνωστικά ανέτοιμο.
Τα μικρότερα παιδιά ενδέχεται επίσης να μην καταλαβαίνουν ότι βλέπουν επανειλημμένα το ίδιο περιστατικό. Μπορεί να πιστέψουν ότι η σύγκρουση συνέβη πολλές φορές ή ότι εξακολουθεί να συμβαίνει. Η συχνή παρακολούθηση εικόνων από τραγικά γεγονότα μπορεί να εντείνει τον φόβο και την ανησυχία τους και να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ο κίνδυνος βρίσκεται πολύ κοντά τους.
Γι’ αυτό έχει σημασία να προστατεύσουμε σήμερα τα παιδιά από την επαναλαμβανόμενη προβολή του συγκεκριμένου βίντεο. Δεν χρειάζεται να δουν τη στιγμή κατά την οποία δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους για να μάθουν τι συνέβη.
Τι μπορούν να κάνουν σήμερα οι γονείς
- Κλείστε την τηλεόραση όταν προβάλλονται ειδήσεις και μην αφήνετε ενημερωτικές ιστοσελίδες ανοιχτές σε οθόνες που μπορούν να δουν τα παιδιά.
- Περιορίστε για λίγες ώρες την πρόσβασή τους σε ροές βίντεο και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η εικόνα μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε λογαριασμούς που δεν έχουν ειδησεογραφικό περιεχόμενο.
- Απενεργοποιήστε την αυτόματη αναπαραγωγή στις εφαρμογές και στις ιστοσελίδες που χρησιμοποιούν.
- Αν ένα μεγαλύτερο παιδί ζητήσει να μάθει τι συνέβη, περιγράψτε το γεγονός με λόγια, χωρίς να του δείξετε το βίντεο.
- Αν το παιδί έχει ήδη δει το βίντεο, μην το προβάλετε ξανά για να του εξηγήσετε το γεγονός. Ρωτήστε το πρώτα τι είδε, τι κατάλαβε και αν κάτι το φόβισε.
- Εξηγήστε του ότι πρόκειται για την ίδια καταγραφή που επαναλαμβάνεται και ότι το δυστύχημα δεν συμβαίνει κάθε φορά από την αρχή.
- Απαντήστε με ειλικρίνεια στις ερωτήσεις του, χωρίς περιττές ή σκληρές λεπτομέρειες. Πείτε του επίσης ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες φροντίζουν τους ανθρώπους που επλήγησαν.
- Καθησυχάστε και ασχοληθείτε με μια κοινή ευχάριστη δραστηριότητα, μακριά από οθόνες.
Κλείνοντας, μια υπενθύμιση. Τα παραπάνω ισχύουν και για τους ενήλικους.
