Ο Χάτσικο (στα ιαπωνικά: ハチ公), γνωστός και ως Chuken Hachiko (忠犬ハチ公, ο πιστός Χάτσικο) ήταν ένας λευκός σκύλος ράτσας Ακίτα ο οποίος γεννήθηκε στις 10 Νοεμβρίου του 1923, στην πόλη Οντάτε της Ιαπωνίας. Έγινε διάσημος για την αξιοθαύμαστη αφοσίωση στον κύριό του, στον οποίο έμεινε πιστός για όλη του τη ζωή. Η ιστορία αυτή έχει περάσει και στη μαζική κουλτούρα, σε κινηματογραφικές διασκευές (1987, 2009) και στη λογοτεχνία, μεταξύ άλλων.
Η ιστορία του Χάτσικο με πλήγωνε από τότε που την πρωτόμαθα – δεν θυμάμαι πού και πώς, μόνο ότι με πλήγωνε. Οι Εκδόσεις Παπαδόπουλος είχαν εκδώσει, πρέπει να κοντεύει δεκαετία, τη νουβέλα του Lluís Prats για παιδιά 9+ Χάτσικο-Ο σκύλος που περίμενε, σε μετάφραση της Κλεοπάτρας Ελαιοτριβιάρη. Τότε, θυμάμαι, είχα πλαντάξει μόνη μου και την είχα κρύψει από τα παιδιά μου, γιατί δεν μπορούσα να την αντιμετωπίσω ξανά, αφηγούμενή την και καλούμενη να τους δώσω «εξηγήσεις».
Εντωμεταξύ, μέσα στα χρόνια, τα παιδιά την ανακάλυψαν την κρυμμένη νουβέλα. Κάποια στιγμή τη διάβασαν μαζί και, αφουγκραζόμενα το δικό μου άγχος για το ανεπίστρεπτο της απώλειας και τη μονόδρομη αφοσίωση, άργησαν πολύ να μοιραστούν την εμπειρία τους μαζί μου.
Όταν έμαθα για τη διασκευή της ιστορίας του Χάτσικο για παιδιά 5+ από τον εξαιρετικό συγγραφέα, μεταφραστή και επιμελητή Μάνο Μπονάνο, την περίμενα καταρχάς με περιέργεια. Όχι μόνο για να δω τη δική μου συναισθηματική απόκριση, αλλά κυρίως για να εξερευνήσω την προσέγγισή του, κατάλληλη για τόσο μικρά παιδιά, στο πλαίσιο της νέας σειράς των Εκδόσεων Παπαδόπουλος «Ιστορίες από έναν καλύτερο κόσμο».
Πρώτη εντύπωση; Υψηλής αισθητικής εικονογραφημένη έκδοση, που δεν μπορείς να μην ανοίξεις αμέσως, «ασφαλής» για κοινή ανάγνωση. Όχι πως τούτη τη φορά δεν σφίχτηκε η καρδιά μου, αλλά η συγκίνηση μου ήταν πια ελεγχόμενη. Επομένως, μπόρεσα να μοιραστώ το Χάτσικο του Μάνου Μπονάνου με μεγάλη άνεση με ομάδα παιδιών πρώτης σχολικής ηλικίας, στο πλαίσιο ενός εκπαιδευτικού προγράμματος.
Δουλέψαμε με σεβασμό προς όλα τα συναισθήματα που μας γέννησε το βιβλίο, όμως χωρίς μελοδραματισμούς. Ο συνδυασμός μιας πιο φιλικής προς τα παιδιά εικονογραφημένης έκδοσης με την προσωπική μου εξέλιξη, με οδήγησε να την επαναπλαισιώσω και να τη μοιραστώ με μικρούς αναγνώστες, που τη λάτρεψαν.
Ο Μάνος δίνει φωνή στον Χάτσικο και η Μαρία Θύμη εικονογραφεί το σύμπαν του με μια ζεστή παλέτα, αποτυπώνοντας το πνεύμα της εποχής της ιστορίας και την ιαπωνική κουλτούρα και όχι τη δραματική της διάσταση, κατάλληλη για παιδιά από πέντε ετών. Για το συγκεκριμένο κείμενο, που πραγματεύεται την απώλεια και τη ματαίωση, συστήνεται η μεγαλόφωνη ανάγνωση και η συνανάγνωση με φροντιστή.
Το γλυκό Ακίτα μοιράζεται μαζί μας την ιστορία του: όταν ήταν κουτάβι, τον υιοθέτησε ο καθηγητής Χιντεσαμπούρο Ουένο, για να τον προσφέρει στην κόρη του. Όμως τελικά έγινε εκείνος «ο άνθρωπός του», το πιο δυνατό σημείο της διασκευής. Καθημερινά, ο Χάτσικο συνοδεύει τον καθηγητή ως τον σταθμό του τρένου και επιστρέφει να τον παραλάβει το απόγευμα.
Όταν ο Ουένο πεθαίνει ξαφνικά, το πιστό Ακίτα συνεχίζει κάθε απόγευμα να δραπετεύει από το σπίτι και να πηγαίνει στον σταθμό, μήπως και εκείνη την ημέρα φαινόταν ο άνθρωπός του (τώρα που γράφω αυτό, πάντως, βούρκωσα). Αυτό συνέχισε να το κάνει για δέκα χρόνια ο Χάτσικο. Μέχρι τον θάνατό του, σε ηλικία δώδεκα ετών.Όσο ζούσε, είδε το άγαλμά του να τοποθετείται σε μια έξοδο του σταθμού της Σιμπούγια, η οποία ονομάστηκε «έξοδος του Χάτσικο». Ένα παρόμοιο άγαλμα υπάρχει και στη γενέτειρα του Χάτσικο, την Οντάτε, μπροστά στον σταθμό των τρένων. Στον σταθμό της Σιμπούγια ξεκινάει και τελειώνει, κυκλικά, η αφήγηση.
Αν τύχει και καμιά φορά περάσεις από τον σταθμό της Σιμπούγια στο Τόκιο, την πρωτεύουσα της Ιαπωνίας, θα δεις στην είσοδο ένα άγαλμά μου. Αν τύχει να είναι και 8 Απριλίου, την εποχή που ανθίζουν οι κερασιές, θα δεις κόσμο πολύ μαζεμένο γύρω του, να το στολίζει με λουλούδια.
Ένα παιδικό βιβλίο για τον Χάτσικο είναι εκ των πραγμάτων δύσκολο εγχείρημα, γιατί το πρωτογενές υλικό είναι φορτισμένο συγκινησιακά. Άλλωστε, αυτή η πανανθρώπινη συγκίνηση που προκάλεσε η στάση του σκύλου έκανε την ιστορία του γνωστή παντού στον κόσμο και τον ανήγαγε σε θρύλο. Ο Μάνος Μπονάνος με μαεστρία μετατοπίζει το βασικό συναίσθημα από τη θλίψη και το τραύμα της αναμονής στην αναγνώριση της αφοσίωσης και στον θαυμασμό. Σε αυτό συμβάλλει και η πρωτοπρόσωπη αφήγηση από το ίδιο το λευκό Ακίτα. Η αμεσότητά του κερδίζει αμέσως τους μικρούς αναγνώστες. Με άλλα λόγια, ο συγγραφέας δεν αναπαράγει το σπαρακτικό ύφος που έχει παγιωθεί στη μαζική κουλτούρα αναφορικά με τον Χάτσικο – και αυτό είναι η μεγαλύτερη επιτυχία του.
Με την επίγνωση ότι η ιστορία δεν έχει ένα κλασικό ευτυχισμένο τέλος, ο Μπονάνος δεν το κρύβει ούτε το εξωραΐζει. Ταυτόχρονα, όμως, δεν εκβιάζει τη συγκίνηση ούτε διδάσκει ούτε δυσκολεύει. Απλώς αναδεικνύει την υπομονή του Χάτσικο ως αξιοθαύμαστη και τον δεσμό με τον άνθρωπό του μοναδικό. Και κερδίζει το στοίχημα της διασκευής: Η πλοκή είναι γνωστή. Αυτό που χρειάζεται είναι ο κατάλληλος τόνος, η συχνότητα που θα γοητεύσει τους μικρούς αναγνώστες, χωρίς να τους φοβίσει.
Η τρυφερή και ισορροπημένη αφήγηση, κειμενική και οπτική, μας δίνει αφορμή να μιλήσουμε με παιδιά για την αφοσίωση, χαρακτηριστική στην ιαπωνική κουλτούρα, για την ανιδιοτελή πίστη, την απουσία, την απώλεια και την αγάπη, χωρίς να γίνουμε δραματικοί. Ο Μάνος πήρε μια ιστορία που όλοι νομίζουμε ότι γνωρίζουμε και την έφερε στο μέτρο του παιδιού και του ευαίσθητου ενήλικου, χωρίς να την προδώσει, κρατώντας στο επίκεντρο την ουσία της: την αφοσίωση. Αυτό το βιβλίο μας θυμίζει ότι κάποια δύσκολα πράγματα μπορούν να ειπωθούν, αρκεί να πλαισιωθούν από τις κατάλληλες λέξεις και εικόνες.
Χάτσικο
Κείμενο: Μάνος Μπονάνος
Εικονογράφηση: Μαρία Θύμη
Σειρά: Ιστορίες από έναν καλύτερο κόσμο
Όπως σημειώνει ο εκδότης, καθεμία από τις «Ιστορίες από έναν καλύτερο κόσμο» είναι εμπνευσμένη από μία αληθινή ή επινοημένη ιστορία, που φωτίζει ένα συναίσθημα ή μια ιδέα. Σε έναν κόσμο που φαντάζει γκρίζος και όπου οι άνθρωποι έχουμε αρχίσει να πιστεύουμε πως τα κάνουμε όλα λάθος, οι ιστορίες της σειράς ξεπετάγονται σαν ολόδροσα βλαστάρια δείχνοντάς μας την ελπίδα. Η ομορφιά και το θαύμα του κόσμου παραμένουν παντού ακόμα γύρω μας, αρκεί να αφήσουμε τις αισθήσεις μας και την καρδιά μας να τα αναζητήσουν.
