Highlights
- Η Δανάη Δάσκα μιλά στο ParentStories με αφορμή το τρίτο της παιδικό βιβλίο, Το μικρό ευχαριστώ.
- Το βιβλίο προσεγγίζει την ευγνωμοσύνη πέρα από την τυπική ευγένεια και τους «καλούς τρόπους».
- Στο επίκεντρο βρίσκονται λέξεις γνώριμες στην παιδική ηλικία: «όχι», «θέλω», «μπορώ», «γιατί» και «ευχαριστώ».
- Η συγγραφέας εξηγεί γιατί τα παιδιά συχνά ξέρουν τι θέλουν, αλλά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τι τους δίνει χαρά.
- Μιλά ακόμη για το παιδικό βιβλίο σήμερα, τις οθόνες, τη στάση των γονιών και τη σημασία του παραδείγματος.
Η Δανάη Δάσκα έχει ήδη δώσει το στίγμα της στο παιδικό βιβλίο με τους 1000 τρόπους να στύψεις ένα λεμόνι και Το μπαλόνι του θυμού. Στο τρίτο της βιβλίο, Το μικρό ευχαριστώ, στρέφεται σε μια λέξη φαινομενικά απλή, αλλά συχνά δύσκολη στην ουσία της. Αφορμή είναι η ευγνωμοσύνη ως εσωτερική στάση που χτίζεται αργά, μέσα στην καθημερινότητα του παιδιού. Πάμε να γνωρίσουμε μία ιστορία για τη μαγική δύναμη κάθε μικρού ευχαριστώ που κρύβουμε μέσα μας, μέσα από τα λόγια της συγγραφέα της.
Δανάη, πώς συστήνεσαι σε όσους σε συναντούν για πρώτη φορά τώρα; Από πού ξεκίνησες και πώς έφτασες ως εδώ;
Με λένε Δανάη και μου αρέσει πάρα πολύ να γράφω. Ακόμα περισσότερο, όμως, μου αρέσει να δημιουργώ κόσμους όπου οι ιδέες γίνονται τρισδιάστατες και μπορείς να τις κοιτάξεις από πολλές πλευρές. Αυτή θα ήταν και η δική μου μετάφραση της αγγλικής λέξης concept.
Πότε άρχισες να γράφεις για παιδιά; Σε επηρέασε η μητρότητα; Άλλαξε κάτι στον τρόπο που γράφεις από το πρώτο σου βιβλίο μέχρι σήμερα;
Μου άρεσαν πάντα τα παιδικά βιβλία. Θεωρώ την εικονογράφηση σπουδαία, υψηλή τέχνη και πάντα σταματούσα σε παιδικά βιβλιοπωλεία για να δω τη «σοδειά» κάθε χρονιάς. Όσο όμως πλησίαζα στη μητρότητα, άρχισε να με ενδιαφέρει πολύ περισσότερο η επικοινωνία με τα παιδιά, ο τρόπος που σκέφτονται και αυτό που βλέπουν εκείνα στα βιβλία που αγαπούν. Κάπως έτσι προέκυψε το πρώτο μου παιδικό βιβλίο, 1000 τρόποι να στύψεις ένα λεμόνι.
1000 τρόποι να στύψεις ένα λεμόνι ήταν η αρχή. Σύντομα ακολούθησε Το μπαλόνι του θυμού. Πες μας λίγα λόγια για το καθένα από αυτά;
Το 1000 τρόποι να στύψεις ένα λεμόνι, σε εικονογράφηση της Χρύσως Χαραλάμπους, είναι ένα βιβλίο-ύμνος στη δημιουργικότητα, που μπορεί να ξεπεράσει κάθε αδιέξοδο. Το Μπαλόνι του θυμού, σε εικονογράφηση της Zafuko Yamamoto, είναι ένα δημιουργικό εργαλείο με στόχο την αποδοχή του θυμού, ίσως του πιο ενοχοποιημένου και «τιμωρημένου» ανθρώπινου συναισθήματος, το οποίο τελικά εκδηλώνεται όλο και πιο εκρηκτικά όσο δεν του επιτρέπουμε να υπάρξει.
Πότε και πώς εμφανίστηκε για πρώτη φορά η ιδέα για το τρίτο σου παιδικό βιβλίο, Το μικρό ευχαριστώ, και πώς τελικά την ανέπτυξες;
Το μικρό ευχαριστώ είναι μια ιδέα που έμεινε πολύ καιρό στο μυαλό μου και άλλο τόσο στο χαρτί πριν τελικά εκδοθεί. Νιώθω ότι είναι το σημείο όπου συναντιέται μια ανάγκη των παιδιών ίσως με τη βαθύτερη ανάγκη του κόσμου σήμερα: την ανάγκη για μια παύση, μια βαθιά ανάσα, μια κατάσταση ηρεμίας που δεν μας ζητά να δράσουμε, αλλά να ευχαριστηθούμε και, άρα, να ευχαριστήσουμε.
Πώς συνεργάστηκες με την Έλενα Τσαπρούνη στην εικονογράφηση; Γιατί ο ρόλος της δεν είναι απλώς συνοδευτικός, αλλά οργανικά ενταγμένος στην αφήγηση.
Αισθάνομαι ότι η Έλενα Τσαπρούνη αγάπησε πραγματικά το κείμενο, το κατάλαβε σε βάθος και του έδωσε ακόμη περισσότερες διαστάσεις. Δημιούργησε έναν κόσμο στον οποίο τα παιδιά μπορούν να περιηγηθούν και να γνωρίσουν τους «ήρωες»-λέξεις. Τους έκανε χαρακτήρες με χιούμορ και με μια, κατά τη γνώμη μου, πανέξυπνη «σκηνοθεσία» σε κάθε σελίδα.
Στο βιβλίο, ο Άλεξ βγάζει καθημερινά από το στόμα του το «ΟΧΙ», μεγάλο, το «ΘΕΛΩ», τεράστιο, το «ΜΠΟΡΩ», θεόρατο, το «ΓΙΑΤΙ», αόρατο, και το «ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ», μικρό. Πώς κατέληξες σε αυτές τις λέξεις και στα επίθετα που τις συνοδεύουν και πώς τις χρησιμοποίησες στην αφήγηση;
Τα «όχι» των παιδιών, αλλά και τα δικά μας, είναι μεγάλα. Επειδή οριοθετούν και ταυτόχρονα διεκδικούν πίσω τον έλεγχο και την επιλογή, κάπως οφείλουν να είναι μεγάλα.
Τα «θέλω» μας είναι τεράστια, γιατί συχνά ξεπερνούν το πραγματικό τους μέγεθος. Μεγαλώνουν όσο τα καλλιεργούμε και τα πολλαπλασιάζουμε πέρα από όσα πραγματικά χρειαζόμαστε.
Τα «μπορώ» των παιδιών είναι σίγουρα θεόρατα. Είναι απίστευτα τα πράγματα που μπορούν να κάνουν και καταφέρνουν από πολύ μικρή ηλικία και αξίζουν αυτή τη διάσταση του θαύματος.
Τα «γιατί» μας είναι αόρατα, επειδή αναζητούν συχνά αόρατες απαντήσεις. Παραμονεύουν, εμφανίζονται εκεί που δεν τα περιμένεις και ζητούν εξηγήσεις που μπορεί να μην υπάρχουν ή να μην μπορεί κανείς να δώσει.
Και το «ευχαριστώ» μένει λίγο μικρό. Σαν να μην υπάρχει χρόνος και χώρος να το νιώσουμε εμείς οι μεγάλοι και σαν να είναι ένα εργαλείο ανακούφισης και ευτυχίας που τα παιδιά δεν ξέρουν ακόμη να χρησιμοποιούν.
Κάθε μέρα, από το στόμα του Άλεξ βγαίνουν το μεγάλο ΟΧΙ, το τεράστιο ΘΕΛΩ, το θεόρατο ΜΠΟΡΩ, το αόρατο ΓΙΑΤΙ και το μικρό ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ! Όλα βρίσκουν τροφή και μεγαλώνουν, αλλά το ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ μένει πάντα μικρό…
Το βιβλίο μιλάει για την ευγνωμοσύνη, μα και για άλλες συναισθηματικές συνθήκες, χωρίς να διδάσκει «καλούς τρόπους». Φοβήθηκες κάποια στιγμή πως ίσως πέσεις στην παγίδα ενός βιβλίου-μαθήματος συμπεριφοράς, που τα παιδιά θα απέφευγαν, αισθανόμενα ότι θέλει να τα διορθώσει; Ή πως ίσως ο ήρωάς σου εγκλωβιστεί, άθελά του, στον ρόλο του «κακού παιδιού», που πρέπει να γίνει «καλό παιδί»;
Δεν φοβήθηκα κάτι τέτοιο, γιατί αυτές οι λέξεις δεν είναι καλές ή κακές. Δεν έχουν ηθική διάσταση ούτε τα «θέλω», ούτε τα «όχι», ούτε τα «μπορώ», ούτε τα «γιατί» μας. Ούτε βέβαια τα «ευχαριστώ» μας. Άλλωστε, δεν μιλάμε για το «ευχαριστώ» της καλής συμπεριφοράς, αλλά για το «ευχαριστώ» της ευγνωμοσύνης.
Το βιβλίο δεν προσπαθεί να μικρύνει τα «θέλω», τα «όχι» ή τα «γιατί». Προσπαθεί απλώς να μεγαλώσει λίγο το «ευχαριστώ». Στα «θέλω» και στα «όχι» μας ανήκει σχεδόν όλη η μέρα. Στα «μπορώ» και στα «γιατί» μας αφιερώνουμε σχεδόν κάθε δραστηριότητα. Το «ευχαριστώ» βγαίνει όταν όλα κοιμούνται, σαν μια μικρή προσευχή που μετρά όλα όσα, τελικά, μας έδωσαν χαρά.
Δεν αισθάνθηκα ποτέ ότι υπάρχει «καλό» και «κακό» παιδί. Ο Άλεξ κάποια στιγμή νιώθει απλά λυπημένος. Είναι μια λύπη που τη βλέπεις να σχηματίζεται στα μάτια των παιδιών όσο περνούν από τη νηπιακή στην παιδική ηλικία. Μια λύπη που έχει να κάνει με τις ματαιώσεις, τα ανεξήγητα, τα ανεκπλήρωτα και με τα «μπράβο» που σιγά σιγά λιγοστεύουν. Το «ευχαριστώ», λοιπόν, έρχεται να στηρίξει το παιδί στα δύσκολα, να στρέψει το βλέμμα του σε όσα έχει και σε όσα μπορεί, στο φως που εξακολουθεί να υπάρχει.
Το «ευχαριστώ» είναι μια λέξη που οι μεγάλοι ζητούν συχνά από τα παιδιά, χωρίς όμως να τους προσφέρουν ιδιαίτερη πλαισίωση σχετικά με το νόημα και τη σημασία της. Αναρωτιέμαι αν συνειδητοποιούμε και οι ίδιοι οι ενήλικοι για το πόση σημασία κρύβει η ευγνωμοσύνη και πόσους δρόμους μπορεί να ανοίξει.
Το «ευχαριστώ» που ζητάμε συνήθως από τα παιδιά είναι ένας αυτοματισμός. «Τι λέμε;» ρωτάμε όταν τους προσφέρουν κάτι. Σαν να είναι κάτι που πρέπει να κάνουν αντανακλαστικά. Και φυσικά αυτό δεν είναι κακό, αλλά, όπως σωστά επισημαίνεις, δεν έχει πλαίσιο.
Το μικρό «ευχαριστώ» του βιβλίου δεν απευθύνεται σε κάποιον. Είναι για εσωτερική κατανάλωση. Είναι μια μικρή τελετουργία και μια συνειδητή απόφαση ότι, πριν κλείσω τα μάτια μου, δεν θα βλέπω μόνο όσα δεν έχω, αλλά και όσα υπάρχουν στη ζωή μου. Και θα αναρωτηθώ, λίγο πιο ενεργά: τι είναι αυτό που πραγματικά με ευχαριστεί;
Όταν ξέρεις τι είναι αυτό που σε ευχαριστεί, τότε μπορείς να δείξεις και ουσιαστικότερη ευγένεια, όταν κάποιος σου το προσφέρει.
Και τι συμβαίνει στην πράξη; Όταν διαβάζεις ή παρουσιάζεις Το μικρό ευχαριστώ σε παιδιά και γονείς, πώς αντιδρούν; Ιδιαίτερα, μετά το ανατρεπτικό τέλος που, φυσικά, δεν θα αποκαλύψω…
Τα παιδιά γελούν με τη μορφή που έχει δώσει η Έλενα στους χαρακτήρες και μοιράζονται αμέσως τα «θέλω» ή τα «όχι» τους. Μπαίνουν αυθόρμητα στον ρόλο κάθε λέξης.
Στο τέλος αρχίζουν να μιλούν για όσα τους αρέσουν, αλλά εκεί τα πράγματα γίνονται λίγο πιο δύσκολα. Χρειάζονται παραδείγματα, ερωτήσεις, χρόνο. Είναι σαν να ξέρουν πολύ καλά τι θέλουν και τι δεν θέλουν, τι μπορούν και ποιο «γιατί» επαναλαμβάνουν, αλλά όχι απαραίτητα τι είναι αυτό που πραγματικά τους δίνει χαρά.
Το βλέπουμε και στην καθημερινότητα. Όταν ρωτάμε «πώς πέρασες;» ή «τι σου άρεσε;», οι θετικές απαντήσεις συχνά δυσκολεύουν περισσότερο.
Οι γονείς συγκινούνται. Νιώθω ότι το βιβλίο τούς βγάζει για λίγο από την πρίζα, τους μαλακώνει εσωτερικά, σαν να αφήνουν κάτω τα «όπλα» τους.
Κοινότοπο, αλλά θα το ρωτήσω, γιατί με ενδιαφέρει. Πώς βλέπεις το μέλλον σου στο παιδικό βιβλίο; Ετοιμάζεις κάτι καινούργιο ή θα ήθελες να καταπιαστείς με κάτι συγκεκριμένο;
Μέχρι τώρα με πάνε τα ίδια τα βιβλία. Έχω μια ιδέα και τη γράφω. Έχω κάτι που θέλω να πω και το λέω.
Θα ήθελα κάποια στιγμή να γράψω κάτι και για λίγο μεγαλύτερα παιδιά, αλλά πάλι θα περιμένω να έχω κάτι να πω. Δεν το αντιμετωπίζω σαν έναν ρόλο που πρέπει να υπηρετήσω — δηλαδή «είμαι συγγραφέας, άρα πρέπει να γράψω». Για μένα ισχύει περισσότερο το αντίστροφο: θέλω να γράψω, άρα γίνομαι συγγραφέας.
Πώς βλέπεις τις παγκόσμιες, αλλά και τις εγχώριες τάσεις στην αγορά του παιδικού βιβλίου, που έχει δεχτεί βαριά ήττα από τις οθόνες; Τα σύγχρονα παιδιά δεν έχουν ούτε χρόνο ούτε όρεξη ούτε συγκέντρωση ούτε -δυστυχώς- αναγνωστική ευχέρεια…
Ανοίγεις μια πολύ μεγάλη και δύσκολη κουβέντα. Προσωπικά, βλέπω λίγο διαφορετικά το θέμα του βιβλίου. Πιστεύω πως είναι λάθος να το αντιμετωπίζουμε σαν ένα ιερό αντικείμενο που μόνο αυτό μπορεί να σου προσφέρει ουσιαστική επαφή με τη γνώση ή τις ιστορίες. Και οι «οθόνες» είναι ένας πολύ γενικός όρος. Μια οθόνη προβάλλει ντοκιμαντέρ και σπουδαίες ταινίες. Μια άλλη προβάλλει βίντεο μακιγιάζ για εξάχρονες. Δεν είναι όλες οι οθόνες ίδιες.
Τα παιδικά βιβλία, όπως και ο παιδικός κινηματογράφος, γίνονται όλο και πιο ενδιαφέροντα. Δεν θα προσπαθούσα όμως να πείσω ένα παιδί να διαβάζει περισσότερο απ’ όσο θα προσπαθούσα να το παρακινήσω να παίξει έξω, να πάει βόλτα, να περιπλανηθεί στη φύση, να πάει στο σινεμά ή στο θέατρο ή να ακούσει μουσική.
Αυτό που πραγματικά έχει νόημα να κάνουμε ως γονείς είναι να διαβάζουμε εμείς. Τα παιδιά δεν διαβάζουν, γιατί εμείς είμαστε στις οθόνες.
Κλείνοντας, δώσε μας μια συμβουλή ή ένα γονεϊκό tip που έχει προκύψει μέσα από την εμπειρία σου ως μητέρας και συγγραφέα παιδικών βιβλίων.
Με τα παιδιά έχουμε τη σχέση που έχει ένα ποτάμι με τις όχθες του. Πρέπει να είμαστε τα φυσικά τους όρια, αλλά και να τα αφήσουμε να μας διαμορφώσουν.
